De Volkskrant, 09-10-2012, door Ellen de Visser .2010

Waar ging het mis in de affaire-Poldermans?

Internist Poldermans zou onderzoek gemanipuleerd hebben. Maar kloppen de bewijzen van fraude wel?


Tussentitels: Relaas klokkenluider is onlogisch en wordt door niemand bevestigd - Don Poldermans, internist, verdacht van fraude met patiŽntgegevens

In het najaar van 2011 krijgt de commissie die de fraudebeschuldigingen jegens de Rotterdamse internist Don Poldermans onderzoekt van een promovendus een mysterieus databestand toegespeeld. De promovendus beweert dat het bestand, met gegevens van 169 patiŽnten, is gebruikt voor een onderzoek naar het optreden van hart- en vaatproblemen tijdens operaties. De commissie schakelt een statisticus in die inderdaad grote overeenkomsten vaststelt tussen de onderzoekspublicaties en de databank. Maar de gegevens blijken op tal van punten niet te stroken met informatie uit het ziekenhuis. Zo zijn veel patiŽnten helemaal niet in Rotterdam geopereerd. Conclusie: de data zijn verzonnen om de uitkomsten te sturen. Er is sprake van ernstig wetenschappelijk wangedrag.

Het is de meest vernietigende conclusie uit het rapport-Poldermans dat nu, na bijna een jaar onderzoek, openbaar wordt. De commissie, onder leiding van oud-decaan Paul van der Maas, fileerde vijf onderzoeken die onder leiding van Poldermans in Rotterdam werden uitgevoerd. Allemaal hadden ze betrekking op het specialisme van de hoogleraar: de zorg voor hart en vaten tijdens operaties. Is het beter bijvoorbeeld om bij risicopatiŽnten medicijnen te gebruiken? Of: hoe bekijk je wie risico loopt op complicaties?

Op het moment dat Poldermans in de verdachtenbank komt te staan, heeft hij internationaal een grote naam opgebouwd en publiceert hij met zijn groep veel wetenschappelijke artikelen. Maar bij controle van een aantal studies ontstaat twijfel: waar zijn de oorspronkelijke hartfilmpjes en de lijsten met bloedwaardes, waarom is niet geregistreerd of de patiŽnten hun medicijnen innamen, hoe is beoordeeld of patiŽnten in aanmerking kwamen voor het onderzoek? En uiteindelijk, bij de laatste onderzochte studie: wie zijn de deelnemende patiŽnten eigenlijk?

Poldermans dient de commissie in gesprekken en in een schriftelijk weerwoord stevig van repliek. Veel documenten lagen opgeslagen in afgesloten archiefruimten maar die zijn door het Erasmus MC, zonder dat hij dat wist, verwijderd. Videobanden met echogegevens zijn door de afdeling cardiologie vernietigd. Daar komt bij dat hij niet de behandelend arts was van de patiŽnten maar alleen sommige gegevens gebruikte voor onderzoek. De behandelaar is verantwoordelijk voor verslaglegging in het medisch dossier; zo is dat in alle ziekenhuizen geregeld, schrijft hij.

De felste reactie komt, uiteraard, op de beschuldiging over verzonnen patiŽnten. Poldermans noemt het verhaal van de klokkenluider 'onlogisch' en wijst erop dat diens relaas door niemand wordt bevestigd. In de zoektocht naar de waarheid over het zogeheten 'databestand D' schakelt de commissie Hoffmann Bedrijfsrecherche in. Dat bureau concludeert dat het bestand op 10 januari 2005 is aangemaakt, twee jaar voordat de promovendus-klokkenluider bij het onderzoek werd betrokken. Die heeft het excell-bestand in maart 2007 naar een collega gemaild, toen hij net een paar weken deel uitmaakte van het team van Poldermans. Hij zou de gegevens van collega-promovendus Harm Feringa hebben gekregen. Ondenkbaar, schrijft de commissie, dat de klokkenluider in een paar weken zo'n ingewikkelde databank in elkaar heeft gedraaid.

Feringa verklaart tegenover de commissie dat het niet om een excell-bestand ging en dat hij dat ook nooit heeft afgestaan. Volgens Poldermans stammen de gegevens uit 2003 en zijn ze voor een heel ander onderzoek ingezet. Hij vermoedt dat de klokkenluider bij het omzetten van het ene naar het andere bestandtype kolommen heeft verschoven waardoor het een rommeltje is geworden.

Het echte bestand staat volgens Poldermans op een afgesloten computer in het Erasmus MC. De commissie heeft die niet gevonden. Feringa weigerde de commissie persoonlijk te woord te staan maar heeft alleen schriftelijke vragen beantwoord.

De hoogleraar voelt zich beschadigd, schrijft hij, door conclusies die zijn gebaseerd op speculaties. Sinds kort werkt hij als internist in een regionaal ziekenhuis. Dat hij in de media in een adem is genoemd met de frauderende ex-hoogleraar Stapel noemt hij 'volstrekt ongegrond'.

Hoe het zover heeft kunnen komen? De commissie schrijft dat andere onderzoekers niet kritisch waren. 'In de wetenschap, ook in het Erasmus MC, wordt veel nadruk gelegd op het belang van publiceren.' Daardoor ontstaat een cultuur waarin fouten worden gemaakt.

Poldermans meent dat universiteiten onderzoekers moet helpen bij het archiveren van gegevens. Dit rapport, schrijft hij, is immers ook schadelijk voor het vertrouwen in de medische wetenschap.


Naar Wetenschap lijst , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]