De Volkskrant, 06-11-2013, column door Rens van Tilburg, econoom .2010

Een schaap in wolfskleren

Tussentitel: In de Rabo-top ontbrak de boef die je nodig hebt om boeven te vangen

'Om de woeker te weren, den landman in zijn nood bij te staan, maar ook de spaarzaamheid, naastenliefde, arbeidzaamheid en matigheid te bevorderen.' Aldus verwoordde pater Gerlacus van den Elsen in de 19de eeuw de missie van de Boerenleenbank waar de Rabobank uit is voortgekomen.

De mailwisselingen tussen de Rabobankiers over de Libor-rente, waarin schaamteloos en grappend de klant wordt bedonderd, lijken afkomstig uit een ander universum. De ooit zo trotse Rabobank, zonder staatssteun door de crisis, is diep gevallen. Nou wisten we natuurlijk best dat ook de Rabobank niet zonder zonde is. Geen financiŽle hype in Nederland, van woekerpolis tot tophypotheek, of de Rabobank blies zijn deuntje mee. Ook internationaal. Rabo was een van de grootste tegenpartijen van de Amerikaanse verzekeraar AIG en de Ierse dochter ACC Bank behoorde tot de agressiefste prijsvechters in een toch al bezopen Ierse huizenmarkt. Dat Rabo betrokken was bij het Libor-schandaal was ook al geruime tijd bekend.

Maar dat het manipuleren van de Libor-rente zo langdurig en zo openlijk gebeurde was wel een verrassing. De Rabo-top wees er met nadruk op dat ze nergens iets vanaf wist, als ware dat een verzachtende omstandigheid. Het niet opmerken van zo'n misstand in je organisatie is echter juist een brevet van onvermogen van een bestuur. Dat vonden kennelijk ook de toezichthouders die de bank relatief hard straften vanwege het negeren van de vele signalen.

Het bestuur zag het melden van de Libor-rente als 'iets puur administratiefs', niet als een risicofactor en zag dus geen reden om extra op te letten of ondoordringbare 'Chinese muren' te bouwen tussen handelaren en de Libor-administrateurs. Hoogleraar Forensische Accountancy Marcel Pheijffer oordeelt dat 'de meest elementaire functiescheidingen' ontbraken, een misser die zijn eerstejaarsstudenten een onvoldoende zou opleveren.

Hoe kan het dat de ervaren Rabo-bestuurders, bestuursvoorzitter Piet Moerland was jarenlang een gewaardeerd hoogleraar 'bedrijfsbestuur', deze 'basisstof' niet in de praktijk brachten? Kwade opzet zal het niet zijn geweest, eerder het tegenovergestelde. Dat de Rabobank het vaststellen van een rente waar waanzinnige bedragen van afhingen als een risicoloze administratieve handeling zag, waardoor de fraude en woeker welig konden tieren, is paradoxaal genoeg waarschijnlijk juist het gevolg van de ideŽle wortels van de bank.

In de jaren '90 trad de voormalige Boerenleenbank toe tot de wereld van de gehaaide zakenbankiers. Vergelijk het met een schaap dat wolfskleren aantrekt en het donkere bos intrekt om met de wolven mee te gaan huilen. Rabo nam voor veel geld echte wolven in dienst. De top in Utrecht bleef echter bemand door ouderwetse Rabomannen. In het bestuur ontbrak de boef die je nodig hebt om boeven te vangen. De Rabo-top kon zich niet voorstellen dat bankiers in staat waren te doen wat de 'eigen' bankiers deden in Londen, Tokio, New York en Hongkong. Omdat ze geen gevaar zagen namen ze ook geen maatregelen om het in te dammen.

Zo kan de combinatie van de zakenbankcultuur met de meer relatiegerichte cultuur van de retailbank een explosief mengsel vormen. Het beheren van spaargelden en verstrekken van hypotheken en kredieten aan het midden- en kleinbedrijf is nu eenmaal een heel andere bezigheid dan 'dealen' met Goldman Sachs of Barclays. De combinatie was in de VS tot eind jaren '90 dan ook verboden. In het Verenigd Koninkrijk worden zakenbankactiviteiten en nutsbankieren nu weer uiteen gehaald. Nederland volgt de Europese lijn, waarbij enkel de allergrootste zakenbanken bij het spaargeld en betalingsverkeer worden weggehouden. Voor de zakenbankactiviteiten van Nederlandse banken zal dat geen gevolgen hebben.

Splitsing van de zaken- en de retailbank levert niet per definitie veilige banken op. Bankieren is altijd riskant, het ambacht van de bankier is juist om risico's goed in te schatten en te beheren. Splitsing levert wel homogenere banken op waarin de bankiers van hoog tot laag dezelfde taal spreken, overzichtelijker banken die beter bestuurbaar zijn en waarop het beter toezichthouden is.

Hoogleraar Ivo Arnold gaat nog een stap verder en bepleit een terugkeer naar de lokale schaal door lokale Rabobanken hun zelfstandigheid terug te geven. Dit zou de zo broodnodige diversiteit van het Nederlandse bankenlandschap vergroten en de bankier weer dichtbij de landman brengen. En daar was het ooit toch om begonnen.


Red.:   leugen, ook bij Van Tilburg: de Libor-rente heeft geen klanten


Naar Alfa wereld , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]