Alfa denken, anti-bèta: klimaat
|
13 jul.2008; rev.17 sep.2008 |
Dat de verbranding van fossiele stof als kolen olie, of gas een slecht idee is,
kan duidelijk zijn aan iedereen met enig gezond verstand, die ook nog uitgelegd
krijgt waar fossiele brandstof vandaan komt.
Die fossiele brandstof is door de natuur in de grond gestopt ten tijde van een
warm, broeierig, klimaat tijdens de geologische periode een ruime 300
miljoen jaar geleden, genaamd het Carboon
, met veel kooldioxide in de lucht zorgende voor een broeikaseffect, en waardoor de planten en bomen overvloedig van
konden groeien. De dode resten van die overvloedige hoeveelheid planten, terecht
gekomen onder het aardoppervlak door geologische verschijnselen, werd
onze latere steenkool - olie en gas komt van een overeenkomstig proces met
(zee)dieren. Dit tientallen miljoenen jaren durende proces zorgde ervoor dat een
groot deel van de kooldioxide in de atmosfeer onder de grond terecht kwam,
waardoor het broeikaseffect veroorzaakt door die kooldioxide afnam, en de aarde
afkoelde. Daardoor leven we tot op heden in een meer gematigd klimaat.
De redactie kreeg dit verhaal verteld op de middelbare school,
vergezeld van schoolplaten waarop dit alles kleurrijk werd uitgebeeld. Hm,
bedacht die middelbare-schoolleerling, als je datgene dat in veel vroeger tijden
uit de atmosfeer is gehaald er nu weer in stopt, heb je een zeer goede kans dat
je dan ook weer het klimaat van die vroegere tijden weer terug krijgt. En
misschien nog wel erger zeker als je dat spul er in een veel kortere tijd
injaagt dan de tientallen miljoenen jaren die het kostte om het eruit te halen.
En daar dient nog een kleinigheid bij bedacht te worden:
die onze kostelijke en kostbare atmosfeer, waar heel het leven op aarde van afhangt, is op aardse schaal een
vliesje van absoluut niets - in verhouding dunner dan, niet het schaal van ei,
maar dunner dan het vliesje van een ei, zoals foto's vanuit de ruimte laten
zien, of beter: niet laten zien
. Die ei-beeldspraak had diezelfde middelbare-schoolleerling uit een populaire
boekenreeks over de natuurwetenschappelijke wereld. Al starende naar de
geologische schoolplaten van het Carboon, mijmerde hij over de vermoedelijke
slechte afloop van deze gang van zaken. Gelukkig, dacht hij erbij, zal ik dat
waarschijnlijk niet meer meemaken.
 Dit
was allemaal ergens in de jaren zestig. Al in de jaren zeventig waren de eerste
signalen van dat er iets niet goed ging, in de vorm van het smelten van de
Zwitserse gletsjers. Daarvoor was het wel een voordeel als je eens in
Zwitserland kwam, of belangstelling had voor Zwitserland, maar ook voor anderen
was die informatie ter beschikking. Zeker omdat er later, in de tachtiger jaren,
steeds meer van dat soort berichten kwamen van over de hele wereld.
 Het
verhaal van de toestand van de Kilimanjaro, de hoogste vulkanische berg in
Afrika (zie de afbeelding boven), is bekend genoeg. Over de loop van
mensenleven, van 1912 tot 2000 heeft de berg zo'n 80 procent van zijn sneeuwkap
verloren - de foto's hiernaast dateren van 1993 (boven) en 2000 (onder).
Natuurlijk werd er hierover ook gezeverd over allerlei andere lokale
verklaringen, hetgeen volstrekte onzin is in het licht van het feit dat precies
dezelfde verschijnselen zich ook voordoen op alle andere continenten, zoals het
smelten van gletsjers in de Andes.
Ondertussen werden ook steeds meer wetenschappers wakker, die publicaties het
licht deden zien over de opwarming van de aarde. Vergezeld van allerlei pogingen
om aan te geven hoe hoog die temperatuurstijging nu in feite was - want
wetenschap is meten, tenslotte. Boomringen en satellietmetingen en dergelijke
waren de middelen. Toen de boodschap enige dringendheid begon te krijgen, kwam
er een sterke tegenbeweging op gang, die de metingen en berekeningen van
de alarm-klimatologen in twijfel trokken - de cijfers waren niet zeker genoeg,
enzovoort, enzovoort. We zijn nu ergens eind jaren negentig van de vorige eeuw
en in de jaren 2000.
Onderwijl waren de bewijzen van het opwarmen van de aarde al dertig en veertig
jaar oud - op hetzelfde moment dat de discussie woedde, zakten de Eskimodorpen
rond de Noordpool die daar al honderden jaren hadden gelegen, in het water.
