Blauwe en witte-boorden
| 19
feb. 2005; rev. 24 mrt.2008 |
Een van de fundamentele onderscheiden in de Westerse maatschappij is die tussen
blauwe- en witte-boorden werk. De oorspronkelijke uitdrukking is afkomstig uit
Amerika, blue- and white collar workers, slaande op de kleur van de
overhemden van betrokkenen, zichtbaar aan hun collar of kraag. Zonder dat de
uitdrukking hier in algemeen gebruik is geraakt, is ze toch zo overduidelijk dat
uitleg overbodig is. Het feit dat er hier toch op wordt ingegaan, is juist
vanwege die vanzelfsprekendheid. Die vanzelfsprekendheid bewijst dat het
onderscheid inderdaad fundamenteel is
.
In Europa is het onderscheid bekend als dat tussen kantoor- en productiewerk.
Maar het is niet alleen een onderscheid in het soort werk, maar ook een
klassenonderscheid. De kantoorbaan werd en wordt nog steeds gezien als hoger dan de
productiebaan. Mensen in de productie hebben vieze handen, soms letterlijk, maar
altijd figuurlijk. Mensen op kantoor hebben altijd schone handen, en worden
gezien als fundamenteel nettere en dus betere mensen.
Het onderscheid is gegroeid tezamen met de ontwikkeling van de kapitalistische
maatschappij. In prekapitalistische tijden waren de onderscheiden in de
maatschappij simpel: je had bazen en onderdanen, volk en adel, koning en
onderdanen. Het verschil tussen de twee is simpel: de onderdanen werkten, de
bazen niet. Die leefden van de producten van de onderdanen, hen vrijwillig of
gewelddadig afhandig gemaakt; voor dat laatste had je een tussenklasse:
diefjesmaten of soldaten, de edelen in dienst van de koning enzovoort.
In de vroegere fasen van ontwikkeling van de kapitalistische maatschappij
ontstond de klasse van industriële ondernemers, die vanwege natuurlijk sociale
processen grotendeels samensmolt met de aloude bazenklasse, in ieder geval in de
zin dat ze hetzelfde gedrag overnam. In het productieproces kreeg je dus
dezelfde driedeling tussen bazen, hulpjes, en onderdanen.
Het huidige onderscheid tussen witte- en blauwe boorden werk is voor een groot
deel terug te voeren op dit aloude klassenonderscheid. De witte-boorden werker
is de uitvoerder van de opdrachten van de baas, hij staat dicht bij de baas,
werkt in hetzelfde gebouw: het kantoor, de blauwe-boorden werker zit in een
ander gebouw: de fabriek.
Maar het huidige onderscheid valt deels ook samen met een klassenonderscheid
naar intellectuele en culturele begaafdheden. Dit alles tezamen maakt dat het
blauwe en witte boorden onderscheid onbewust en soms ook bewust wordt gezien als
dat tussen meerdere en mindere mensen. Praktisch blijkt dat bijvoorbeeld bij de
schoolkeuze. Ouders streven over het algemeen naar het beste voor hun kinderen,
en bij schoolkeuze betekent dat zo intellectueel mogelijk onderwijs. Van oudsher
is het praktische onderwijs, voor jongens de ambachtschool voor meisjes de
huishoudschool, gezien als de laagste schoolvorm. Vanwege die slechte reputatie
heeft de overheid bij de laatste herstructurering van het middelbaar onderwijs
er zelfs voor gekozen het hele praktische of technische aspect te schrappen,
door mavo en ambachtschool op te laten gaan in het vmbo. De bedoeling was onder
ander het verhogen va de reputatie van het ambachtsonderwijs. Maar de
voorspelbare uitwerking was dat de reputatie van mavo-achtige onderwijs sterk
daalde. En omdat een groot deel van het speciaal onderwijs hier ook terecht
kwam, daalde de reputatie van het vmbo ook onder die van de oude ambachtschool.
In de moderne maatschappij zijn een aantal van de oude tussenberoepen, zoals
onderwijzer, schrijver (secretaris), dokter, uitgegroeid tot een nieuwe sociale
klasse: de professionals. Vroeger waren ze min of meer zelfstandig, met een
positie tussen de bazen, kasteelheer, fabrieksdirecteur, en de onderdanen in. Nu
zijn ze meestal verzeild in grotere organisaties waarin ze wel een eigen
machtspositie hebben door het bezit van professionele kennis, maar zijn ze
binnen die organisaties geen eigen baas. Voor dat laatste dient een nieuwe
klasse genaamd de "managers", wat op zijn beurt weer een afstammeling is van een
oud beroep: de huurling - de huurling verzorgt het spierballenwerk in de
praktische machtsuitoefening namens de baas: koning enzovoort - de ridder of
soldaat in de afbeelding uit Das Narrenschiff
. Voor
de volledigheid: de managers doen dat in dienst van de nieuwe vorm van de
koning: de aandeelhouder of de financier - ook de directeur heeft tegenwoordig
veelal de functie van manager in dienst van de financiers, waarbij de directeur
medeplichtig wordt gemaakt door hem mede-aandeelhouder te maken.
