De Volkskrant, 01-11-2010, hoofdredactioneel commentaar .2010

Harry Mulisch

Voor Harry Mulisch was de waan van de dag slechts een vertrekpunt

Vijfenzestig jaar was Harry Mulisch, toen hij de grote roman ter wereld bracht, bestaande uit 65 hoofdstukken, waarin hij al zijn obsessies samenbracht: De ontdekking van de hemel. Geen bescheiden titel, onhollands onbescheiden misschien wel, maar daarom passend bij de auteur die in Holland was geboren, zonder dat Holland geboren was in hém. Zijn blik en ambities reikten verder, al bleef zijn werkterrein de Leidsekade in Amsterdam. Daar kon je hem dikwijls zien lopen, of liever gezegd: schrijden. Een fiere en markante verschijning, met de jaren dunner en breekbaarder, maar immer rechtop en nieuwsgierig om zich heen kijkend.

In die ultieme roman waren met gemak enkele politici te herkennen, Van Agt en Den Uyl, getooid met de weinig sprookjesachtige namen Dorus en Koos. Mulisch zei dat hij hen aanvankelijk gewoon Dries en Joop had genoemd, ‘maar dat vond ik te direct. Alles moest een beetje worden vervormd en verschoven’. Want zijn roman was fictie, geen goedkope sleutelroman, maar een verwerking en persoonlijke omvorming.

Voor het nieuws is er de krant en de tv. Maar een schrijver schept een eigen wereld, hij kan zijn commentaar onderbrengen in visioenen die gebruik maken van de herkenbare realiteit, maar daartoe nooit zijn terug te brengen. Al zullen er nog zo veel interviewers en zelfs critici opstaan die de alchemie liever laten voor wat zij is, en zich beperken tot het kinderachtige spelletje wie er ‘eigenlijk’ achter personage zus of zo schuilgaat.

Mulisch bespeelde de media meesterlijk, ogenschijnlijk zonder zweem van twijfel aan eigen kunnen en eenmaal ingenomen standpunten. Nu hij ons is ontvallen, blijft het oeuvre over: romans, verhalen, poëzie, toneel, en veel boeken die hij rangschikte onder de weidse noemer ‘studies, tijdsgeschiedenis, autobiografie etc.’. Hij sprak zich uit over actuele kwesties – Provo, spellingsdebatten, ironie, Cuba, de Tweede Wereldoorlog – en gaf daar desgevraagd interviews over, al wist hij dat het wezenlijke daar zelden aan bod komt. De waan van de dag was voor hem slechts een vertrekpunt – om het op een eigenzinnig filosoferen te kunnen zetten.

Nu hij niet meer op te bellen is om voor vluchtig amusement te zorgen, moesten we ons eens minder gemakzuchtig opstellen – nieuwsgierig terugkijken op wat hij geschreven heeft, en naar het waarom en de opbrengst van zijn doelbewuste vervormingen en verschuivingen.
 




Naar Alfa en bèta, psychologisch , Alfa en bèta, sociologisch , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]