De Volkskrant, 08-06-2013, door Merijn Rengers en Xander van Uffelen. Research: Sybren Kooistra .2010

Waar Spiderman en Bono hun belasting ontwijken

Brievenbusfirma's van multinationals concentreren zich vooral rond Amsterdam. De sector die belastingontwijking mogelijk maakt, levert Nederland banen en geld op, maar dat zal de kritiek niet doen verstommen.

Tussentitel: Een punt van discussie is de werkgelegenheid die de advies- en trustkantoren genereren

Vergeet de wijk Forest Hills in Queens, New York. Vergeet het decor van wolkenkrabbers en bruggen van Manhattan. Superheld Spiderman woont niet in de Verenigde Staten en ook niet in een buitenaards reservaat samen met andere creaties uit de stal van Marvel Comics - het Amerikaanse bedrijf dat onder meer stripboeken en tekenfilms over superhelden produceert.

Spiderman woont, samen met de andere personages, helden en tegenstanders uit zijn serie, in kamer 2.03 op de tweede verdieping van een bedrijfsverzamelgebouw in Schiphol-Rijk, onder de rook van de Amsterdamse luchthaven.

Daar, op een van de vele bedrijventerreinen rond Schiphol, zetelt sinds 23 december 2008 de Co÷peratie SM (Spider Man) Characters UA - een van de vele vennootschappen in de kerstboom van het bedrijf Marvel, dat uiteindelijk onderdeel is van The Walt Disney Company.

Waar Spiderman in de regel grootse heldendaden verricht, zijn de activiteiten van de naar hem vernoemde co÷peratie bescheiden. De co÷peratie SM is volgens de recente jaarstukken vooral een parkeerplaats en doorsluismiddel van gelden. In 2011, het laatste jaar waarover gegevens beschikbaar zijn, stroomde er ruim 2 miljard euro door de Spiderman-vennootschap.

Spiderman is zeker niet de enige die kantoor houdt aan de Beechavenue in Schiphol-Rijk. Uit onderzoek van de Volkskrant naar de vestigingsplaatsen van brievenbus-bv's blijkt dat daar, ten kantore van het bedrijf Corporate Services Amsterdam, 159 multinationals staan ingeschreven.

Daarmee is Corporate Services Amsterdam een kleintje op de Nederlandse kaart van internationale vestigingsadressen. Zo bestiert Intertrust aan het Prins Bernhardplein in Amsterdam 2.198 vennootschappen, waaronder bedrijven van grootmachten als voedingsconcern Danone, kledingketen Marks & Spencer en wapenproducent Lockheed Martin.

Even verderop, aan de Fred Roeskestraat in Amsterdam, worden bij het kantoor van ATC de boeken bijgehouden van 892 bedrijven, waaronder dochters van Vodafone en de Amerikaanse financiŰle grootmacht Goldman Sachs.

Het onderzoek van de Volkskrant laat zien dat de brievenbusfirma's van multinationals zich vooral in en rond Amsterdam concentreren. Daar zitten van oudsher de meeste dienstverleners, advocaten en adviseurs die kunnen helpen met het optuigen en administreren van fiscale routes. Schiphol is bovendien vlakbij, mochten er ouderwetse handtekeningen nodig zijn of vergaderingen moeten worden belegd om de geldstromen en structuren up-to-date te houden.

Jarenlang konden adviseurs, trustkantoren en banken ongestoord bouwen aan het indrukwekkende stelsel van Nederlandse brievenbus-firma's. Het ministerie van FinanciŰn, accountants, bedrijfsleven: iedereen leek dol op de Amsterdamse afrit op de mondiale geldsnelweg. Die bracht hoogwaardige, zelfs groene werkgelegenheid. Bovendien: als Nederland het niet deed, zouden landen als Luxemburg, Ierland of Cyprus zich over de mondiale geldstromen ontfermen.

Nu is het echter 2013, en in het licht van de economische crisis is het niet langer vanzelfsprekend dat multinationals proberen zo min mogelijk belasting te betalen. Temeer daar de lasten nu neerslaan bij overheden en individuele belastingbetalers.

Het is moeilijk aan te wijzen waar de mondiale ophef over de fiscale routes begon. Was het in Londen, waar de Engelsen zich opwonden over het feit dat koffieketen Starbucks dankzij een fiscale route via Nederland nauwelijks belasting afdroeg? Of was het in Ierland, waar grote onvrede ontstond over U2-zanger Bono, die zich afficheerde als filantroop maar ondertussen een cruciaal bedrijf uit zijn rockimperium naar Amsterdam verplaatste om in Dublin minder belasting te betalen?

