De Volkskrant, 05-03-2011, door Arie Elshout .2011

Reportage | Rivaliteit tussen het Westen en China

Angst voor de tijgermama

Een boek van de Chinees-Amerikaanse Amy Chua over de opvoeding van haar dochters heeft Amerikanen in een existentiŽle crisis gestort. Chua's snoeiharde opstelling legt al hun angsten en onzekerheden bloot over de toekomst van henzelf, hun nakomelingen en hun land.

Dit is een verhaal over een moeder, twee dochters, en twee honden.
    Dit hŗd een verhaal moeten zijn over hoe Chinese ouders beter zijn in het opvoeden van kinderen dan westerse.
    Maar in plaats daarvan gaat het over een bittere botsing van culturen, een kortstondig gevoel van glorie, en hoe ik vernederd werd door een dertienjarige.


Met deze onheilspellende zinnen begint een boek dat Amerika de stuipen op het lijf heeft gejaagd. De 'ik' is Amy Chua, een Yale-professor van Chinees-Amerikaanse komaf. Zij schrijft over hoe zij haar meisjes opvoedde. Niet op zijn Amerikaans, begripvol en vrij, maar op zijn Chinees, snoeihard en veeleisend. Battle Hymn of the Tiger Mother is de titel.

Meteen na het uitkomen van het boek in januari blijkt het veel meer te zijn dan een strijdlied van een tijgermoeder. Het is als een shock-and-awe-bombardement voor de Amerikanen. Alsof er zeventig jaar na Pearl Harbor opnieuw bij het ochtendgloren een Aziatische luchtvloot aan de horizon is verschenen. Het legt al hun angsten en onzekerheden over de toekomst van henzelf, hun nakomelingen en hun land bloot. In de strijd tegen het verval zijn het Amerika's kinderen die zich ineens midden op het slagveld bevinden.

Zij dreigen, is het gevoel, onder de voet te worden gelopen door succesvolle Aziatische leeftijdgenoten, die gedrild worden door hun ouders, terwijl de all-American jongens en meisjes hun tijd verdoen met elkaar, computerspelletjes en sport. In The New York Times vertelt Claire Dederer, die zelf ook over opvoeden schrijft, over de paniek in de kinderopvangcentra van Noord-Seattle. Normaal heel nuchtere ouders zijn van slag door het boek van de Tiger Mom, zegt ze. 'Zij vragen zich af of zij er een potje van hebben gemaakt. Ik denk dat het te maken heeft met de recessie en klasse-angst. Mensen zijn doodsbang dat hun kinderen hun positie in de hogere middenklasse moeten opgeven.'

Wat is het dat een boek over een moeder en twee dochters zo brisant maakt? Het begint met de stellige overtuiging van Amy Chua dat ouders de plicht hebben alles uit kinderen te halen wat er in zit. Niets in het leven is leuk, tenzij je er goed in bent. Maar om ergens goed in te worden, moeten kinderen hard werken en mag er veel van hen worden geŽist. Dat is een vorm van respect: ouders gaan uit van de kracht van het kind, niet van zijn zwakte. Uit zichzelf wil een kind nooit hard werken, dus als het tegenstribbelt, moet de ouder dat genadeloos onderdrukken. Later zullen ze daar dankbaar voor zijn. Want wie goed is, krijgt lof en dat is leuk. Tegelijkertijd bescherm je hen het beste door ze te wapenen voor de toekomst met de juiste werkinstelling, goede vaardigheden en vertrouwen in zichzelf.

Sartre op je 3de

Lulu rebelleert. Niet voor de eerste en niet voor de laatste keer. 'Lulu en ik vochten met elkaar als beesten in het oerwoud - de tijger tegen het everzwijn - en hoe meer zij zich verzette, hoe meer ik in de aanval ging', schrijft Chua.

