De Volkskrant, 22-10-2014, van verslaggeefster Anouk Broersma .2013

Interview | Marjolein van Duijl, psychiater

Bezeten door een trauma

De westerse psychiatrie kan meestal niets met het geloof in geesten dat in veel culturen een grote rol speelt. Marjolein van Duijl ontdekte dat bezetenheid vaak samenhangt met trauma's.


Tussentitel: Het is belangrijk traditionele geneeswijzen serieus te nemen

Bezetenheid door geesten is in sommige culturen een manier om uiting te geven aan trauma's, ontdekte psychiater Marjolein van Duijl. De westerse psychiatrie zou daarmee meer rekening moeten houden.

In zo'n driekwart van alle culturen speelt geloof in geesten en bezetenheid een rol. De psychiatrie weet zich vaak geen raad met 'bezeten' patiŽnten. Om daar verandering in te brengen, vergeleek psychiater Marjolein van Duijl in Oeganda 120 patiŽnten met bezetenheidsverschijnselen met 70 mensen zonder klachten. Ze concludeerde dat bezetenheid vaak samenhangt met traumatische ervaringen, bijvoorbeeld door oorlog of slechte leefomstandigheden. Vandaag promoveert ze aan de Universiteit van Amsterdam op het onderwerp.


Bezeten zijn door een geest, hoe uit zich dat?

'Er zijn drie fasen. Het begint met lichamelijke klachten als hoofdpijn of misselijkheid waarvoor de arts geen oplossing heeft. Vervolgens krijgt de patiŽnt het gevoel dat geesten hem lastigvallen. Hij krijgt dromen, hoort stemmen, krijgt moeite met praten en bewegen. In de laatste fase gaat hij in trance, waarbij hij repeterende bewegingen maakt en met een andere stem gaat praten.'


De stem van de geest.




Gedwongen scheiding van een kind of geliefde bleek bij vrouwen met bezetenheidsklachten vaker een traumatische ervaring uit het verleden

'De geest vertelt dan waarover hij boos is. Soms raakt iemand pas in trance bij een traditioneel genezer, via rituelen met muziek en dans. Maar het kan ook spontaan gebeuren. In mijn spreekkamer in Oeganda zat eens een depressieve vrouw die continu met haar been wiebelde. Toen ik dat been ter sprake bracht, ging haar hele lichaam schudden en veranderde haar stem. Volgens haar zus was dat de stem van hun tante. Omdat die tante ongetrouwd en kinderloos was overleden, hadden ze speciale begrafenisrituelen moeten uitvoeren. Dat was niet gebeurd, waardoor haar geest onrustig zou zijn.

'Ik zag een parallel met mijn patiŽnt: zij stond er ook alleen voor. Ze was namelijk verlaten door haar man omdat ze epilepsie had, een ziekte die ook wordt geassocieerd met bezetenheid en kwade krachten. En na een scheiding behoren de kinderen tot de familie van de man, dus die zag ze ook niet meer. Gedwongen scheiding van een kind of geliefde bleek bij vrouwen met bezetenheidsklachten vaker een traumatische ervaring uit het verleden. Zo'n vrouw zit dan klem, maar in Afrikaanse culturen is het moeilijk rechtstreeks daarover te praten. Dus uit ze het op symbolische manier, via een geest.'


Ze gelooft echt in die geest?

'Ja, precies. En dan wordt de oplossing ook gezocht via de geest, bijvoorbeeld door alsnog rituelen uit te voeren. Soms krijgt de patiŽnt daardoor ook de benodigde aandacht; op indirecte manier wordt dan een evenwicht gevonden.'


Veel westerse psychiaters zullen vreemd aankijken tegen zo'n spirituele manier van traumaverwerking.




Als je openheid toont naar traditionele genezers, doen zij dat andersom ook

'Toch is het belangrijk traditionele geneeswijzen serieus te nemen. In Oeganda zijn weinig psychiaters en onvoldoende medicijnen. Dan moet je kijken welke hulp er lokaal al is, en gaan samenwerken. Als je openheid toont naar traditionele genezers, doen zij dat andersom ook. Dan zullen ze patiŽnten ook doorverwijzen naar het ziekenhuis als ze er zelf niet uitkomen.

'Daarnaast hebben genezers wel wat te bieden. Terwijl westerse traumabehandeling is gericht op het individu, draaien traditionele methoden om het herstellen van relaties met de familie of gemeenschap. Steun vanuit de gemeenschap is daar erg belangrijk.'


U pleit niet alleen voor betere aansluiting van psychiatrische zorg bij lokale, spirituele visies in Afrika, maar ook in het Westen.




Toen ik een Marokkaanse man de symptomen van schizofrenie voorlegde, herkende hij zijn gewelddadige zoon daarin

'Ook in Nederland leven groepen met spirituele tradities, zoals Surinamers en Marokkanen. Een voorbeeld: toen ik een Marokkaanse man de symptomen van schizofrenie voorlegde, herkende hij zijn gewelddadige zoon daarin. Maar hij was ook bang dat het te maken had met geesten, en dat die boos zouden worden als de zoon psychiatrische hulp kreeg. Daar moet je dan eerst op ingaan: waarom denkt u dat? Wat speelt er in de familie? Misschien heeft dat niets te maken met de zoon, maar dat heeft toch aandacht nodig voordat hij zorg kan krijgen.'



Naar Westerse organisatie, Afrikaanse leiders , Westerse organisatie , Sociologie
lijst
, Sociologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]