Ergens in 2002 was de middelbare-schoolleerling van boven inmiddels begonnen aan
de eerste pagina's van deze website. Zo rond 2005 was er ook wat tijd om
aandacht aan deze discussie te besteden. Uit die tijd is de volgende verzameling
berichten (voor uitgebreidere versies zie hier
):
| |
Uit:
De Volkskrant, 24-01-2005, ANP
'Broeikaseffect binnen tien jaar onomkeerbaar'
Het broeikaseffect bereikt binnen uiterlijk tien jaar het punt waarop het
niet meer omkeerbaar is als er geen krachtige maatregelen worden genomen. Dat
blijkt uit het rapport 'Meeting The Climate Challenge' dat dinsdag openbaar
wordt gemaakt. De Britse krant The Independent, die de hand heeft weten te
leggen op het rapport, publiceerde er maandag al uit.
'Er tikt een ecologische tijdbom', ...
Het rapport is opgesteld door het Institute for Public Policy Research in
Groot-Brittannië, het Centre for American Progress in de Verenigde Staten en The
Australia Institute. Politici, zakenmensen en academici hebben eraan
bijgedragen. Zij waarschuwen beleidsmakers in de hele wereld dat er
onvoorspelbare rampen aankomen als de temperaturen twee graden Celsius hoger
worden dan de gemiddelde temperatuur in de wereld in 1750, voor de industriële
revolutie. Op dit moment is de stijging ten opzichte van 1750 al 0,8 graad
Celsius.
De samenstellers van het rapport zeggen dat een grotere
stijging van de temperatuur leidt tot rampzalige veranderingen in het
klimaat. ...
Uit: De Volkskrant, 21-02-2005, van verslaggever Michael Persson
IJskappen op beide polen smelten sneller
De ijskappen op Groenland en Antarctica smelten harder dan tot dusverre werd
aangenomen. Volgens poolonderzoekers op een wetenschappelijk congres in
Washington zal de zeespiegel de komende eeuw daardoor waarschijnlijk tientallen
centimeters meer stijgen dan de 10 tot 90 centimeter die in het laatste
klimaatrapport van de Verenigde Naties (uit 2001) werd voorspeld.
Belangrijkste oorzaak is het verzwakken van ijsplaten voor de kust van
Antarctica en Groenland. Die liggen voor de monding van de gletsjers die van het
vasteland komen, en houden als een kurk de sneeuwstromen tegen die van het
vasteland komen. Doordat sommige van die platen enkele meters per jaar dunner
worden, of zelfs in stukken zijn gebroken, stromen de gletsjers steeds sneller
in zee. ...
Uit: De Volkskrant, 26-02-2005, door Marcus Werner
De ijsbeer heeft maar één jong
Gletsjers krimpen, bomen groeien op de toendra: het gebied rond de noordpool
warmt zichtbaar op. Onderzoeker Robert Corell rapporteert erover. `De arctische
oceaan is zoeter geworden.'
... Corell, senior fellow van het Amerikaanse nationale
meteorologische genootschap, leidde de afgelopen jaren een groot internationaal
onderzoek naar de effecten van klimaatopwarming in het noordpoolgebied. Vorig
najaar verscheen daarover hei Arctic Climate Impact Assessment (ACIA) rapport.
Corell lichtte de wetenschappelijke bevindingen toe voor de Amerikaanse Senaat
en er verscheen een lekenversie van het rapport in boekvorm. ...
... 'Grote delen van het arctische gebied zijn in
de afgelopen vijftig jaar tussen de één en drie graden opgewarmd. Als je laag
over de kust van Alaska vliegt, schreeuwen de gevolgen je tegemoet.
Gletsjertongen rijn er soms tot vijf kilometer gekrompen. Gebieden waar één,
twee decennia geleden kale toendra lag, zijn nu begroeid met bomen - de
naaldbossen rukken steeds verder op naar het noorden.'
En mocht er op een ijsvlakte een moederijsbeer lopen met haar
kroost 'dan zie je één in plaats van twee of drie jongen achter haar aan lopen.
Door voedselgebrek zijn ijsbeervrouwtjes niet meer in staat tot een normale
worp.' ...
Uit: De Volkskrant, 04-04-2005, ANP
Vogels nestelen steeds vroeger
Vogels in Nederland bouwen steeds eerder in het jaar hun nest. Warmere lentes en
ontwikkelingen in de landbouw, waardoor het gras eerder en sneller groeit,
zorgen ervoor dat de vogels ruim een week eerder broeden dan twintig jaar
geleden.
Vergeleken met zijn voorouders in 1986 broedt bijvoorbeeld de
pimpelmees anno 2005 gemiddeld tien dagen eerder, maakte het Centraal Bureau
voor de Statistiek (CBS) maandag bekend. Het bureau onderzocht de effecten van
het veranderende klimaat voor de natuur. ...
