De Volkskrant, 28-04-2012, door Sterre Lindhout .2010

Pübercool

Een menselijk, vrolijk en eigentijds beeld van de leerlingen van het Koningin Wilhelmina College, dat was het doel van de makers van de documentaire 'Ik ben VMBO'.

'Weet je wat het is met journalisten, beleidsmakers en politici? Ze hebben geen van allen op het vmbo gezeten en hun kinderen zitten er meestal ook niet op.' Dit kreeg Hellen van Schelven, researcher bij de VPRO, te horen toen ze een paar maanden regelmatig rondliep op het Lingecollege in Tiel, ter inspiratie voor een aan het vmbo gewijde editie van VPRO-thema op 2 juni.

De opmerking, gemaakt door een docent, was allerminst netelig bedoeld. Het was een reactie op Van Schelvens verbazing over de vele vooroordelen die de ronde doen over het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs. Ook verbaasde het haar hoe weinig ze over het vmbo wist: 'het duurde echt een paar weken voor ik begreep hoe zo'n school in elkaar zit, met al die verschillende niveaus en sectoren. Gek eigenlijk, want 50 procent van de Nederlandse middelbare scholieren gaat naar het vmbo.'

Onbekend maakt onbemind, dat werd de insteek voor de thema-uitzending en de daaraan voorafgaande serie Ik ben VMBO, sinds vorige week zondag op televisie. Camera's volgen zeven weken lang derdeklassers van het Koningin Wilhelmina College (KWC) in Culemborg. De thema-uitzending straks gaat over het onderwijs en de schoolstructuur, de serie gaat over de leerlingen en hun dagelijkse besognes.

Wie televisie maakt over het vmbo, neemt noodgedwongen een standpunt in ten aanzien van de vooroordelen over het onderwijstype dat in 1999 ontstond uit een samenvoeging van het vroegere lbo, vbo en de oude mavo. Als het vmbo het nieuws haalt, is dat vanwege de zwartescholenproblematiek, vanwege ouders die op tilt slaan wanneer hun kind in groep acht een vmbo-advies krijgt of vanwege de geweldincidenten op vmbo-scholen in de Randstad met de moord op de conrector van het Haagse Terra College in 2004 als dieptepunt.

In datzelfde jaar googlede Wouter Bos, toen fractievoorzitter van de PvdA, de top -drie van 'lulligste aanduidingen voor het vmbo.' Op de eerste plaats: 'afvoerputje'.

Juist die problematiek maakt het vmbo journalistiek interessant. Het afgelopen decennium werden er geen televisieprogramma's gemaakt over de havo of het vwo en vier over het vmbo. De mensen van het vmbo (2007, NCRV), de telefilm See Yourself (2004) en in VET! VMBO (2001, RVU). Allemaal proberen ze het bestaande, negatieve, beeld van het vmbo te kantelen, of in elk geval te nuanceren.

Deze documentaire begint met: 'Ik zit op het vmbo, ik krijg dus heel beroerd onderwijs, en ik ben dom en lui. Tenminste, dat zeggen ze. Maar als je wilt weten wie ik echt ben, moet je mij leren kennen.' Dat is de introtekst, op z'n Kwik-Kwek-en-Kwaks uitgesproken door zeven elkaar afwisselende stemmen, begeleid door blije beats en breed grijnzende pubersmoelwerken, geportretteerd in de schermen van hun smartphones. De boodschap is duidelijk: dit is geen taaie, educatieve documentaire, maar een rondleiding door de coulissen van een scholierenleven: menselijk, vrolijk en ontzettend eigentijds.

Deze etiketten zijn in het kwadraat van toepassing op Joshua (15), de hoofdpersoon uit de eerste aflevering. Joshua is een jongen met joekels van bruine ogen, een sfeer- en druktemaker die aandoenlijk openhartig vertelt over zijn schoolse en buitenschoolse leven. Joshua is overduidelijk hyperactief.

En Joshua wil piloot worden, niet in de burgerluchtvaart zoals zijn twee oudere broers, maar straaljagerpiloot. 'Zo'n vliegtuig, zo klein en zo gevaarlijk, dat vind ik echt stoer.' Maar voor de opleiding tot straaljagerpiloot is een havo-diploma vereist en op de havo kun je alleen terecht als je de hoogste vmbo-variant, de theoretische leerweg (vmbo-TL), hebt afgerond. Joshua zit daar nu één niveau onder, op het vmbo-kader.

In het begin van dit schooljaar is hem beloofd dat hij mag overstappen naar vmbo-TL, als hij zijn 'werkhoudingsprobleem' aanpakt. Concreet betekent dat: niet lopen of dansen in de klas, geen klasgenoten van hun werk houden en goed luisteren naar de leraren. Best lastig voor Joshua, blijkt.

Dus komt er een schoolpsycholoog aan te pas en een meelevende, goedlachse mentor. Verder gaat Joshua op schoolkamp en wordt hij reusachtig verliefd, op Ana. Als hij aan het einde van de aflevering, die zich wat betreft feelgoodfactor kan meten met Disney-klassiekers, te horen krijgt dat hij naar 'TL' mag, worden z'n ogen zo groot als soepborden en trekt hij een sprintje door de aula dat eindigt in een innige omhelzing met zijn mentor.

'Een ding weet ik zeker', grapt Bert Bos (55), afdelingshoofd van het KWC, naderhand aan de telefoon. 'Heel Nederland is nu verliefd op Joshua.'

Na het zien van deze aflevering lijkt er geen twijfel mogelijk: de VPRO ontplooit, op eigen kosten, een groots opgezet charmeoffensief voor het vmbo. Maar zowel Van Schelven als Teus van Sintmaartensdijk, eindredacteur van Ik ben VMBO, benadrukt dat het niet hun bedoeling is het vmbo op te hemelen.

