De Volkskrant, 04-04-2016, column door René Cuperus, cultuurhistoricus .2010

Zo ken ik Nederland niet

Tussentitel: Nederland heeft het hardst het doorbreken van stereotypen nodig

Hoogopgeleid tegenover laagopgeleid. Moslim tegenover niet-moslim. 'Volk' tegen 'elite'. Jong tegen oud. Mainstream tegen populisme. Het wijst allemaal in dezelfde richting: Nederland gaat in steeds meer gescheiden werelden de toekomst tegemoet. De splijtende krachten lijken het te winnen van de verbindende, overbruggende krachten.

Wat ook de uitkomst van het Oekraïne-referendum woensdag zal zijn, het zal vrijwel zeker een herbevestiging opleveren van de 'populistische scheidslijn' die onze samenleving doorklieft. Het referendum drijft de botsing tussen establishment en anti-establishment op de spits, en de geplaagde bevolking van Oekraïne speelt hierbij niet meer dan een figurantenrol.

EenVandaag peilde dit weekend een uitslag voor woensdag van ongeveer 60 procent tegen 40 procent in het voordeel van de nee-stem. De Nederlandse burgers, voor zover ze in voldoende mate opkomen, zouden met die cijfers het associatieakkoord met Oekraïne verwerpen. Opnieuw, net als bij het Europese Grondwetsreferendum in 2005, zou dan de gevestigde orde het onderspit delven. Opnieuw een pijnlijke blamage.

De verhouding 60/40 moeten we goed op ons laten inwerken. Die komt vaker terug, zoals onlangs nog in het kwartaalonderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau naar de humeuren en temperamenten van de Nederlandse bevolking. Die verdeelsleutel suggereert - ik heb dat wel eens vaker opgeschreven - dat we met het volgende fenomeen te maken hebben: een meerderheid van de bevolking verzet zich feitelijk tegen de koers, tegen de toekomstrichting, van de huidige samenleving.

60 procent staat wantrouwend tegenover de Europese Unie, verzet zich tegen de algehele veronzekering van de naoorlogse verzorgingsstaatbescherming, heeft grote moeite met migratie en de vluchtelingenstroom in het algemeen, en de islam in het bijzonder. En vreest dat Nederland door immigratie en open grenzen te veel van zijn eigenheid verliest. Die grote groep burgers heeft tegelijk het gevoel dat 'mensen zoals wij' aan al deze ontwikkelingen weinig of niks kunnen doen. Dat de politiek gewoon zijn gang gaat. Daarom is die 60 procent voorstander van referenda om de 'politieke klasse', waarvan men het gevoel heeft dat die hen niet langer representeert, en niet naar hen luistert, wakker te schudden of te corrigeren.

Wat het allemaal nog onaangenamer maakt, is dat die 60 procent ongeveer overeenkomt met het aantal laagopgeleiden en middelbaar opgeleiden in Nederland. Die voelen zich veel minder dan hoogopgeleiden senang in de globaliserende kenniseconomie, waarin de wereld dorp is geworden, maar het dorp de wereld. Ze profiteren er ook minder van.

Geen land kan relaxed de toekomst in met zo'n bizarre kloof tussen toekomst-optimistische academici en toekomst-pessimistische niet-academici. En dan heb ik het nog niet eens over de oplopende spanning tussen moslims en niet-moslims.

Alle seinen staan op polarisatie en op aanscherping van scheidslijnen. Waar is de Nederlandse pacificatie- en poldertraditie gebleven? Het dna van samenwerking en overbrugging van tegenstellingen? Die lijken ons nu in de steek te laten.

Zorgelijk is dat de scheiding der geesten - ook in de afgelopen referendumcampagne - gepaard gaat met steeds giftiger verdachtmakingen op sociale media, en met wederzijdse minachting tussen establishment en non-establishment. Weinig behulpzaam wat dat betreft was ook het Trouw-manifest 'We zijn allemaal migranten ', een pleidooi voor een open Europese samenleving voor en door hoogopgeleiden. Deze Onnadenkenden des Vaderlands dachten populistische onderbuikgevoelens met elitaire bovenbuikgevoelens te kunnen bestrijden. Hoe verzin je het?

Wat een zo verdeeld land als Nederland nu het hardste nodig heeft, is een doorbreking van stereotypen en groepsidentiteiten. 'Volk' en 'elite', establishment, populisme en islam moeten als valse eenheden worden ontzenuwd. Pluralisme en pluriformiteit moeten gestolde tegenstellingen ontregelen. Dodelijk is het beeld van het politiek bedrijf als old boys' network van hoogopgeleiden. De 'elite' zal weer een democratisch links en rechts alternatief tegenover elkaar moeten stellen. Voor het Westen kiezende moslims moeten zich scherp distantiëren van de radicale islam, zoals 'populisten' zich scherp moeten afbakenen van extreem-rechts. Zodat er meer soorten elite, islam en populisten zichtbaar worden. Want een tot op het bot verdeelde, verscheurde samenleving: zo ken ik Nederland niet.


Web:
TT:
Geen land kan relaxed de toekomst in met zo'n bizarre kloof tussen toekomst-optimistische academici en toekomst-pessimistische niet-academici
Wat een zo verdeeld land als Nederland nu het hardste nodig heeft, is een doorbreking van stereotypen en groepsidentiteiten



IRP:  

 


Naar Alfa wereld , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]