De Volkskrant, 16-07-2015, van verslaggever Stieven Ramdharie .20xx

Interview | Eric Lichtblau, auteur

'Inzet van nazi's door VS schande'

Direct na WO II huurden de Amerikanen veel nazi's in om te helpen in de strijd tegen de Russen. Dat werd veel belangrijker geacht dan het bestraffen van een stel nazi's.


Tussentitel: We hebben onze ogen gesloten voor hun misdaden

Het is 2045 en de Amerikanen worden wakker met het bizarre nieuws dat honderden jihadisten al decennialang onder hen zijn. Met medeweten van de CIA, de FBI en het Pentagon. Jihadisten van Islamitische Staat (IS) die ooit Amerikanen en andere westerlingen onthoofdden en dagelijks werd gebombardeerd door de Amerikaanse luchtmacht. Tot Washington ze op de knieën dwong.

Een deel van deze jihadisten ging als modelburger door het leven. Van Corpus Christi, Texas tot Marietta, Georgia. Ingezet door de CIA als spion of informant en beschermd tegen iedere vervolging. Kortom, hoe de VS een thuishaven boden aan de mannen van Abu Bakr al-Baghdadi.

Is dit een scenario van een Hollywood-film? Pulitzer-prijswinnaar Eric Lichtblau (49) trekt deze vergelijking met IS om duidelijk te maken wat de VS na 1945 deden. Zo'n 10 duizend nazi's, van SS-officieren tot kampbewaarders, werden oogluikend tot de VS toegelaten om er een nieuw leven op te bouwen. Van nazi tot Amerikaan.

Zeker duizend stonden op de loonlijst van Washington om met name de Sovjets te bespioneren. Sommigen tot in de jaren zeventig. Terwijl de VS zo'n 200 duizend soldaten hadden geofferd om Hitler-Duitsland te verslaan.

'Ik trek deze vergelijking met IS omdat ze dicht bij de nazi's komen, als het gaat om geen genade tonen voor mensenlevens', zegt Lichtblau, wiens boek Nazi's in Amerika in Nederland is uitgekomen. 'Het is nu toch ondenkbaar dat we deze figuren tot de VS zouden toelaten en zelfs zouden inzetten? Maar we hebben het gedaan met de nazi's. Dit is een schandalig en onbekend hoofdstuk van de Amerikaanse geschiedenis. We hebben onze idealen verloochend voor de strijd tegen de Sovjet-Unie.'

Als de Amerikaanse inzet van nazi's ter sprake komt, wordt steeds één naam genoemd: Wernher von Braun. De raketingenieur, die een belangrijke rol speelde bij het Amerikaanse raketprogramma, maakte deel uit van zo'n 1.600 Duitse wetenschappers en technici die naar de VS werden overgebracht. Dat sommigen van hen betrokken waren geweest bij het ontwikkelen van de chemicaliën en gassen voor de concentratiekampen, werd niet aan de grote klok gehangen. Helemaal onderbelicht bleef, decennialang, de inzet van de nazi's voor spionagewerk.

Lichtblau, onderzoeksjournalist van The New York Times, schetst aan de hand van documenten die tot voor kort nog geheim waren een onthutsend beeld van deze episode. Over Otto von Bolschwing, rechterhand van Adolf Eichmann op het Bureau voor Joodse Aangelegenheden. Hij takelde af in een verzorgingshuis in Sacramento. De CIA zette hem in Oostenrijk in. SS-officier Tom Soobzokov belandde in het arbeidersstadje Patterson in New Jersey. Hij was actief voor de CIA in het Midden-Oosten. 'De Führer van de Kaukasus', was zijn bijnaam in de oorlog.


Het land dat Europa bevrijdde van de SS'ers, gebruikte diezelfde SS'ers tientallen jaren. Waarom?