Dinsdag presenteert de Stichting voor Economisch Onderzoek (SEO) haar langverwachte onderzoek naar 'Overige FinanciŰle Instellingen', Nederlandse bedrijven en dienstverleners die betrokken zijn bij de belastingroutes. Het rapport is opgesteld in opdracht van het Holland Financial Centre (HFC), een publiek-private samenwerking die Nederland op de kaart moest zetten als mondiale pleisterplaats voor financiŰle activiteiten.

Het rapport wil 'het debat over shadow banking en belastingontwijking verdieping bieden door feiten, cijfers en inzichten te verschaffen' en is een van de laatste wapenfeiten van het HFC. Naar aanleiding van de ophef over de nationalisatie van SNS Reaal - wiens oud-topman Sjoerd van Keulen voorzitter van het HFC was - werd in februari besloten de financiŰle lobbyclub op te doeken.

Bij trustkantoor TMF, dat onder meer betrokken is bij het Spiderman-bedrijf, wordt uitgekeken naar het SEO-onderzoek. 'Het is zeker niet zo dat het bestaan van ons bedrijf staat of valt met de belastingwetgeving in Nederland', zegt TMF-directeur Jaap van Burg. 'Maar belasting - met name de deelnemingsvrijstelling - is wel een van de factoren die Nederland als vestigingsland zo interessant maken. Zo zien we de laatste tijd een aanwas van klanten uit China.'

Kapers op de kust zijn er volop, zegt hij. 'Een van de landen die de positie van Nederland probeert over te nemen, en daar heel hard mee bezig is, is het Verenigd Koninkrijk. Het gaat zover dat de Engelse belastingdienst roadshows organiseert in de Verenigde Staten om bedrijven te trekken. Er zijn al klanten naar Engeland vertrokken.'

Elders in de branche wordt alvast een voorschot genomen op de uitkomsten van het onderzoek. 'Volgens een eerder rapport werkten er in de trustsector 2.200 mensen. Vanwege het bestaande embargo kan ik daar geen gegevens over verstrekken, maar ik kan wel met een gerust hart zeggen dat het getal 2.200 een ondergrens is. Hetzelfde geldt voor de opbrengsten, groot 1,5 miljard euro. Dit is ook een ondergrens', laat AndrÚ Nagelmaker van ANT Trust & Corporate Services N.V. weten.

Kortom: ja, de trustsector en het stelsel van belastingverdragen en alles wat daarmee samenhangt, is goed voor Nederland. Beter nog dan we al wisten. Het levert geld op en werkgelegenheid. Wie daaraan morrelt, speelt met vuur en speelt met miljarden - geld van vrijwel alle grote bedrijven ter wereld. Dus, is de impliciete boodschap aan politici, journalisten en activisten: hou er over op.

Het is echter de vraag of met de publicatie van het SEO-rapport de geest terug in de fles gaat, zoals de grote wens is van de branche zelf. In een vertrouwelijke interne lobby-instructie van werkgeversorganisatie VNO-NCW stond het onlangs zo: 'indien de economische betekenis in dit onderzoek wordt aangetoond, zou dit het sluitstuk moeten zijn van de discussie in de Tweede Kamer [...]. De Nederlandse wetgeving behoeft geen bijstelling, anders dan uit hoofde van internationale afspraken over wereldwijde aanpassingen van fiscale stelsels.'

Van een deel van de critici van de belastingroutes staat vast dat zij niet zullen stoppen. Een aantal onderzoekers, zoals de belastingactivisten van Tax Justice, hebben in een eerder stadium al laten weten weinig te verwachten van het SEO-onderzoek, nadat het onderzoeksinstituut hen had benaderd met vragen die vooral gingen over de voordelen en opbrengsten van het stelsel en veel minder over de nadelen en kosten.

EÚn punt van discussie is de werkgelegenheid die de advies- en trustkantoren genereren, zo laat ook het Volkskrant-onderzoek zien. Intertrust aan het Sint Bernhardplein in Amsterdam heeft 186 werknemers, die zich bekommeren om 2.198 multinationals. ANT trust van AndrÚ Nagelmaker bestiert 558 bedrijven met 110 werknemers.

In totaal werken er op de 25 onderzochte adressen 1.508 mensen aan de boeken van 10.332 bedrijven. Oftewel: elke werknemer houdt ongeveer 7 dochters van multinationals in de gaten. Het is de vraag of dat veel is of weinig. Idem voor de belastingopbrengsten voor Nederland, die, afhankelijk van hoe er wordt geteld, uiteen kunnen lopen van anderhalf miljard euro tot een veelvoud daarvan. Is dat een fortuin, of een doekje voor het bloeden?

