De Volkskrant, 17-10-2012, door Lodewijk Pessers, promovendus aan het Instituut voor Informatierecht van de UvA .2010

Bij overvol kennisland heeft niemand belang

Als de studielening weifelende studenten afschrikt, is dat goed nieuws voor de samenleving.


Tussentitel: We hebben meer belang bij vakmensen

Na ruim 25 jaar lijkt er een einde te gaan komen aan de zogeheten basisbeurs. Wat de beoogde coalitiepartners VVD en PvdA betreft, zullen studenten in de toekomst hun studieschuld moeten terugbetalen (voor zover hun draagkracht dat toelaat).

De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) wijst het voorstel resoluut af: het hoger onderwijs zou minder toegankelijk worden en bovendien moet worden gevreesd voor Nederland als kennisland. Hoewel beide voorspellingen zouden kunnen kloppen, is het nog maar de vraag of dat bezwaarlijk is. Daarnaast is het nog maar de vraag of de basisbeurs een rechtvaardige subsidie was.

Neem twee verschillende beroepen die respectievelijk wel en geen vooropleiding vereisen: bijvoorbeeld een chirurg en een bloemist. Terwijl de financiŽle investering van de aspirant-chirurg - opleiding geneeskunde, levensonderhoud tijdens de studietijd - voor een belangrijk deel door de staat wordt gesubsidieerd, zal de bloemist de aanloopkosten zelf moeten dragen.

Goede redenen voor deze selectieve overheidshulp zijn nauwelijks te bedenken. De beroepsrisico's of salariŽring van een arts, jurist of bankier zijn doorgaans niet zodanig dat stimuleringsmaatregelen moeten worden genomen. Het is daarom moeilijk te rechtvaardigen - noch vanuit liberaal, noch vanuit sociaal-democratisch perspectief - dat de bloemist, de slager en de bakker hier via de belastingen aan meebetalen.

Ook de gedachte dat het hoger onderwijs zo toegankelijk mogelijk zou moeten zijn, is aanvechtbaar. Universiteiten en hogescholen zijn de laatste jaren uitgebreid met opleidingen die een breed of soms onduidelijk profiel hebben. Volgens onderzoeksinstituut SEO komen afgestudeerden in bijvoorbeeld de communicatie- of vrijetijdskunde vaak moeilijk aan een baan. Tezelfdertijd neemt in Nederland het tekort aan vakmensen - zoals loodgieters, stratenmakers, timmerlieden, maar ook kappers en opticiens - voortdurend toe.

De eenzijdige nadruk op hoger onderwijs, ten koste van traditionele ambachten, vertaalt zich ook in hoge uitvalspercentages binnen het hoger beroeps- en wetenschappelijk onderwijs. Met een uitval van 30 procent scoort Nederland slecht binnen Europa. Het streven om zoveel mogelijk mensen in de collegebanken te krijgen, mag misschien voortkomen uit goede intenties, de gevolgen kunnen ernstig zijn. Behalve dat financiŽle middelen en menselijk kapitaal verkeerd worden ingezet, gaat van deze visie ook een bedenkelijk signaal uit: liever hoger op de onderwijsladder, dan op de juiste plek op de arbeidsmarkt.

Het argument dat een leenstelsel schadelijk zou zijn voor Nederland als kennisland komt daarmee in een ander perspectief te staan. 'Kennis' wordt dan kennelijk vooral afgemeten aan de drukte voor de universiteitspoorten of het aantal uitgereikte diploma's, ongeacht de waarde hiervan voor de maatschappij, de wetenschap of de afgestudeerde zelf. Het begrip 'kennisland' is volkomen hol geworden, net als de taal van zijn inwoners waarin termen als 'excellentie', 'topprestaties' en 'ambitie' tot vervelens toe terugkeren. Als het denkbeeldige kennisland een minder prominente rol zou krijgen in discussies over mogelijke hervormingen, kan dat als louter winst worden aangemerkt.

Afschaffing van de basisbeurs zal de keuze om te studeren minder vrijblijvend maken. Ook al zullen de studieleningen worden verstrekt tegen een lage rente en zal aflossing afhankelijk worden gemaakt van inkomen, toch zullen sommige havisten en vwo'ers erdoor worden ontmoedigd om te gaan studeren. Als dat betekent dat ze iets gaan doen waar ze goed in zijn, is dat alleen maar positief.



Naar Wetenschap lijst , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]