De Volkskrant, 23-02-2012, van verslaggeefster Leen Vervaeke 26 feb.2012

Hoge belastingdruk en gebrek aan controle leiden tot sjoemelen op grote schaal

Fiscale fraude zit Belgen in de genen

Tussentitel: Staat loopt jaarlijks 26 miljard aan inkomsten mis

Bijna de helft van de Belgen heeft ooit zwart gewerkt. Bij meer dan eenderde van de Belgische huizenverkopen is een som onder tafel betaald. 40 procent van de Belgische erfgenamen geeft zijn erfenis niet eerlijk aan, en meer dan tweederde laat wel eens schilderwerken of iets dergelijks uitvoeren zonder factuur.

BelgiŽ is een land van sjoemelaars, zo luidt het clichť. En dat clichť is nu onomstotelijk bevestigd. Vorige week verscheen in BelgiŽ het boek Iedereen doet het, over belastingontduiking en zwartwerk, waarin hoogleraar fiscaal recht Michel Maus voor het eerst met bovenstaande cijfers komt. Zijn conclusie: 'Fiscale fraude is in BelgiŽ minstens even populair als de wieler- en de duivensport.'

De verklaring voor de slechte belastingmoraal wordt vaak in de Belgische geschiedenis gezocht. Doordat de Belgen eeuwenlang zijn overheerst door buitenlandse mogendheden, waaronder Nederland, zouden ze een natuurlijke afkeer hebben ontwikkeld van alles wat met overheid te maken heeft. Het sjoemelen zit hen in de genen.

Maar volgens Maus is het gefoefel eerder te wijten aan de hoge belastingdruk, het gebrek aan controle en het ondoorzichtige belastingstelsel. 'Ik denk dat de Belgische overheid de burger krijgt die ze verdient.'

Zo'n burger is bijvoorbeeld Steven, een jonge advocaat die tal van trucjes kent om de fiscus te omzeilen. De koffiekorting bijvoorbeeld: het gratis kopje koffie dat je in Belgische restaurants na een diner kunt krijgen, als je bereid bent zonder kassabon af te rekenen. Of de notes d'amour: in enkele restaurants waar Steven vaste klant is, geven bevriende kelners hem de achtergelaten bonnen van andere klanten. Die kan hij van zijn belastingen aftrekken, als zakendiners.

Onder Stevens collega's zijn er nog meer klassiekers: flessen wijn en champagne worden als relatiegeschenk van de belastingen afgetrokken, computerspelletjes voor de kinderen als kantoorbenodigdheden en een jacht in Frankrijk zelfs als tweede kantoor. Steven: 'Sommigen maken er echt een sport van om te zien hoe ver ze kunnen gaan.'

De jonge advocaat vertelt er met enige tegenzin over en onder een valse naam. Onder vrienden wisselen de Belgen graag tips uit om de fiscus te omzeilen, maar naar buiten toe houden ze hun mond. Dat merkte ook Michel Maus, die er anderhalf jaar over deed om duizend betrouwbare enquÍtes te verzamelen. 'Over zwartwerk en belastingontduiking praat men niet makkelijk', zegt hij. 'Je raakt toch een beetje aan de ziel van de Belgen.'

Zelf merk ik het tijdens mijn zoektocht naar getuigen voor dit artikel. Sinds ik in BelgiŽ woon, krijg ik regelmatig vriendschappelijke adviezen over hoe de belastingen te omzeilen. Maar als ik de officieuze adviseurs vraag of ze hun tips voor de Volkskrant willen herhalen, geven ze niet thuis. Alleen advocaat Steven gaat schoorvoetend akkoord. 'Het is voor een Nederlandse krant, de Belgische fiscus leest dat niet', hoopt hij.

'Iedereen doet het', beaamt Steven. 'Iedereen fraudeert. Maar de meesten doen het met mate. Het zijn lichte vormen van fraude, een beetje geven en nemen. Je bedenkt: wat zal de fiscus aanvaarden en wat niet?'

Schuldig voelt hij zich hoegenaamd niet. 'Ik betaal jaarlijks 20 duizend euro belastingen, ik hoef me niet te schamen. De belastingdruk in BelgiŽ ligt gewoon veel te hoog.'

Fiscaal jurist Maus heeft alle begrip voor Stevens verdediging. 'De belasting op arbeid is in BelgiŽ de hoogste ter wereld, tussen 50 en 60 procent. Maar vermogens worden zeer weinig of zelfs niet belast. Het is niet voor niets dat rijke Nederlanders de weg naar BelgiŽ vinden. Die ongelijkheid leidt tot frustratie, waardoor iedereen probeert te pakken wat hij kan.'

Bovendien is de pakkans voor fraudeurs vrij beperkt. Ondanks de 27 duizend Belgische belastingambtenaren - na Rusland en China het hoogste aantal per hoofd van de bevolking - slaagt men er in BelgiŽ niet in het aantal controles op te drijven. En dan is er nog het onoverzichtelijke belastingsysteem, waaraan de afgelopen decennia alsmaar meer regeltjes, aftrekposten en uitzonderingen zijn toegevoegd. 'Het is soms geen kaas met gaten meer, maar een verzameling gaten met wat kaas', zegt Maus. 'Dat maakt het natuurlijk heel gemakkelijk om te frauderen.'

Dat alles maakt dat de Belgische schaduweconomie volgens schattingen opgelopen is tot zo'n 18 procent van het bruto binnenlands product (bbp), waardoor de Belgische staat jaarlijks 26 miljard euro aan inkomsten misloopt. In de eurozone doen alleen Portugal, ItaliŽ, Griekenland en Spanje het nog slechter. Ter vergelijking: volgens dezelfde schattingen is de Nederlandse schaduweconomie goed voor 10,3 procent van het bbp.

Met de economische crisis en de zware besparingen in het achterhoofd wil de Belgische regering daar nu verandering in brengen. De ambitieuze staatssecretaris voor Fraudebestrijding John Crombez kondigde tal van maatregelen aan. Hij gaat 276 extra belastinginspecteurs aanwerven, gaat zwartwerk en fiscale constructies aanpakken en gaat de belastingwet vereenvoudigen.

Michel Maus staat achter de maatregelen van Crombez, voor wie hij zelf korte tijd werkte, maar vindt dat de overheid veel verder moet gaan. 'Nu lijkt de regering vooral aan symptoombestrijding te doen, in plaats van de oorzaken aan te pakken. Ze moet niet alleen het aantal controles opvoeren, maar ze moet ook iets veranderen aan de ongelijke verdeling van de belastingdruk.'

Volgens Maus is het einde van het sjoemelen als nationale sport in BelgiŽ nog lang niet in zicht. 'Dat zal een complete hervorming van het fiscaal stelsel vergen, en dus heel veel politieke moed.'



Naar Westerse organisatie, noord-zuid , Westerse organisatie , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .