VPRO Noorderlicht Nieuws, 04-12-2008, door Johan Schaeffer jan.2007

Mensen handelen socialer als egoïsme strafbaar is

Straffen werkt

Egoïsme versus altruïsme. Hoe stimuleer je egoïsten om te investeren in het groepsbelang? Uit onderzoek blijkt dat het straffen van profiteurs werkt.

In de Amerikaanse televisieserie ‘Lost’ crasht een vliegtuig op een onbewoond eiland. De overlevenden zijn aan elkaar overgeleverd. Al gauw besluit een van hen om alle waardevolle spullen te verzamelen. De machtige goederenbankier is opgestaan. Hoe kan de groep zo’n egoïst ondermijnen en ervoor zorgen dat iedereen in het algemeen belang investeert?
    Simon Gächter van de Universiteit van Nottingham ontwikkelde een experiment om het effect van een strafsysteem in een groep te onderzoeken. Het resultaat verschijnt deze week in het blad Science. Gärchter maakt gebruik van zogenaamde ‘publieke goederen experimenten’.
    Een korte uitleg van het experiment: in groepen van drie krijgen deelnemers ieder twintig muntjes. Deze kunnen ze houden of investeren in de ‘groepspot’. Voor elk muntje in de pot krijgt iedere deelnemer een halve terug. Als iedereen twintig muntjes doneert is er maximale winst. Dan krijgt elke deelnemer (3x20x0,5=) dertig muntjes terug.
    De deelnemers moeten zonder overleg investeren en dit proces meerdere keren herhalen. De groepssamenstelling blijft dan hetzelfde.
    Helaas zijn er bij zo’n systeem altijd profiteurs. Geen ‘belasting’ betalen, maar toch een deel van de pot ontvangen. Om deze reden voerde Gächter een strafsysteem in. De deelnemers kregen de mogelijkheid om voor de kosten van één muntje, de profiteur drie muntjes te laten verliezen.
    Eerdere experimenten wijzen uit dat het strafsysteem niet werkt. Mensen blijven egoïstisch en de groep lijkt niet te willen investeren in straf. Deelnemers investeren dan collectief minder in de pot.
    De oorzaak daarvan wijdt Gächter aan het feit dat de experimenten te kort duurden. Als een groep lange tijd moet samenwerken dan zal een strafsysteem beter werken. Daarnaast is een langer experiment een betere weerspiegeling van de realiteit, waarin vaak ook geen eind in zicht is.
    Gächter ontwikkelde een lang experiment. Hij liet de deelnemers vijftig keer beslissen wat ze met hun muntjes wilden doen. Hierbij konden ze profiteurs straffen. Ter controle deed hij ook strafloze en korte experimenten van tien beurten.
    De hypothese bleek te kloppen. Straf bij korte experimenten bleef inefficiënt, maar bij vijftig beurten bleek vrijwel iedereen eieren voor zijn geld te kiezen en redelijk sociaal te investeren. Tot de laatste beurt dan, waarbij niemand meer investeerde en iedereen nog even hoopte consequentieloos te profiteren. Eindigheid lijkt verbonden te zijn aan egoïsme.
    Desalniettemin lag de gemiddelde donatie aan de pot hoger dan in de controlegroepen. Dit resulteerde in een gemiddelde opbrengst was 26,6 muntjes als er strafmogelijkheid was, tegenover 23,6 muntjes in de controlegroep.
    Ook bleek straffen bijna niet nodig, omdat de iedereen uit voorzorg al de sociale keuze maakte. Sociale druk, eindeloosheid en de angst voor afstraffing lijken dus effectief te zijn en stijgen boven het eigenbelang uit.

Bronn: Gächter, S. et al. ‘The Long-Run Benefits of Punishment’ in: Science, vol 322, 5 dec 2008


Naar Alfa en bèta, politiek , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]