De temperatuurstijging zorgt niet alleen voor vroeger
nestelende vogels. 'Dagvlinders en reptielen lijken ook eerder in het jaar
actief te worden', aldus het CBS. Niet-inheemse dieren en planten kunnen tevens
neerstrijken in Nederland. ...
Uit: CNN.com,
11-05-2005
Swiss wrap glacier to slow ice melt
 |
Workers cover parts of the Gurschen
glacier with plastic sheets at the Swiss ski resort of Andermatt.
|
GEMSSTOCK, Switzerland (Reuters) -- Alarmed by the
retreat of its Alpine glacier, a Swiss ski resort on Tuesday wrapped part of the
shrinking ice-cap in a giant blanket in a bid to reduce the summer melt.
If successful, officials at the Gemsstock resort above Andermatt in central
Switzerland expect the example to be followed elsewhere in the Alps, where
scientists say glaciers are under threat from global warming. ...
The Alpine glaciers -- also in Austria, France and Italy -- are losing one
percent of their mass every year and, even supposing no acceleration in that
rate, will have all but disappeared by the end of the century. ...
|
Op zichzelf staand zou deze stroom berichten al voldoende moeten zijn voor een
groot alarm - nog los van de eerdere gegevens waarvoor je je ogen open had
kunnen houden. Maar dat dit gevoel voor alarm er beslist nog niet was, blijkt
uit de volgende reacties:
| |
De Volkskrant, 28-01-2005, ingezonden brief van Hans Noortman (Utrecht)
Broeikas
Er is iets verontrustends gaande in Nederland. De temperatuur van de atmosfeer
loopt al tijden aanwijsbaar op. En deze week meldde het Meeting the Climate
Challenge-rapport dat binnen tien jaar de gevolgen van het broeikaseffect
onomkeerbaar zullen zijn. Er tikt een ecologische en humane tijdbom. En dan niet
ná ons de zondvloed, maar binnenkort.
Het verontrustende is vooral dat dit bericht geen enkel
effect lijkt te hebben. Geen debatten in alerte kranten. Geen pientere politici
met wijze plannen. En de gewone man? Stapt Nederland er minder door in de auto?
Douchen we een dag minder? Iedereen mag de vragen voor zichzelf beantwoorden. De
natuur heeft in ieder geval zijn antwoord al klaar.
De Volkskrant, 28-01-2005, ingezonden brief van Louis Visseren
(Zwaanshoek)
Alarmerend
Een groep experts uit negen landen - gezamenlijk de International Climate Change
Taskforce - brengt een alarmerend rapport uit over de stijging van de
temperatuur op aarde en de dramatische gevolgen daarvan.
Je zou hierop op zijn minst een bijeenkomst van de G8 en de
EU-landen verwachten. Ook een nationale actie gelijk aan of groter dan de
terrorismebestrijding zou op zijn plaats zijn.
Maar niets van dit alles. Staatssecretaris Van Geel speelt de bal terug naar de
VS, India en China en voor de rest is het business as usual.
Zelfs mijn krant rept met geen woord over dit bijna
onafwendbare onheil, waarbij het aantal Tsunami-slachtoffers zal verbleken bij
wat ons te wachten staat.
Of is dat misschien het probleem? Het staat waarschijnlijk
niet ons te wachten, maar hun die in onbeschermde delta's moeten wonen of aan
lage kusten ver weg van hier of te midden van verwoestijnde landschappen.
Hoe cynisch kan een hulpactie zijn als we daarna vrolijk
verder gaan met het aanwakkeren van de oorzaken van de rampen.
Kom op kabinet, kom met een deltaplan voor emissie-reductie,
hier en nu. Laat andere landen ons volgen in plaats van dat er niets gebeurt.
Red ons!
De Volkskrant, 17-02-2005, ingezonden brief van Rob Bouber (Koedijk)
Statussymbolen
Twijfels over Kyoto of niet (Kennis, 12 februari), ik kan niet bevatten dat een
overheid het billijkt dat er personenauto's mogen worden verkocht die gemiddeld
1 op 6 of zelfs 1 op 5 lopen. Statussymbolen als Range Rover, Hummer, BMW,
Volvo, Mercedes, Toyota, SangYong en wat dies meer zij: hoge, vierkante
macho-automobielen, die gek genoeg door veel vrouwen gereden worden.
Ook op de actuele autobeurzen valt te constateren dat de
trend groter, zwaarder en duurder is. Weg windtunnelproeven, en
weerstandscoëfficiënten, niks zuinig rijden: leve de honderden pk's en de CO2-uitstoot.
De Volkskrant, 14-04-2005, ingezonden brief van M.H. Mars (Raalte)
Terrasverwarmer
Kennelijk is de recente ophef over klimaatveranderingen geheel aan de
Volkskrant voorbijgegaan, want u publiceert kritiekloos een wervend stuk
over een terrasverwarmer in de Verleiding van 9 april.
