De Volkskrant, 06-09-2011, door Doeko Bosscher, hoogleraar eigentijdse geschiedenis. 2009

Hulde aan de geesteswetenschappen!

Wie zich gewoon aan de feiten houdt, kan niet anders dan concluderen dat er wel degelijk perspectief is voor de alfa- en cultuurwetenschappen.

Joep Dohmen slaat in zijn lofrede op Martha Nussbaum (Opinie & Debat, 3 september) alarm over de achteruitgang van de geesteswetenschappen. In zijn visie bekommert niemand zich meer om de 'humaniora'. De hele sector gaat kapot aan marktdenken en aan de concurrentiestrijd met takken van wetenschap die bij de politiek beter liggen.

Geen kwaad woord natuurlijk over de pogingen van Nussbaum een nieuwe agenda voor de geesteswetenschappen te ontwikkelen, of over Dohmens pleidooi voor erkenning van het belang van filosofie, godsdienstwetenschap, vreemde talen en geschiedenis. Maar de voorstelling van zaken die Dohmen geeft, is echt te somber.

Wereldwijd zouden politici en bestuurders de algemene vorming die de 'liberal arts' kunnen bieden, 'niet langer nodig achten'. Waar blijkt dat uit?

In Nederland, om een niet onbelangrijk voorbeeld te noemen, schieten naast de klassieke faculteiten der letteren, godsdienstwetenschappen en filosofie de 'university colleges' als paddenstoelen uit de grond (Utrecht, Maastricht, Amsterdam, Middelburg en meer). Het programma dat zij bieden, is niet zaligmakend, maar wat je er ook van kunt zeggen, niet dat zij de algemene academische vorming veronachtzamen. De 'socratische pedagogiek', het kweken van zelfbewustzijn en onafhankelijk denken, is er in goede handen. En wat nog belangrijker is: de studenten staan in de rij om de 'liberal arts' te mogen omhelzen. Na de driejarige onderdompeling in precies de disciplines die Dohmen terecht belangrijk vindt, waaieren zij uit naar een enorme variŽteit aan Masteropleidingen, ook in de 'harde' sector van natuur- en levenswetenschap. Daar stellen zij het licht van wat zij hebben opgedaan aan kennis en vaardigheid niet onder de korenmaat. Een breed veld van Masters profiteert ervan.

Er zijn meer lichtpuntjes. Juist kort geleden is er een serieus, vanuit de vermaledijde politiek geŽntameerd en vervolgens door diezelfde politiek in concreet beleid vertaald, offensief begonnen om de geesteswetenschappen beter toe te rusten. Het gaat dan om geld.

Geld maakt niet gelukkig en het is waar wat Dohmen zegt, dat de kredietcrisis die ons allemaal teistert, veroorzaakt is door geldzucht van onverantwoordelijke schooiers.

Maar het extra geld dat de geesteswetenschappen op het moment - op maat en onder voorwaarden - wordt toegeschoven om met kleine stapjes uit het dal van verwaarlozing te klimmen, verricht hier en daar kleine wonderen. Zelfs dit kabinet, door niemand ooit verdacht van overdreven respect voor 'zachte' wetenschap, zet de lijn voort die door het rapport van commissie-Cohen is uitgezet.

Op nog een ander punt dat Dohmen aanroert, het feit dat geesteswetenschappers zich onder het juk door laten jagen van de publicatie-eisen die aan bŤta's worden gesteld, is er ook licht aan het eind van de tunnel. Onder auspiciŽn van de Academie van Wetenschappen (KNAW) zijn kort geleden voor de geesteswetenschap nieuwe criteria geformuleerd, die het bŤtajuk laten voor wat het is.

Overigens zal ook Dohmen van mening zijn dat alfa's er alleen maar baat bij hebben als hun werk net zo kritisch wordt getoetst als dat van bŤta's en gamma's. Het gaat om rechtvaardigheid en redelijkheid in de manier waarop.

Het blijft, tenslotte, wat paradoxaal: afgeven op politici om de democratie te redden. Het is als suggereren dat er een nieuw soort politicus is opgestaan dat de politiek gijzelt of kaapt, terwijl wij makke schapen niets anders doen dan toekijken. Wie het beter weet dan 'de politici' en twijfelt aan het zelfreinigend vermogen van de democratie, zet zich haast vanzelf op een voetstuk - 'populisme' noemen we dat tegenwoordig. Ik verdenk Dohmen nergens van en zijn engagement - en dat van Nussbaum - verdient alle respect.

Maar houd je aan feiten en beweer bijvoorbeeld niet dat 'engagement iets is wat officieel niet mag van de huidige wetenschappelijke autoriteiten'. Dat is namelijk klinkklare onzin.

 
 


Naar Alfa's en bŤta's, sociologisch , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .

[an error occurred while processing this directive]