'De VS deden alles om meer over de Russen te weten te komen. De nazi's wisten niet alleen veel over de Russen, ze haatten hen ook het meest. Hun inzet was soms absurd. Zo werd een voormalige SS-officier in Connecticut ingeschakeld om postzegels te onderzoeken op Russische codeberichten. Ook antisemitisme speelde een rol. Congresleden wilden de Joodse overlevenden niet in de VS hebben. Generaal George Patton, die de scepter zwaaide over de kampen onder Amerikaans gezag, had denkbeelden die grensden aan antisemitisme. Hij verachtte de Joodse overlevenden. 'Nog minder dan beesten', schreef hij in zijn dagboek over ze. Ongehoord voor zo'n oorlogsheld.'


Wie waren al deze nazi's die Amerika's nieuwe bondgenoten werden?

'Zo'n 500 tot 1.000 waren Duitsers. De meeste waren Kroatische, Oekraïense en Baltische collaborateurs. Door de Amerikaanse immigratiepolitiek was het met name voor inwoners van de Baltische staten makkelijk om naar de VS te emigreren. Dat was wrang. Terwijl duizenden Joden na de oorlog nog een tijd moesten blijven in de kampen, wisten de kampbewaarders, SS'ers en andere nazi's de VS binnen te komen om een nieuw leven te beginnen.'


Was de inzet van de nazi's wel een succes?

'Het was niet effectief. Sommigen bleken Russische dubbelspionnen te zijn. Van anderen kregen we onjuiste en onbruikbare informatie. Velen waren slechte spionnen. SS'er Otto von Bolschwing verloor in 1953 zijn tas met geheime CIA-foto's in een trein in Oostenrijk. Er waren uitzonderingen, zoals Wehrmacht-generaal Reinhard Gehlen. Hij had als een van de weinige nazi's met een uitgebreid spionnenwerk. Zijn mannen, onder wie oorlogsmisdadigers, luisterden voor de CIA de Russen af. In 1951 werd hij beloond met een luxe reis door de VS.'


Hoe reageerde de CIA toen justitie pas in de jaren tachtig de jacht op de nazi's opende?

'De CIA probeerde ze te dwarsbomen. Dossiers van een aantal spionnen werden vernietigd, of ze probeerden justitie op het verkeerde spoor te zetten. De CIA was bang dat hun inzet naar buiten zou komen. Sommige nazi's werden door justitie gedeporteerd omdat ze bij binnenkomst in de VS hadden gelogen over hun verleden. De deportatie van SS'er Tom Soobzokov moest echter worden stopgezet. Wat bleek? Tegen de CIA had hij wel degelijk zijn SS-verleden toegegeven.'

Is bekend hoeveel oud-nazi's er nog in de VS leven?

'Er zijn nog zo'n honderd zaken bekend. Sommige nazi's besloten te vluchten, onder andere naar Europa. Meer dan 130 anderen wisten jarenlang een sociale-zekerheidsuitkering te krijgen. Zo'n twintig miljoen dollar is in al die jaren aan deze oud-nazi's betaald.'


U noemt dit hoofdstuk een schande. Kijkt u niet met de blik van 2015 hiernaar?

' We hadden dit nooit moeten doen. En zeker niet op deze schaal. Het ging tegen onze idealen in, waar de VS voor stonden. We hebben onze ogen gesloten voor hun misdaden. Dit beleid was vreselijk.'


Eric Lichtblau

Nazi's in Amerika

Meulenhoff; 366 pagina's;

€ 27,99


Web:
'Nazi's konden in de VS een nieuw leven beginnen'

Zo'n 10 duizend nazi's werden na de Tweede Wereldoorlog oogluikend toegelaten tot de VS. Minstens duizend van Hitlers mannen werden door de CIA en andere diensten ingezet als spion tegen de Russen. Van de rechterhand van Adolf Eichmann tot 'De Führer van de Kaukasus'. 'We hebben onze ogen gesloten voor hun misdaden', zegt Pulitzer-winnaar Eric Lichtblau.
TT:
We hebben onze idealen verloochend voor de strijd tegen de Sovjet-Unie
Zo'n twintig miljoen dollar is in al die jaren aan oud-nazi's betaald
 

IRP:  

[an error occurred while processing this directive]