De Volkskrant, 02-11-2015, door Tjerk Gualthťrie van Weezel .2014

'Rechtvaardiger belasten kan, als politiek meer durft'

Geregeld trommelt de Tweede Kamer emeritus hoogleraar fiscale economie Leo Stevens op om zijn licht te laten schijnen over een voorgenomen belastingmaatregel. Maar, vindt Stevens (71), politici moeten beter nadenken over het stelsel als geheel. En het Belastingplan 2016, vandaag in de Kamer aan de orde, introduceert opnieuw weeffouten. Vier fundamentele kritiekpunten.


1 Onrechtvaardigheden worden niet voortvarend aangepakt

'Te vaak zie je dat de politiek bang is om inkomsten mis te lopen en daarom een onrechtvaardige heffing intact laat. Terwijl het voor het goed functioneren van de rechtsstaat juist van groot belang is dat burgers hun belastingaanslag als rechtvaardig ervaren.

'Kijk naar de voorgestelde aanpassing van de vermogensrendementsheffing. Rendement op vermogen is een bron van inkomsten die we als samenleving willen belasten. In de praktijk is dat makkelijker gezegd dan gedaan. Eind vorige eeuw zaten de belastingwetten zo in elkaar dat slechts de inkomsten uit vermogen - zoals dividend, rente en huuropbrengsten - werden belast. Over de groei van vermogen werd niets geheven. Daar speelden financiŽle instellingen op in met allerlei soorten 'groeifondsen', feitelijk belastingontwijkingsproducten. Dat maakte de schatkist zo lek als een mandje. Het was ook nog eens onrechtvaardig, omdat vooral de rijkste burgers profiteerden van die groeifondsen.

'Daarom heeft staatssecretaris Willem Vermeend in 2001 besloten een fictierente voor al het vermogen in Nederland in te voeren. Hij ging ervan uit dat iedereen gemiddeld in staat moest zijn om 4 procent rendement te halen. Ik was er zelf bij betrokken, dus ik ben wat bevooroordeeld, maar ik vind het nog steeds een heel simpele en rechtvaardige oplossing.

'Maar het draagvlak voor die regeling is sinds de crisis uitgehold doordat de rente steeds verder daalde. De meeste spaarrekeningen geven nu slechts 1 procent rente. Logisch dat spaarders het dan onrechtvaardig vinden dat de overheid doet alsof het 4 procent is. De politiek had dat gemakkelijk kunnen voorkomen door tijdig de fictierente te verlagen, maar dat heeft ze niet gedaan - omdat ze dan inkomsten misliep. Dat is kwalijk, en schadelijk voor de belastingmoraal.'


2. Technisch slechte oplossingen, maar alternatieven niet serieus overwogen

'Nu komt staatssecretaris Wiebes eindelijk in actie om die vermogensrendementbelasting aan te passen. Maar niet door gewoon de fictierente voor iedereen naar beneden bij te stellen. Wiebes stelt dat spaargeld weliswaar weinig oplevert, maar dat aandelen en vastgoed veel hogere rendementen kennen, oplopend tot 5,5 procent. Dus concludeert hij dat mensen met veel vermogen hogere rendementen behalen en zwaarder belast kunnen worden. Hoe die mensen feitelijk beleggen, is dan niet van belang.

'Die stapeling van ficties zal ertoe leiden dat er straks weer allemaal beleggings-bv's worden opgericht. Bij zo'n bv wordt het werkelijk behaalde rendement belast, sommige zijn zelfs helemaal vrijgesteld. Grote beleggers kunnen de gunstigste vorm kiezen: als ze weinig rendement halen kiezen ze voor beleggen in een bv en bij hoge rendementen kiezen ze voor beleggen 'in privť', waarbij ze dus - maximaal - over 5,5 procent belasting betalen. Voorzichtige spaarders worden intussen geforceerd hun geld met meer risico te beleggen. Alsof de financiŽle crisis ons niet heeft geleerd dat dit maatschappelijk riskant is.