Provocateur
De aanstichtster van de acute aanval van existentiŽle nood onder de Amerikanen is een tengere en pezige vrouw van achter in de veertig. Ze heeft lang zwart haar, en is op een lavendelblauw truitje na geheel in het zwart gekleed, wanneer ze lopend op hoge hakken plaatsneemt achter het spreekgestoelte van de Harvard Book Store. Ze vergelijkt zich met een tijger, maar ze heeft meer weg van een woestijnkat.
    Buiten in de straten van Cambridge is het op deze februari-avond net zo koud als toen Chua in 1960 met haar immigrantenouders aan de andere kant van de rivier woonde, in Boston, en er de eerste twee winters geen geld was om de kachel te laten branden. Binnen is het verstikkend warm door de enorme toeloop.
   Iedereen wil de provocateur zien, maar op een steenworp afstand van de elite-universiteit waar ze heeft gestudeerd, is Chua poeslief. De media hebben het gedaan, vooral de kop die The Wall Street Journal boven een exclusieve voorpublicatie zette: 'Waarom Chinese moeders superieur zijn'. Haar boek is vooral grappig boek bedoeld, zegt ze.
    Amusant is het zeker. Ze kan goed schrijven, creŽert spanningsbogen en weet hoe ze het maximale dramatische effect kan bereiken.
    Maar voor een leugentje om bestwil deinst de tijgermoeder evenmin terug. Ze schrijft in haar boek hoe ze in dienst van het hogere belang liegt tegen een van haar dochters, en ze lijkt het weer te doen deze avond. Het schokkendst is nog dat het publiek in Amerika's tempel van wijsheid niet protesteert. Is ook hier het verval begonnen en wordt zelfs in Harvard niet meer doorgevraagd? Waarschijnlijk hebben veel aanwezigen het boek nog niet gelezen, anders zouden ze tegengeworpen hebben dat de uit staaldraad opgetrokken hoofdpersoon lang niet altijd om te lachen is. Er is zelfs geopperd haar aan te klagen wegens kindermishandeling.
    Maar Chua spaart zichzelf ook niet in het boek. 'Als ik het allemaal geweten zou hebben, zou ik me zelf sympathieker hebben afgeschilderd', grapt ze. Ook is er de ontknoping van het verhaal, die alle daaraan voorafgaande opvoedingshorror in een ander licht zet. Maar daarover later meer.
    Hoewel de auteur meent dat het niets te maken heeft met de rivaliteit tussen het Westen en China, is dat toch de perceptie van veel Amerikanen. In de krant lezen ze hoe bij een internationale test studenten uit Sjanghai in de categorieŽn lezen, natuurkunde en wiskunde als eerste waren geŽindigd, met de Amerikanen ver daarachter, op plaats 17, 23 en 31. De vrees is dat Amerika zich steeds moeilijker staande houdt tegenover de vooral Aziatische concurrenten, en dat de kinderen het niet meer zo goed zullen hebben als de ouders. Dus is het niet verwonderlijk dat Chua's boek zoveel teweegbrengt, vooral ook omdat zij expert is in de opkomst en ondergang van wereldrijken en zelf in het slothoofdstuk zegt: 'Dit land zakt diep weg'.