Een terrasverwarmer! De decadentie!
Misschien had u het ingewikkelde en on-trendy milieuprobleem
verkeerd begrepen en dacht u dat we met z'n allen wel aan de opwarming kunnen
bijdragen door alvast een stukje tuin te verwarmen'? |
Een goed beeld van reactie op de berichtgeving over aardopwarming rond tot 2005
kan men halen uit volgende, oorspronkelijk meerdere pagina's beslaande, artikel:
| |
Uit:
De Volkskrant Magazine, 05-03-2005, artikel van Eric Arends
Lachend kopje onder
Tussentitels: De gemiddelde temperatuur zal met 1,5 tot 6 graden toenemen
Zeg 'broeikaseffect' en Nederlanders zinken weg in doffe apathie
'Ik zou willen dat Balkenende zich hier eens over uitsprak'
Geen vrolijk nieuws: vanaf 2030 gaat de Groenlandse ijskap smelten en loopt
Nederland onder water. Hoe realistisch is deze onheilstijding en gaan wij
milieuvervuilers ons leven nog eens beteren? 'Eigenlijk wordt al dertig jaar
geroepen dat het vijf over twaalf is.'
De chef keek een beetje moeilijk 'Hoe maak je daarvan een verhaal voor het
magazine?, vroeg ze. Haar scepsis was te verwachten en helemaal terecht. Het
ging over een raar onderwerp. Zo'n onderwerp dat je eigenlijk beter niet hardop
kunt noemen, omdat half Nederland er inmiddels onbedaarlijk van moet gapen.
Het klimaat.
Inderdaad: saai, abstract, uitgekauwd, ongrijpbaar. Zeer
geschikt als studieobject. Of als onderwerp voor een doorwrochte serie in de
wetenschapsbijlage. Voor een menselijke reportage in dit goedgemutste
kleurenkatern, dat idealiter toch 'dicht bij de lezer' staat, blijft het klimaat
een nogal heikel thema.
'Misschien moet je iemand volgen die heel erg met het milieu
bezig is, opperde een sympathieke collega. Maar wilden we het verhaal van zo'n
fanaat lezen dan? Mwah, eerlijk gezegd liever niet
Toch was er alle aanleiding voor debat. Het voorbije
weekeinde had de redactie van Nova immers met ferme hand de noodklok over
het klimaat geluid. 'Het is geen vrolijk nieuws, verkondigde presentatrice
Clairy Polak, 'maar deze eeuw gaat het nog mis. De opwarming van de aarde is nu
al niet meer te stoppen.
Nova had een wetenschapper gevonden die een
onafwendbare ramp voorzag. Tot 2030 was het leed door de opwarming van de aarde
nog te overzien. 'Maar daarna gaat het mis; zei Dick Kroon, klimatoloog aan de
Vrije Universiteit tegen de Nova-verslaggever. 'De Groenlandse ijskap gaat
smelten, de zeespiegelstijging gaat met meters omhoog en dan kunnen de dijken
het niet meer bijhouden en loopt Nederland onder water.' ...
Dus ja, daar zit je dan op zaterdagavond, als jonge hoopvolle
ouders met een biertje op de bank - toch wel vastgenageld ineens.
Want 25 jaar, dat gaan wij waarschijnlijk dus allemaal nog zelf meemaken, om nog
maar te zwijgen over die lieve prachtige nakomeling die vijf meter verderop in
haar ledikantje ligt te pitten. Het klimaat, dat grote monster dat zijn muil pas
zou opentrekken als wij en onze kinderen al lang en breed onder de zoden liggen,
blijkt nu plotseling al op de hoek van de straat te staan brullen.
...
Is het echt zo erg als Nova schetste? En zo ja, moeten we ons dan niet
vreselijk zorgen maken? Nu, op dit moment, massaal actie ondernemen? En waarom
doen we dat dan niet? Straks gaan we met z'n allen lachend kopje onder, alleen
maar omdat het klimaat een saai, abstract, uitgekauwd en ongrijpbaar onderwerp
is. Dat slaat toch nergens op?
Dus hoppakee, in naam van het nageslacht, maar wellicht dus
ook van onszelf op naar het KNMI in De Bilt, waar Rob van Dorland duidelijkheid
kan verschaffen over de vraag of we acuut gevaar lopen. Van Dorland werkt op de
afdeling klimatologisch onderzoek en is auteur van het volgende rapport van het
International Panel for Climate Change (IPCC), het onderzoeksteam van de
Verenigde Naties dat de klimaatveranderingen in kaart brengt. Hij kan het dus
weten. Dat weten andere media ook: Van Dorland wordt platgebeld om zijn oordeel
te geven over het Kyoto-verdrag.
Over de onheilspellende Nova-uitzending zegt hij: 'Dat is een
beetje een doemscenario.
Daar kun je twee kanten mee op. Enerzijds is het een
doemscenario; het moet dus wel erg gek lopen wil het in 2030 werkelijk zo ver
komen. Anderzijds is het dat maar een beetje; zo heel erg gek hoeft het dus
kennelijk ook weer niet te lopen. Al met al geen reden om de vlag uit te hangen.
...
Met andere woorden: warmer wordt het sowieso, en de schade is
alleen te beperken als we collectief onze stinkende best doen. Dijken en duinen
verhogen, stroken land rond de grote rivieren aanwijzen als overloopgebied waar
overtollig water kan worden opgevangen. En tegelijkertijd geen grote
hoeveelheden kooldioxide meer de lucht in jagen, anders is het alsnog dweilen
met de kraan open. ...
Alleen: hoe krijg je dat voor elkaar? De Nederlander kan het klimaat bar weinig
schelen. In elk geval voelt hij zich niet geroepen om massaal actie te
ondernemen. Zeg 'broeikaseffect' en Nederlanders zinken weg in doffe apathie of
vluchten veilig in ironie.
Lees Henk Spaan maar. Daags na de uitzending van Nova
schrijft de journalist-columnist hoe schokkend hij het vond - niet het
broeikasnieuws als wel de 'ernstige aanval van paniek' die Clairy Polak
overviel. 'Je zág gewoon bij de Polakjes thuis de zelfopblaasbare rubberboten
met peddels klaarliggen in de gangkast; sneerde Spaan. Eerlijkheidshalve schreef
hij niet helemaal uit te sluiten 'dat mijn positie op een vierhonderd meter hoge
berg in hartje Frankrijk bijdroeg aan mijn scepsis.'
Spaan is één met het volk, als het om het klimaat gaat. Leg
de uitkomsten er maar naast van de NIPO-enquéte die het Wereld Natuur Fonds liet
uitvoeren in 2003, het jaar met een van de warmste en droogste zomers ooit
gemeten, met ouwetjes die ineens in groten getale het leven lieten, met de
plotselinge dijkdoorbraak in Wilnis, kortom, met een hele trits curieuze
verschijnselen der natuur.
'De meeste mensen dachten wel dat het veranderende klimaat er
iets mee te maken had, vertelt Eva van der Weiden van het WNF aan de telefoon.
'Maar op de vraag of ze zich er ook zorgen om maakten, antwoordden zeven op de
tien mensen met nee.
Hoe kan dat? En hoe verander je die zorgeloosheid cq.
nonchalance, want zonder enig gevoel van urgentie komen we natuurlijk nergens.
...
Op zoek naar een verklaring voor dit wonderlijke fenomeen kom je vanzelf terecht
in Amsterdam-Watergraafsmeer, op de studiekamer van Jozef Keulartz, hoofddocent
toegepaste filosofie aan de Wageningen Universiteit en bijzonder hoogleraar
Duurzaamheid en Levensbeschouwing aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Keulartz publiceerde meermaals over het onderwerp. Hij richt
zijn pijlen met name op de milieubeweging. Die heeft het publiek eenvoudigweg
murw gebeukt. In plaats van adequate voorlichting te geven over de opwarming
van de aarde, tetteren milieugroepen te lang op alarmistische toon dat het de
verkeerde kant op gaat, zegt Keulartz. Met averechts gevolg.
'Eigenlijk wordt al dertig jaar geroepen dat het vijf over
twaalf is. Eerst dreigden de natuurlijke grondstoffen te worden uitgeput, toen
was het de zure regen die desastreus zou zijn, zelfs de kwaliteit van ons sperma
zou zo hard achteruit gaan dat we ons niet meer zouden kunnen voortplanten.
'Dat stompt mensen af. Laatst nog gebeurde het met die film
The day after tomorrow. Daarin laat de regisseur in één etmaal een nieuwe
ijstijd aanbreken, wat volslagen lariekoek is. Maar Greenpeace zei: de film
geeft een ijzingwekkend realistisch beeld van de mogelijke toekomst. En nu horen
we weer dat Nederland over twintig jaar blank staat. Geen wonder dat mensen op
een gegeven moment hun schouders ophalen en denken: tja, het zal wel.
Eva van der Weiden van het WNF geeft toe dat 'niemand er meer
van opkijkt' wanneer haar organisatie waarschuwt voor de gevaren van de
klimaatverandering. Het zou daarom een stuk schelen als ook andere mensen,
'bijvoorbeeld politici en bekende Nederlanders' zich over het broeikaseffect
zouden uitspreken.
Maar mag zij er namens het WNF ook op wijzen dat deze hele
problematiek gewoon erg moeilijk aan de man is te brengen? Het is een kwestie
waarmee ook haar collega's worstelen: het klimaat is veel te ingewikkelde
materie voor een leek, die daardoor maar nauwelijks kan bevatten dat de
standaard dagelijkse douchebeurt, het schattige lampje in de slaapkamer en het
retestrakke plasma televisiescherm er allemaal toe bijdragen dat een paar
duizend kilometer verderop de ijskappen smelten.