'Zo'n maatregel is dus slecht omdat het ongewenst gedrag uitlokt, maar ook omdat het de wet onleesbaar en ingewikkeld maakt. Beter zou het zijn bestaande alternatieven, bijvoorbeeld het belasten van het werkelijk genoten rendement, serieus te onderzoeken. Wiebes stelt dat het werkelijk genoten rendement onmogelijke efficiŽnt is vast te stellen, maar veel fiscalisten denken dat dit inmiddels wel degelijk goed uitvoerbaar is. Je moet dat dus eerst serieus onderzoeken en intussen kun je de kleine spaarder met een grotere vrijstelling tegemoetkomen. En als de politiek vindt dat vermogenden zwaarder belast moeten worden, dan kan Wiebes beter het tarief aanpassen.'


3 Wetten door de Kamers gejast

'Ik ben absoluut niet de enige die de Tweede Kamer waarschuwt voor ondoordachte belastingplannen. De Raad van State is vaak ook zeer kritisch over de kwaliteit van fiscale wetgeving. Er wordt te weinig gelet op de uitvoerbaarheid.

'Rond de vermogensrendementsheffing blijkt dat een goed debat over zulke alternatieven in de praktijk niet echt kan worden gevoerd, omdat zo'n maatregel wordt 'ingepakt' in het Belastingplan, een totaalpakket van maatregelen dat nog voor het einde van dit jaar in zijn geheel door de Eerste Kamer moet worden goedgekeurd. Dat maakt een evenwichtige parlementaire behandeling wel heel erg lastig.'


4 Lichtzinnig aanvaard: ongelijkheidvoor groepen als zzp'ers en huurders

'Doordat de politiek veel te opportunistisch en ondoordacht met het belastingstelsel omspringt, wordt de Belastingwet te gemakkelijk als pakezel voor allerlei politieke beleidsplannen ingezet. Steeds wint de politieke wenselijkheid van een maatregel het van de effectiviteit, en zo wordt het stelsel steeds ingewikkelder. Bovendien worden economisch gelijke situaties vaak juridisch verschillend behandeld. Zulke ongelijkheden hebben verstrekkende gevolgen voor groepen in de samenleving.

'Dat zie je bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt. Zzp'ers worden fiscaal behandeld alsof ze ondernemers zijn, maar feitelijk doen velen niet veel anders dan werknemers. De postbodes die ik dagelijks bij mij door de straat zie sloffen, daar kan ik echt weinig ondernemerschap aan ontdekken. Toch komen er steeds meer zzp'ers, omdat ze belastingtechnisch nu eenmaal goedkoper zijn dan medewerkers in loondienst. Intussen is de inkomensbescherming van zzp'ers minder goed geregeld dan voor werknemers.

'Iets vergelijkbaars zie je rondom wonen, waar huizenkopers door de hypotheekrenteaftrek vaak veel beter af zijn dan huurders. Een paar jaar geleden zijn de regels rond die aftrek versoberd, maar de 'oude gevallen' behielden hun voordelen onverkort. Ik vind dat onverteerbare maatschappelijke ongelijkheid.

'Eigenlijk zou de politiek het belastingstelsel fundamenteel moeten herzien om dit soort ongelijkheden eruit te halen. Maar daar is geen meerderheid voor. Voor nu hoop ik dus dat ze in Den Haag de kwaliteit van fiscale wetgeving serieuzer nemen. En overbekende knelpunten moeten eindelijk worden opgelost, niet vervangen door regelingen die nůg ingewikkelder zijn, zoals bij de vermogensrendementsheffing gebeurt. Dat kan, en zelfs zonder dat het ten koste gaat van de opbrengst.'


Tussenstuk:
Leo Stevens
Fiscale passie


De meeste mensen vinden weinig vervelender dan belastingen. Zo niet de 71-jarige Leo Stevens. Al bijna vijftig jaar is hij gepassioneerd bezig met het fiscale stelsel, onder meer als hoogleraar in Rotterdam en als lid van de Sociaal Economische Raad, waar hij nog altijd kroonlid van is. 'Fiscale economie is een gedragswetenschap. De verdeling van de belastingdruk raakt aan interessante morele kwesties - hoe wij met elkaar samen willen leven, wat we belangrijk vinden en hoe we daar samen voor dokken. Daarnaast moet het geheel ook effectief en praktisch uitvoerbaar zijn. Het belastingstelsel is immers het hart van de verzorgingstaat.'


Web:
TT:
Eigenlijk zou de politiek het belastingstelsel fundamenteel moeten herzien om dit soort ongelijkheden eruit te halen


Naar FinanciŽle wereld , Economie, lijst , Economie, overzicht , of site home .
 
[an error occurred while processing this directive]