Bijkomend probleem is dat de bedragen moeten worden afgezet tegen mondiale kwesties, zoals de uitholling van de belastingbasis in Afrikaanse landen, wurgcontracten rond grondstoffen in ontwikkelingslanden en de oneerlijke concurrentie van lokale mkb-bedrijven die het volle pond aan belastingen afdragen ten opzichte van multinationals die dat niet doen.

De bekendste tegenstander van Spiderman - onder meer in de gelijknamige film uit 2002 - is de Green Goblin, een alter ego van de gewetenloze industrieel Norman Osborn. Waar Spiderman voor het goede strijdt, is Osborn uit op de wereldheerschappij en de vernietiging van de superheld.

Goed of kwaad: voor de fiscale spaghetti van bedenker Marvel Comics maakt het allemaal weinig uit. Sterker nog: bij de co÷peratie SM Characters UA in Schiphol-Rijk staan de dollars die wereldwijd met Green Goblin worden verdiend gebroederlijk geparkeerd naast die van Spiderman zelf, buiten het bereik van de Amerikaanse fiscus.


Tussenstuuk:
Wildgroei aan Nederlandse co÷peraties

Boekenverkopers en boekenuitgevers hadden in 1815 de primeur. Ze richtten de eerste co÷peratie op in Nederland - de Co÷p Boekenvak. Deze co÷peratie is eigenaar van het Centraal Boekhuis in Culemborg, van waaruit boeken naar alle boekwinkels in Nederland worden bezorgd. De winst van deze nationale boekendistributeur kan via de co÷peratie aan de leden worden overgemaakt. Zo krijgen de aangesloten uitgevers en winkeliers hun winst, zonder er nog eens dividendbelasting over te betalen.

De co÷peratie is de oervorm van samenwerkende ondernemers. Vooral boeren bundelden zo sinds de 19de eeuw hun krachten. Samen stonden de boeren sterker tegen de machtige fabrikanten, was het idee. Rabobank, Bloemenveiling FloraHolland en FrieslandCampina zijn bekende voorbeelden. Ook na de Tweede Wereldoorlog worden jaarlijks een tiental co÷peraties opgericht.

Ergens na de eeuwwisseling ontdekken fiscalisten en advocaten de co÷peratie als methode voor buitenlandse ondernemingen om de belastingontwijking via Nederland te stroomlijnen. De co÷peratie mag namelijk belastingvrij de winst uitkeren aan buitenlandse deelnemers. Vaak zijn deze vennoten gevestigd in een belastingparadijs op de Kaaimaneilanden of op Bermuda. Bovendien hoeft een co÷peratie nauwelijks openbare informatie te publiceren, waardoor pottenkijkers buiten de deur kunnen worden gehouden.

Op 27 februari 2006 schrijft een trustkantoor in Berkel en Rodenrijs de eerste buitenlandse co÷peratie in bij de Kamer van Koophandel, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Landopkoper EMAC registreert dan zijn eerste van ongeveer tien Illyrian Land Fund-co÷peraties in Nederland. Zo kunnen de winsten van landaankopen in ServiŰ, KroatiŰ en SloveniŰ belastingvrij naar de beleggers worden doorgesluisd.

Vanaf dan ontdekken veel commerciŰle multinationals de geneugten van de Nederlandse co÷peratie. Vooral de olie-industrie omarmt de rechtsvorm. Ook uit andere sectoren melden bedrijven zich. Honderden buitenlandse ondernemingen schrijven jaarlijks een co÷peratie in, waaronder multinationals als Heinz, Walmart, Samsung, Bombardier en Sotheby's. De truc is telkens dezelfde: de winst van buitenlandse dochters wordt via de co÷peratie belastingvrij naar een eindbestemming gebracht.

Gealarmeerd door de aanwas van co÷peraties scherpt staatssecretaris Frans Weekers de regels aan per 1 januari 2012. Als sprake is van misbruik van de constructie, mag geen gebruik worden gemaakt van de co÷peratie. Als de co÷peratie is opgericht om vooral 'de dividendbelasting of buitenlandse belasting bij een ander te ontgaan', kan de fiscus ingrijpen. De aanscherping schrikt buitenlandse ondernemers niet af. In 2012 werden in Nederland 248 nieuwe cooperaties opgericht, zeven meer dan in 2011.






Red.:  





Naar Belastingmoraal, ego´sten , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]