De Volkskrant, 15-02-2010, column door Arie Elshout feb.2010

Met kennis van nu wordt vals gespeeld

Tussentitel: Opmerkelijke parallel tussen klimaatdiscussie en aanloop Irak-oorlog

Tijdens de klimaatconferentie van Kopenhagen zag ik voor het eerst de gelijkenis. De manier waarop de televisie en klimaatactivisten in december met onheilspellende beelden de gevolgen van het broeikaseffect dramatiseerden, had in de kern veel weg van de wijze waarop Bush en Blair indertijd de dreiging van Saddam ‘opsexten’. Inmiddels zijn we twee maanden verder en weet ik het zeker: er zijn opmerkelijke parallellen tussen de klimaatdiscussie en de aanloop naar de Irak-oorlog.

De doorslag gaf het bekend worden van een aantal fouten in de rapporten van het internationale klimaatpanel IPCC. De gletsjers in de Himalaya zullen niet al in 2035 zijn gesmolten, zoals werd gesteld, maar pas in 2350. Nederland ligt niet voor 55 procent onder de zeespiegel met een gebied waar 65 procent van het bruto nationaal product (bnp) wordt verdiend, maar de cijfers zijn in werkelijkheid respectievelijk 20 en 19 procent.

De Nederlandse klimaatdeskundige Pier Vellinga betreurde de fouten, maar tilde er niet zwaar aan. In rapporten van duizenden pagina’s kunnen gemakkelijk dit soort ongeregeldheden sluipen, zei hij vergoelijkend. Daar zit iets in, vergissen is menselijk, maar wat me argwanend maakt, is dat we bij geen van de vergissingen op een meevaller worden getrakteerd maar steevast op het meest alarmerende scenario uitkomen.

Dus smelten de Himalaya-gletsjers nog bij ons leven en verdwijnt Nederland als gevolg van de opwarming van de aarde, het smelten van het poolijs en het stijgen van de zeespiegel niet voor eenvijfde onder water, maar voor meer dan de helft. Het doet me denken aan een cafébaas die ‘sorry, sorry’ per ongeluk altijd te veel afrekent en nooit te weinig.

Maakt dit de IPCC-wetenschappers tot leugenaars en bedriegers? Nee, dat zijn ze niet, net zo min als Bush en Blair dat waren. Het ligt vele malen ingewikkelder dan in het geval van de kastelein. Zowel bij Irak als het klimaat zijn er om politieke en propagandistische redenen te stellige uitspraken gedaan over dingen die zich moeilijk laten kennen.

Er wordt een dreiging verondersteld, actie is nodig, maar die actie is zo ingrijpend en verregaand dat het veel moeite kost om politiek en publiek hiervoor te mobiliseren. Alle propagandistische registers worden daarom opengetrokken, twijfel is taboe, contra-indicaties worden weggemoffeld, vermoedens veranderen in zekerheden.

Dat Saddam een potentieel gevaar bleef voor zijn omgeving wist iedereen, maar de definitieve waarheid over de veronderstelde massavernietigingswapens liet zich moeilijk achterhalen in een land waartoe men geen toegang had. Dat het klimaat verandert is zeker, maar de precieze gevolgen daarvan laten zich niet zo eenvoudig voorspellen. Op zulke onzekerheden en tegenwerpingen zit men echter niet te wachten wanneer het mobilisatiemechanisme eenmaal in werking is gezet. Dan gaat er altijd een schepje bovenop, nooit een schepje af. Wat dat betreft, staan George W. Bush en Al Gore in hun methode minder ver van elkaar af dan altijd is gedacht. Ook Gore schuwde in zijn klimaatfilm de dramatische overdrijving niet.

Wat leren ons nu deze overeenkomsten tussen het klimaatdebat en Irak? Ze tonen aan dat onafhankelijk onderzoek en pure waarheidsvinding zwaar onder druk komen te staan als een kwestie politiek wordt, omdat er dan meteen zoveel andere belangen gaan spelen. Dat is niet alleen de schuld van politici. De Amerikaanse inlichtingendiensten lieten zich inzake Irak te gemakkelijk voor het politieke karretje spannen en sommige klimaatwetenschappers zijn zelf politiek gaan bedrijven. Het gevolg is een diep wantrouwen tegen instanties die geacht worden de objectieve grondslag te leveren voor politieke besluiten.

Kennis lijkt meer en meer onderdeel van het politieke strijdtoneel te worden. Zo kan het begrip 'met de kennis van nu' zich verheugen in een stijgende populariteit, maar eigenlijk is het een vorm van vals spel. Wat vooral een instrument van geschiedschrijvers is bij het vellen van een historisch oordeel over gebeurtenissen uit het verleden, wordt het actuele politieke debat ingesmokkeld om af te rekenen met besluiten die slechts met de kennis van toen werden genomen. Daar heeft Jaap de Hoop Scheffer een punt. Het is een verdere stap in de degradatie van kennis en wetenschap tot politieke handlangers.
 

Naar Alfa denken, anti-bèta, IPCC  , Alfa denken, anti-bèta , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]