De Volkskrant, 19-01-2018, column door Elma Drayer 2010

Schaamte en schuld

Tussentitel: Nog altijd geldt dat je kinderen niet aanrekent wat hun ouders zoal hebben uitgespookt

Wat een commotie ineens over het vaderlandse verleden. Je kon de laatste dagen geen krant openslaan, geen virtuele pagina bezoeken, de televisie niet aanzetten, of het ging erover. Over het weghalen van Maurits' buste uit het Mauritshuis in Den Haag, over Peerke Donders' standbeeld in Tilburg, over de roep om herdoping van straten en scholen (ooit vernoemd naar personages die nu onmiddellijk in het gevang zouden belanden) - en dan ben ik vast nog wat vergeten.

Menigeen doet er giechelig over, maar dat lijkt me onterecht. Achter de ophef schuilt immers wel degelijk een belangwekkende kwestie: kun je, mag je zakelijk naar het verleden kijken?

Genuanceerde column van Elma Drayer over Maurits, J.P. Coen en historische schuld: de strikte opvatting van Piet Emmer schiet tekort, we kunnen ons best schamen voor koloniale misdragingen. Maar de collectieve schuld van Gloria Wekker is een giftig idee, want je kunt kinderen niet aanrekenen wat hun ouders hebben uitgespookt. (Philippe Remarque)

In het ene kamp menen ze van wel. We moeten, betogen ze daar, de daden onzer voorouders beoordelen 'in de context van die tijd'. Dat zeehelden allerminst lieverdjes waren, dat slavernij tot diep in de negentiende eeuw legaal was, dat Nederland stevig huishield in de kolonin - wij keuren het af, zij zagen er (grosso modo) geen been in. Of, zoals emeritus hoogleraar Piet Emmer schreef: 'Je kunt Johan de Witt nu eenmaal niet kwalijk nemen dat hij niet op de hoogte was van onze huidige normen en waarden.'

Lijnrecht daartegenover staan de antiracismeactivisten. Liefst zouden zij vandaag nog elke herinnering aan het koloniale verleden verwijderen uit de publieke ruimte of op z'n minst van een educatief bordje voorzien. De nationale geschiedenis, vinden zij, werd tot nog toe te eenzijdig want vanuit 'wit perspectief' belicht. Of, zoals Anousha Nzume in haar boek Hallo witte mensen schreef: '(...) geschiedschrijving is geen neutrale hobby, het is een politieke bezigheid'.

Tot een constructieve dialoog tussen de beide kampen zal het vermoedelijk niet gauw komen, maar wie heeft het bij het rechte eind?

Natuurlijk, er valt wat te zeggen voor de zakelijke blik, al was het maar omdat je dan minder kans loopt op vertroebeling. Bijvoorbeeld oog hebt voor het feit dat slavernij gn exclusieve liefhebberij was (en is) van roomblanke westerlingen - een weetje dat activisten doorgaans razendsnel bagatelliseren.

Maar lle donkere bladzijden uit de nationale geschiedenis relativeren door te wijzen op de omstandigheden is me veel te gemakzuchtig. Voor je het weet bestaan er alleen nog maar grijstinten. Voor je het weet vergoelijk je wat geen vergoelijking verdient - zelfs niet ver na dato.

Ik woon in een stad waar 80 procent van de Joodse inwoners de Duitse bezetting niet overleefde. Opgepakt, verraden, gedeporteerd, uitgemoord. Inmiddels snap ik een hl klein beetje in welke context dit kon gebeuren. Maar dat betekent niet dat ik mij van een moreel oordeel onthoud. Mijn schaamte zit het evenmin in de weg. De feiten benemen me tot op de dag van vandaag de adem.

Net zo kun je, met de normen en waarden van nu, het koloniale verleden niet anders dan hartgrondig veroordelen. Hoe is het mogelijk dat onze voorouders zich eeuwenlang zo misdroegen? Terecht kijken wij daar in dit tijdsgewricht met grote schaamte op terug.

Punt is alleen dat de huidige generatie antiracismeactivisten veel meer eist dan schaamte. 'Schuld' is de term waarvan hun geschriften doortrokken zijn. Vr alles, schrijft genoemde Nzume, moeten wij het beeld van 'een onschuldig Nederland' loslaten. Hoe kun je anders 'onder ogen komen' dat datzelfde land eeuwenlang 'een gewelddadige koloniale mogendheid' is geweest? Ook bij emeritus hoogleraar Gloria Wekker, opperideoloog van de antiracismebeweging, draait alles om dit concept. Pas als wij deemoedig belijden dat onze 'witte onschuld' niet bestaat - pas dan zal er heel misschien iets veranderen.

Die boodschap roept nogal wat weerstand op, en niet alleen bij groezelig rechts. Geen wonder. Nog altijd geldt in dit land dat je kinderen niet aanrekent wat hun ouders zoal hebben uitgespookt. Dat je individuen uitsluitend verantwoordelijk houdt voor hun eigen woorden en daden. Dat collectieve schuld een van de giftigste denkbeelden is die de mensheid ooit heeft voortgebracht.

Ik zou dat graag zo houden.


Web:
Mag je zakelijk naar het vaderlandse verleden kijken?
TT:
Nog altijd geldt in dit land dat je kinderen niet aanrekent wat hun ouders zoal hebben uitgespookt


 

Naar Onderwijsbeleid, lijst , Rijnlands beleid , Rijnlands beleid, overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]