'Het was niet onze opzet de bestaande vooroordelen over het vmbo te ontkrachten, we zijn niet bewust op zoek gegaan naar een school en leerlingen die een positief beeld zouden schetsen', zegt Van Sintmaartensdijk. 'Maar we wilden wel laten zien dat het vmbo meer is dan alleen maar rottigheid.'

De makers van Ik ben VMBO en VPRO-thema schiepen wel een belangrijke voorwaarde om de gevreesde 'rottigheid' te omzeilen: ze kozen bewust voor scholen buiten de Randstad. Ze kozen niet voor topscholen: in de jaarlijkse scholentest van het weekblad Elsevier scoren het KWC en het Lingecollege matig.

'Een leuk programma en een sympathieke poging om het heersende beeld te veranderen, maar verder is Ik ben VMBO precies geworden waar ik bang voor was: een programma waarin mensen niets nieuws te weten komen over het vmbo.' Corine Korrel uit Delft bekeek de eerste aflevering van Ik ben VMBO als ouder van een vmbo-scholier, maar vooral als voorzitter van het platform VMBO/Onderwijs On Stage, dat strijdt voor de goede naam van het beroepsonderwijs.

'Waar zijn de praktijklokalen, de succesvolle mbo'ers die van het vmbo afkwamen, de enthousiaste stagebegeleiders, kortom: waar is de kracht van het vmbo?'

Ook vond Korrel het KWC te wit en te goed georganiseerd. 'Een schoolpsycholoog voor een jongen met een concentratieprobleem? Veel scholen kunnen zich die luxe niet veroorloven.'

'De zaken die mevrouw Korrel mist, komen aan de orde tijdens het themaprogramma', zegt Van Schelven. 'We hebben bewust gekozen om de serie te maken vanuit de menselijke invalshoek en het themaprogramma voor de duiding.'

Ik ben VMBO hoeft wat Van Sintmaartensdijk betreft geen wetenschappelijk gefundeerde of representatieve doorsnede van het vmbo te zijn. 'Het is een portret van een generatie.' Die opzet vindt hij zelf tamelijk geslaagd, al was hij graag 'nog dichter bij de leerlingen gekomen, maar soms gaven kinderen, of leraren, aan dat het tot hier was en niet verder. '

Al met al was het lastig schipperen tussen het respecteren van de privacy van leerlingen en de school enerzijds en waarheidsgetrouwe en spannende televisie maken anderzijds. 'Sommige opnamen hebben we opzettelijk niet gebruikt om kinderen tegen zichzelf in bescherming te nemen. Veel dingen liggen gevoelig in een puberleven.'

Daardoor konden sommige verhalen niet volledig worden verteld. Zo speelt in de aflevering over Joshua zijn prille geliefde Ana, een donkerharig meisje uit een parallelklas, slechts een bijrol. Ana wilde nauwelijks in beeld. 'Maar in werkelijkheid zat die jongen elk moment dat hij niet op school zat bij haar.' Ook is het de Ik ben VMBO-crew niet gelukt een allochtone leerling te volgen. 'Sommigen waren zelf te schuw, anderen stonden te springen maar mochten niet van hun ouders.'

'Ik heb de impact van zo'n cameraploeg echt onderschat', zegt afdelingsleider Bert Bos. 'Het waren allemaal prettige mensen, maar toch hadden sommige docenten er last van en kwam een aantal leerlingen klagen dat ze niet in beeld wilden.'

Bos vindt wel dat de VPRO zich steeds 'zeer correct heeft gedragen.' Al heeft hij zelf ook een paar keer een grens moeten trekken: Bos moest, in zijn kamer, een hartig woordje spreken met een van de zeven hoofdrolspeelsters. Ze huilde. De VPRO wilde bij het gesprek aanwezig zijn. 'Dat vond ik te intiem, op die manier kan ik mijn werk niet doen.'

Over het resultaat is Bos zeer te spreken. 'Ik heb echt genoten tijdens de première op school.' Een première die, net als in de film, opgeluisterd werd met Jip- en Jannekechampagne voor iedereen, en een roomkleurige limousine voor de zes hoofdrolspelers.

'De serie geeft geen reëel beeld van het vmbo, maar wel van onze school', vindt Bos. Joshua zelf dacht daar overigens anders over, zegt Bos. 'Terwijl we naar de preview zaten te kijken, stootte hij me aan en zei: nou, in deze film lijkt onze school wel een paradijsje!'

 

Tussenstuk:
Gesprek

Gesprek tussen vmbo-leerling Joshua (15)en zijn mentor Mariëlle de Weijert:

De Weijert: 'Vond je dat nou storend, vanochtend, wat jouw gedrag was in de klas?'

Joshua: 'Ja.'

De Weijert: 'Wat vond ik ervan, denk je?'

Joshua: 'Ehm, u probeert de les zo goed mogelijk te houden en ik praat er de hele tijd doorheen, waardoor de concentratie van de andere leerlingen verzwakt...'

De Weijert:'Hmm, hmm.'

Joshua: 'Waardoor ze niet meer op u letten, maar meer op mij gaan letten. En dat is niet de bedoeling want u bent hier om les te geven.'

De Weijert: 'Ja. Dat vind ik heel goed verwoord. En wanneer merk je nou: nu moet ik echt even kappen?

Joshua: Wanneer ik m'n derde waarschuwing heb, dan weet ik het.'

De Weijert: 'Dan pas...



Ik ben VMBO, zondag a.s. 21.25 uur op Nederland 3.

VPRO-thema over het vmbo wordt op 2 juni op Nederland 3 uitgezonden.

 

IRP:  

 


Naar Alfa wereld , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]