Ook het zogenoemde prisoner's dilemma speelt zo'n
ondermijnende rol. Het werkt even simpel als desastreus: stel dat je eindelijk
besluit om de wekelijkse boodschappen voortaan op de fiets te halen in plaats
van met de auto, maar tezelfdertijd zie je je buurman fluitend in zijn Hummer
stappen om met een megaverbruik van één op vijf zomaar even voor de lol een
eindje te gaan karren - hoe vaak pak je dan nog de fiets omwille van het
broeikaseffect? Precies, nul. Waarom zou je het jezelf moeilijk maken als de
rest zich nergens iets van aantrekt?
Bovendien, en dat ligt misschien wel ten grondslag aan alles:
wetenschappers lijken zelf nog volop met elkaar over het onderwerp in de clinch
te liggen. 'Zolang zij nog in discussie zijn, denk veel mensen: ik hoor het wel
als ze er uit zijn, analyseert Madeleen Helmer van het Rode Kruis. (Het Rode
Kruis? Is dat een milieu-organisatie dan? Nee, maar het Rode Kruis richtte drie
jaar geleden een klimaatcentrum op omdat een groeiend aantal rampen rechtstreeks
het gevolg is van extreme weersomstandigheden - wat op zichzelf al een teken aan
de wand is.) ...
Leefde dat heldere besef maar wat breder. Wie weet laten we die plasma-tv dan
lekker in de uitverkoop staan. En gooien we het bad niet elke dag tot de rand
toe vol. Maar goed, er bestaan dus een paar nare obstakels, in de vorm van dat
prisoner's dilemma en zo.
... De consument zegt in het geval van het
milieu al snel. de overheid zal het wel regelen. ...
... Zeer terecht, zegt Wim Turkenburg, wetenschappelijk directeur
van het Copernicus
Instituut voor Duurzame Ontwikkeling en Innovatie aan de Universiteit Utrecht.
Het klimaat en het broeikaseffect zijn volgens hem zulke omvangrijke thema's,
dat regering en parlement het voortouw moeten nemen.
Maar eerst even dit: Turkenburg heeft de uitzending van Nova
'wel drie keer teruggekeken' om klimatoloog Kroon te horen zeggen dat
West-Nederland in 2030 onder water loopt. 'Ik dacht: zegt ie dat nou echt? Dat
is onbestaanbaar. Onverantwoord. Ik heb begrepen dat hij zich enigszins onder
druk voelde gezet, maar toch: dit kun je niet zeggen. Het is absolute kul dat
alleen maar leidt tot defaitisme. Want als er toch niets tegen te doen is, wat
zouden we dan nog doen om het tegen te houden?' ...
'Ik zou willen dat Balkenende zich hier eens over uitsprak.
Hij toont geen enkele leiderschap op dit dossier. Helemaal niks
heeft hij er nog over laten horen. ...
Zou het helpen? Als de premier zijn beroemde
'verantwoordelijkheid' zou nemen, rijdt de buurman dan voortaan ook op de fiets
naar de supermarkt, hoeven milieugroepen dan geen alarmistische verhalen meer te
verkondigen, groeit de hybride auto dan alsnog uit tot trendy gadget,
laten we het bad dan niet meer elke dag tot de rand vollopen, kunnen Nico en
Martine ter Haak dan veilig met hun dochtertje in de duinen van Callantsoog
blijven wonen, hoeft Nova dan niet meer de noodklok te luiden en is dit
verhaal dan overbodig geworden? |
Al met al een perfect beeld van onwil, onmacht, en enige wanhoop.
Hoe heeft het ooit zover kunnen komen? Daarvoor is geen simpel antwoord, omdat
iedere mens zo zijn eigen houdingen en motieven heeft. Maar maatschappelijk en
sociologisch gezien is daar toch het een en ander over op te merken, als men de
een aantal hoofdgroepen van houdingen en belangen samen neemt.
Het eerste wat men dan kan gebruiken als kenmerkend individuele eigenschap is
het eigenbelang, en als kenmerkende groepseigenschap in hoeverre men in staat is
dat eigenbelang uit te leven. Dat eigenbelang een belangrijke rol speelt blijkt
overduidelijk uit bovenstaande artikel, waar het gaat over hebbedingetjes als
plasma-tvschermen, Hummers, en terrasverwarmers. Uit deze voorbeelden blijkt ook
meteen dat we het wel over een luxe vorm van eigenbelang hebben, en zodra je de
andere kant van de zaak erbij neemt: klimaat en milieu, een kortzichtige vorm
van eigenbelang. Maar zo ligt de zaak nu eenmaal meestal met het gevoel voor
eigenbelang - het gaat ook gepaard met ruime hoeveelheden kortzichtigheid en
domheid.
