De Volkskrant, 31-03-2011, column door Marcel van Dam, socioloog .2010

De dubbele agenda van deskundigen

Tussentitel: Een hoge belastingdruk gaat niet ten kost van welzijn en welvaart

Louise Fresco, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, hield vorige week vrijdag de Kohnstammlezing over de teloorgang van de wetenschap als bron van onafhankelijke, empirisch toetsbare kennis. Haar betoog is een aanval op het feitenloze debat dat drijft op emotie en vooringenomenheid. 'Zo ontstaan besluiten', zei ze, 'niet op basis van redelijkheid, dat wil zeggen gebaseerd op de beste, zij het per definitie altijd onvolledige kennis. Daarmee wordt onwetendheid als legitieme attitude alleen maar bevestigd.'

Haar betoog is mij uit het hart gegrepen. De ziekte die zij signaleert heeft vooral de politiek ge´nfecteerd. Niet alleen bij ons. In Amerika is fact free policy een belangrijk onderwerp van debat. 'Feitenloze politiek' wordt bij ons met de komst van het kabinet-Rutte voor het eerst min of meer openlijk beleden. Vrij Nederland van vorige week beschrijft hoe minister Opstelten en zijn staatssecretaris Teeven Nederland veiliger willen maken. De werkelijkheid is dat, gemeten in criminaliteit, Nederland al lang veiliger wordt, maar daar hebben de bewindslieden geen boodschap aan.

'Want', zegt minister Opstelten, 'belangrijker is wat de burger ervan vindt dan hoe het in werkelijkheid is. De bestuurder die dat niet doorheeft, is geen lang leven beschoren.' Een mooie definitie van 'populisme'. Vandaar een reeks van maatregelen, steevast met chocoladeletters exclusief in de Telegraaf aangekondigd, die niet zozeer tot gevolg zal hebben dat Nederland veiliger wordt, maar die de burger wel die indruk moet geven. Symboolpolitiek krijgt prioriteit.

Een ander belangrijk aspect van de teloorgang van de wetenschap als bron van onafhankelijke, empirisch toetsbare kennis, blijft in de lezing van Fresco onderbelicht. Naast haar verhaal in de Volkskrant van 28 maart staat een artikel van Ron Ritzen onder de kop 'Bij elk politiek standpunt een econoom cadeau', waarin hij een aantal voorbeelden geeft van economen die tegenstrijdige meningen verkondigen over politiek relevante economische onderwerpen.

Het verschijnsel dat deskundigen met het aura van de wetenschap politiek bedrijven, is normaal geworden. Het is kortzichtig om de adviezen van wetenschappelijke adviseurs voor zoete koek te slikken.

Zondag werd Coen Teulings, directeur van het Centraal Planbureau, ge´nterviewd in Buitenhof over de vraag wat de politiek moet doen met de almaar stijgende zorgkosten. Teulings wilde zich als onafhankelijk adviseur niet uitspreken voor een politieke keuze, maar hij wilde wel duidelijk maken welke keuzen er waren. Volgens hem zijn dat er drie. In de eerste plaats kun je niets doen, de kostenstijging gewoon zijn gang laten gaan en financieren uit hogere premies. Dan zal de wal het schip keren, want dan wordt de arbeidsmarkt verstoord omdat de belasting- en premiedruk zo hoog wordt dat steeds minder mensen willen werken. In de tweede plaats kun je de deksel op de pot doen en de zorg maximeren. Dat willen kiezers niet en politieke partijen doen er verstandig aan naar de kiezers te luisteren. In de derde plaats kun je meer zorg uit particuliere bijdragen laten betalen, bijvoorbeeld door meer marktwerking.

Als objectief, onafhankelijk adviseur zegt Teulings dus tegen de politiek: je kan kiezen uit niets doen, de arbeidsmarkt verstoren en de wal het schip laten keren, de zorg afknijpen en de kiezers schofferen, of meer particulier financieren. Geheel objectief en onafhankelijk zegt hij tussen de regels: als je goed bij je hoofd bent, kun je alleen maar kiezen voor meer particuliere financiering.

In 2009 verscheen het CPB-rapport Hoe beschaafd is Nederland. Een fiscale kosten-baten analyse. Het rapport werd ingeleid door directeur Teulings met de volgende woorden: 'Vaak wordt gedacht dat een hoge belastingdruk onverenigbaar is met een hoog niveau van economische welvaart. Deze studie toont aan dat een hoge belastingdruk niet ten koste gaat van welzijn en welvaart. Integendeel, het welzijn en de welvaart zijn hoger in landen met een grotere mate van collectieve verantwoordelijkheid, regulering en herverdeling.' Inderdaad. In Denemarken bijvoorbeeld is de collectieve lastendruk veel hoger dan bij ons. Maar, zegt het rapport, in de Scandinavische landen is 'de armoede geringer, ouderen worden beter verzorgd, er is minder discriminatie, en de gezondheidszorg en het onderwijs staan op een hoger peil'.

Vraag van een even objectieve, onafhankelijke buitenstaander: waarom toch is in Denemarken, ondanks de veel hogere belasting en premiedruk, de arbeidsparticipatie hoger dan bij ons en waarom heeft daar de wal het schip niet gekeerd?





Naar Belastingmoraal, ego´sten , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]