De Volkskrant, 29-11-2012, column door Bert Wagendorp .2010

Perfecte wereld

Tussentitel: Stapel was de Armstrong van de sociale psychologie

De voormalige sociaal-psycholoog Diederik Stapel verklaarde gisteren dat hij een wereld had gecre-eerd waarin 'nauwelijks iets mislukte en alles een inzichtelijk succes was'. De wereld van Stapel was 'perfect, precies zoals verwacht, voorspeld, zoals gedroomd'.

Een fantastische wereld kortom, waaruit niemand graag zou worden verdreven. Stapel hield het er vijftien jaar vol. Zo lang de boel flessen, is op zich een knappe prestatie.

Diederik Stapel droomde van een wereld waarin al zijn hypotheses klopten, een universum waarin hij zich meester kon wanen. Toen dat niet bleek te bestaan, besloot hij de waarheid een handje te helpen. Dat is minder vreemd dan het lijkt. Wij doen dat van tijd tot tijd allemaal. Politici doen de hele dag niks anders en in elke krant is elke dag minstens één artikel - of een column - te vinden waarin een hypothese kloppend wordt gemaakt door een slimme keuze van bronnen en citaten.

Diederik Stapel is de Lance Armstrong van de sociale psychologie. Armstrong creëerde door intimidatie en manipulatie van onderzoeksgegevens ook jarenlang zijn eigen perfecte wereld waarin hij onaantastbaar was. Net als Stapel dacht hij vermoedelijk ook dat hij 'iedereen hiermee een plezier deed' en dat hij 'mensen hielp'. En zichzelf natuurlijk.

Dat Stapel met zijn perfecte onderzoeken veel mensen een plezier deed, valt niet te ontkennen. Op de universiteit van Tilburg waren ze zo blij met zijn baanbrekende werk dat hij flink in de watten werd gelegd en mocht declareren wat hij wilde. Leescommissies, promotiecommissies, visitatiecommissies vol hooggeleerden, allemaal lazen ze kirrend van plezier zijn bevindingen. De hoofdredacteur van het vermaarde wetenschappelijke tijdschrift Science vond het zeer plezierig dat Diederik nu eindelijk had bewezen waarvan hij al zo'n donkerbruin vermoeden had: dat mensen racistischer worden in een desolate omgeving.

En dan heb ik het nog niet eens over de media, die Stapel omarmden als de wetenschapper die altijd wel weer met een lekker onderzoekje op de proppen kwam dat iedereen kon begrijpen en dat altijd klopte als een bus - verdomd als het niet waar was.

Vermoedelijk is dat de reden dat Stapel zo lang kon doorgaan met zijn wetenschappelijke goocheltrucs: dat wij allemaal verlangen naar een perfecte wereld, of in elk geval naar een wereld waarin de dingen eindelijk eens een beetje blijken te kloppen en verlopen langs eenduidige lijnen. Diederik Stapel voorzag in onze behoefte aan overzichtelijkheid.

Tot het een paar mensen begon op te vallen dat Stapels wereld te mooi was om waar te zijn. Perfectie laat graag met zich spelen, maar wie haar definitief denkt te hebben ingepalmd, staat voor de val.

'De waarheid was beter af geweest zonder mij', zei Stapel gisteren. Hij zei het tamelijk onaangedaan, maar het was verbale suïcide, de gebroken wetenschapper die de kern van zijn wezen wegsneed.

Hij was zijn depressie overigens alweer voldoende te boven om tussendoor nog even reclame te maken voor zijn boek, dat morgen verschijnt. Bijzonder goed getimed: de werkelijkheid is nog altijd als was in Diederiks handen.

Bij EénVandaag zag ik een fragment uit de comedy Schoppentroef van de NCRV, waarin Stapel destijds een knappe Rob van Walraven neerzette.

De creatie van een perfect kloppende wereld: als ik Diederik Stapel was, zou ik me gewoon weer op het acteren storten.



Red.: 



Naar Wetenschap lijst , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]