Dan als tweede de sociologische factor van in hoeverre men in staat is zijn
eigenbelang na te streven. Omdat die hebbedingetjes allemaal betaald moeten
worden, valt dat bijna perfect samen met de factor van in hoeverre men in staat
is het eigen inkomen te bepalen - als groep. Nou, dan is het antwoord simpel:
hier hebben we het over de maatschappelijke top. De politiek machtigen, de
economisch machtigen, de rijken. natuurlijk willen die eigenlijk niets niest
doen aan bestrijding van de aardopwarming, want bestrijding van de aardopwarming
vereist bestrijding van het kopen van hebbedingetjes als plasma-tvschermen,
Hummers, en terrasverwarmers, dus ook van villa's, jachten, en vakantiehuizen in
Dubai.
Of om het wat fundamenteler te trekken: de simpele reden dat "men", ondanks
overweldigende bewijzen van het tegendeel, ervoor koos om de waarschuwingen van
de natuur en de alarmsignalen van de wetenschappers te negeren, is dat "men"
zijn rijke leef- en consumptiegewoontes niet wil opgeven. Omdat die luxe tevens
verbonden is met de manier waarop in deze maatschappij waardering voor
werkzaamheden en andere vormen van status wordt geuit: met luxe en geld - en dat
de hoogste vormen van status allemaal te maken hebben met rijkdom , en,
onlosmakelijk verbonden aan deze vormen van rijkdom: decadentie
. Of in nog
wat sociologische termen: het negeren van de alarmsignalen is direct verbonden
met onze kapitalistische, materialistische, maatschappijinrichting
Dat "men' slaat in eerste instantie dus op een groot deel van de bevolking, maar
het overgrote deel daarvan heeft niet de mogelijkheid ernaar te handelen. De top
heeft dat wel, en juist vanwege die handelingsvrijheid is ook de top degene die
de eerste verantwoording draagt voor het negeren van de klimaat (en milieu)
problematiek.
Maar de top is niet de enige factor. De top beslaat relatief weinig mensen, die
hun boodschap moeten kunnen overbrengen aan heel veel meer mensen. Dat
overbrengen van de boodschap gebeurd door de media en de groepen daaromheen, de
intellectuele middengroepen. ook daarvan heen we boven de voorbeelden gezien,
met name in de woorden van de brievenschrijvers: de media geven de alarmsignalen
van de wetenschappers wel door, maar op een zodanige wijze dat ze weinig
aandacht trekken, en tevens geven ze evenveel aandacht aan anderen die de
alarmsignalen ontkennen, waardoor het algemene publiek in verwarring komt. "Is
het geven van beide kanten van een verhaal niet de taak van de media?", kunt u
tegenwerpen. Ja, tenzij de zaak zelf duidelijk eenzijdig ligt. De media heen geen
enkele moeite om zaken als racisme, fascisme, nazisme, antisemitisme slechts van
een kant te benaderen, omdat ze "weten: dat die zaken niet deugen", en het al
dan niet eenzijdig benaderen van een zaak is dus wel degelijk een kwestie van
een keuze. De keuze om de aardopwarming niet eenzijdig maar tweezijdig te
benaderen, ondanks de al tientallen jaren bestaande bewijzen van die
aardopwarming, is een keuze die duidelijk is ingegeven door de onwil de
weergegeven artikelen: als je voor het klimaat kiest, kies je tegen de
plasma-tvschermen, Hummers, en terrasverwarmers, en dat wil men dus duidelijk
niet doen. En dat laatste "men"slaat dus op de media en de intellectuelen die
daarom cirkelen.
Die laatste conclusie wordt staat boven in het laatste artikel in de vorm van de
reactie van journalist en schrijver Henk Spaan op de Nova uitzending. een
ander voorbeeld, dat ook meteen een aanwijzing voor uit welke hoek deze wind
waait, is een stukje ook al gebruikt bij de milieudiscussie:
| |
Uit: De Volkskrant, 02-04-2005, column van Marcel Hulspas
We moeten leren denken als Georgina Verbaan
Heeft Georgina Verbaan gelijk? Georgina staat op de nominatie om de Gouden
Zwatelaar van het programma Kopspijkers te winnen, omdat ze zo lekker
spontaan reageerde op de kwart miljoen slachtoffers van de tsunami eind vorig
jaar. `Goed voor het milieu!', riep ze. |
Kijk, wat Georgina Verbaan daar in al haar onschuld roept, is, net als het
jongetje in het verhaal van de kleren van de keizer, natuurlijk doodgewoon wel
de waarheid. natuurlijk schuilt het probleem van zowel klimaat als milieu in
twee zaken: de luxe en de hoeveelheid mensen. Je kan al zonder meer stellen dat
6 miljard mensen te veel is voor deze aarde, en zeker als ze allemaal het
leefniveau krijgen van de westerse mens - "The world cannot afford a rich China"
. Niet vanwege het Chinees zijn, maar vanwege het teveel-zijn.