In de moderne maatschappij hebben we dus twee vormen van blauwe- en witteboorden
strijd: die tussen producerenden en de rest, en die tussen managers en
professionals. Ook voor die laatste strijd geldt: degenen die het werk doen zijn
de onderlingen, en degenen die niets kunnen of doen hebben de macht, zie
Managen en vakkennis
en Chefs en management
. Deze
strijd wordt op dit eigenste moment (we schrijven maart 2008) uitgevochten op terreinen als onderwijs en
gezondheidszorg (link volgt) .
Die, andere, oudere, strijd gaat ondertussen ook nog steeds door. Ook een moderne maatschappij heeft vele soorten
van de aloude beroepen nodig: bakker, timmerman, schilder, enzovoort, de lijst is
bijna eindeloos. Er is zeer onwaarschijnlijk dat verdere vooruitgang zal leiden
tot het verdwijnen van dit soort beroepen, en de maatschappij zal dus altijd een
groot aantal mensen nodig hebben die dat soort beroepen willen doen, dat wil
zeggen: plezier hebben in dat soort werk. Dat plezier in het werk wordt in
belangrijke bepaald door het gewaardeerd worden, door de klant en door de
maatschappij in het algemeen. Ook in economisch opzicht is dit essentieel:
Nederland is door zijn relatief hoge lonen niet geschikt voor ruw massawerk; dat
is in andere landen veel goedkoper. Nederland moet het hebben van hoge
kwaliteit, ook in handwerk, en hoge kwaliteit gaat hand in hand met plezier in
werk
.
Het zijn de witte-boorden werkers, de managers, personeelschefs, en soms zelfs
de directeuren en bazen van bedrijven zelf die de blauwe-boordenwerker en het
blauwe-boordenwerk frustreren. Dat begint al bij het sollicitatieproces - dat
begint vrijwel altijd met brieven, en als deze brieven als norm worden gebruikt,
selecteert het dus op brievenschrijven -een witte-boordenvaardigheid. Die niets
van doen heeft met alle productie- en blauwe- boordenwerk - en ook heel weinig
van doen heeft met het leiding-geven aan dit soort activiteiten
.
Diezelfde kringen die het blauwe-boordenwerk frustreren, klagen dat Nederlanders te weinig bereid zijn de
gewone ambachtelijke beroepen willen doen
. Om die reden pleiten
ze voor arbeidsimport
en voor immigratie. Aan de hand van deze analyse is duidelijk dat dit een proces
van dweilen met de kraan open is: zolang de neerbuigende houding ten opzichte
van gewoon werk blijft bestaan, zal ook de nieuwe import neigen naar het witte-boorden werk, en het blauwe-boorden tekort blijven bestaan.
Nog afgezien van het feit dat bij bijvoorbeeld veel allochtone import de neiging
tot witte-boorden-, bureau- en vooral chef-werk nog groter is dan bij de
autochtone Nederlandse en Europese bevolking
.
Deze spiraal heeft mede geleid tot de import van enkele miljoenen mensen - die
miljoenen die ervoor zorgen dat Nederland van overbevolkt naar sterk overbevolkt
is gegaan
. Voor een gezonde Nederlandse samenleving is het levensbelang dat
de bevolkingsgroei wordt gestopt, en gestreefd wordt naar een stabiele
samenstelling van de bevolking, waarin alle lagen van de bevolking, hoger- en
lageropgeleiden, een zinvolle bijdrage kunnen leveren. Hiervoor zijn een paar
veranderingen noodzakelijk: lager-opgeleide arbeid moet betaald worden naar de
noodzakelijke functie die het vervult, los van de daarvoor beschikbare
hoeveelheid arbeid. De dumping van laaggeschoolde arbeid door de import van
immigranten moet gestopt worden. De rol en betaling van managers en
professionals moet omgekeerd worden naar de werkelijke situatie: de managers
zijn ondersteunend voor de professionals, en niet andersom. En de dominante
cultuur van de overwaardering van alle witte-boorden arbeid, die de hele
maatschappij doordrenkt, moet veranderd worden
.
Al was het maar omdat de waardering voor blauwe-boordenwerk aan de wieg heeft
gestaan van onze moderne westerse beschaving
.
Het veranderen van de witte-boorden mentaliteit kan waarschijnlijk alleen door de groep die nu in de
algemene cultuur en de media de dienst
uitmaakt, de links georiënteerde alfa/gamma-intellectuelen, uit hun
machtspositie te zetten, en op zijn minst de helft ervan te vervangen door
mensen die de inhoudelijke kant van de wereld waarderen.
De uitslag van die strijd bepaalt of onze beschaving een stap verder maakt, of
niet.
Naar Economische sectoren
,
Sociologie lijst
, Sociologie overzicht
, of site
home
.
|