Maar de stille gedachtegang van de makers van Kopspijkers slaat
natuurlijk op het feit dat die tsunami-slachtoffers derde-wereld mensen zijn,
dus per definitie zielig. Waarbij dan ook nog de volgende redenatie past: ik
geef natuurlijk mijn luxe niet op - dus wij in het Westen in het algemeen ook
niet. En omdat de niet-westerse mensen sowieso zielig zijn en uitgebuit worden,
heen zij dis ook recht op wat wij een. Dus al de klimaat- en milieuproblematiek
echt zo erg is, kunnen wij de zielige derde-wereldmensen niet geven wat wij
hebben, of we moeten zelf inleveren. Beide zijn onmogelijk, dus de uitweg is dat
de klimaat- en milieuproblematiek niet waar is. Opgelost! En ruim baan voor
klimaat- en milieusceptici als Bjørn Lomborg
.
Met deze voorbeelden uit de media (boven uit de Volkskrant, maar die is
eerder een positieve dan een negatieve uitzondering - de rechtse media zijn
erger), alfa-intellectuelen als Henk Spaan en de
Kopspijkers-redactie, en alfa/gammawetenschappers als politicoloog Bjørn
Lomborg, en meteen de hele economenwereld erbij nemend, hebben we tezamen die
andere grote groep van ondermijners van een klimaatbeleid wel duidelijk
omschreven: dit is de groep van alfa- en gamma's, die wij op deze website
normaliter samennemen tot de term "alfa's".
Ach, en dan hebben we de term "kernenergie" nog niet eens laten vallen.
Kernenergie is iets van de bèta's, en per definitie anathema, dus als klimaat en
dus fossiele brandstof een echte issue wordt, komt men ook meteen weer terug met
kernenergie, en dat kunnen we als alfa's natuurlijk helemaal niet hebben
. Dus eerst maar eens die klimaatproblemen nader bekeken.
Bovenstaande is geschreven met de blik van 2005. Natuurlijk is er tussen toen en
het moment van schrijven, september 2008, het een en ander veranderd. De film en
acties van voormalig Amerikaans vicepresident Al Gore in 2006 hebben een sterke
omslag bewerkstelligd
, in de zin dat bij een meerderheid van het algemene publiek nu een duidelijk
bewustzijn is van de ernst van de situatie, en dat ook in de media en de
bijbehorende alfa-intellectuele elite een zichtbare omslag is - zelfs wat
betreft het hooggevoelige onderwerp van kernenergie
. Op het gebied van concrete maatregelen ligt dat nog wat anders, want dan komen
we op het terrein van de machthebbers, de top van de maatschappij - en zoals
hier al meerdere malen betoogd: dat zijn de meest hebzuchtige en egocentrische
mensen
, dus de laatsten die om zullen gaan - ondanks de steeds sterker
wordende signalen
. Met als laatste toevoeging de sociologische soap die zich afspeelt rond de
ontdekking in 2010 van wat fouten in het IPCC-rapport dat de klimaatopwarming
probeert te beschrijven
.
Dit is het verhaal. Het gaat er natuurlijk om wat je er van leert. Dat is in
eerste instantie simpel: er moet meer naar wetenschappers geluisterd worden. Het
probleem ziet hier verborgen in het 'er'. Want die 'er' zijn de mensen die nu de
beslissingen in de maatschappij nemen, en die komen ruwweg in twee soorten:
rechtse egoïsten en linksige alfa's.
Die rechtse egoïsten is echt niet mee te praten - die krijg je alleen redelijk
op het moment dat hun huis onderloopt, en hun Hummer het begeeft. Blijft over de
linksige alfa's. Die zijn iets redelijker, in dat ze beginnen na te denken op
het moment dat het huis van de buurman onder water loopt - en dat is toch een
stuk eerder. Helaas is het niet vroeg genoeg om een klimaat en/of milieuramp te
voorkomen. En omdat die klimaat- en/o milieuramp er hoogstwaarschijnlijk komt,
en dan de vaardigheden van de bèta's nodig zijn om de schade enigszins te
beperken, zou het het beste zijn als zowel rechtsen als linksige alfa's nu al
uit het bestuur van de maatschappij werden gegooid.
Maar daarvoor zullen we dus waarschijnlijk ook moeten wachten tot het huis van
de buurman onder water staat, en de Hummer het begeeft.
Naar Alfa denken, anti-bèta
 ,
Wetenschap, cultuur
 ,
Linkse denkfouten
 ,
Klimaat & Milieu lijst
 , Sociologie lijst
, Sociologie overzicht
, Wetenschap overzicht
, of
site home
.
|