Amerikaans gezin


Daarom is volgens Thompson het boek van de tijgermoeder zo hard aangekomen. Er is dat gevoel dat men aan het wegzakken is. 'We zijn bezig onze status als rolmodel te verliezen. Wij verkeren in verwarring. Er is de economische neergang en er is 11 september, toen terroristen lieten zien dat ze oorlog kunnen maken op ons grondgebied. Wij Amerikanen denken graag in termen van winnaars en verliezers. Op dit moment wint China en verliezen wij.'
    Dramatische woorden, waar Thompson zelf niet zo onder gebukt lijkt te gaan, hoewel ze onlangs ineens Aziaten begon te tellen. 'Ik werd er bang van'. Ze moet er zelf om lachen. Ze is een vrolijke wervelwind, die binnen nog geen minuut op je mails reageert, snel praat, nog sneller denkt, een opvoedcolumn in The Brooklyn Paper heeft, een website bijhoudt, blogs schrijft, podcasts opneemt en om vier 's middags nog steeds niet geluncht heeft als ze de journalist ontmoet in een cafť in Park Slope, een buurt met sfeervolle brownstone-huizen, waarnaar jonge stellen met goede banen uit Manhattan verhuizen om te broeden, te bevallen en de kinderen groot te brengen. Hier regeert de angst, zegt Thompson.
    'Er is paniek.' Net als in Seattle. 'De Amerikanen zijn schapen geworden. We volgen alleen nog maar en kijken naar het Aziatische model. In Brooklyn worden plotseling alle babysitters uit het Caribisch gebied ontslagen. Ze waren te relaxed. Ze worden vervangen door Tibetanen, die als Aziaten meer op productiviteit en resultaten zijn gericht. We knijpen hem echt.'
    Pas belde een vriend, na het verschijnen van Chua's boek. 'Hij zei ik ben nerveus. Ik oefen niet genoeg druk uit op mijn kinderen. Ik laat ze te veel televisie kijken.' Thompson weet wel waar het aan ligt. 'Mijn moeder zei tegen me: jullie denken te veel na. Als je twee intellectuele ouders hebt, zijn ze slim genoeg om bang te zijn van heel veel dingen, simpelweg omdat ze alles doordenken tot het uiterste punt. Kinderen mogen de straat niet oversteken, mogen niet buiten spelen, mogen niet met natte haren de straat over en worden dus met de bus van zwembad naar school gebracht, ook al is dat maar vier blokken. Ouders intellectualiseren het opvoeden zo dat ze verlamd raken.'
    Ze weten niet meer wat ze moeten doen. Zijn volledig afhankelijk van wat ze horen van de media of deskundigen. 'Maar dat is allemaal business. Beter kunnen we op onze intuÔtie vertrouwen, net als mijn moeder vroeger. We zijn dieren, met onze instincten om voor nakomelingen te zorgen zit het wel goed.'
    Maar als die tobbende Amerikaanse ouders dat niet durven, kan de methode-Chua hen dan niet uit hun lijden verlossen? Die is van de vaste, harde hand. Thompson gelooft er niet dat het afbeulen en afbekken van kinderen goed is. De grootste westerse verworvenheid is de persoonlijke vrijheid en laten we die koesteren, zelfs als dat 'soms in ons nadeel is als we de race willen winnen'. Kinderen moeten vrij zijn zelf uit te vinden wie ze zijn, wat werkt, wat niet. Ouders kunnen daarbij helpen, maar moeten ook kunnen loslaten. Thompson: 'In Chua's Amerika wil ik niet leven.'

Escalatie
Wat is er intussen van Lulu geworden? Tijdens een bezoek aan het Rode Plein in Moskou escaleert de strijd met haar moeder, als ze weigert kaviaar te eten.
    'Ik wil niet.'
    'Eten nķ.
    De zaak loopt uit de hand. Iedereen kijkt toe.
    'Ik haat de viool. Ik HAAT mijn leven. Ik HAAT jou. Ik pak dit glas en gooi het kapot.'
    'Doe het'.
    Daar gaat het glas. Lulu trilt van woede.
    'Ik gooi er nog meer kapot als je me niet met rust laat.'
    De tijgermoeder staat op, rent weg, huilend. Tot aan het eind van het plein. Ze stopt, ze kan nergens heen. Langzaam loopt ze terug. In het restaurant kijken de kelners gegeneerd weg.
    'Lulu, zei ik, jij wint. We geven de viool op.'
    Chua leest de passage voor in de winterse warmte van Harvard Book Store. Doodstil is het. Als de stilte na de overgave.

 

Tussenstukken:
Chua's Tien Verboden

De tien verboden van Amy Chua. Dit mochten haar dochters nooit:

■  meedoen aan een logeerpartijtje
■  met andere kinderen spelen
■  meedoen aan een toneelstuk op school
■  klagen over het niet mogen meedoen aan een toneelstuk op school
■  televisiekijken of spelen op de computer
■  hun eigen buitenschoolse activiteiten kiezen
■  minder halen dan een tien
■  niet de eerste zijn in elk vak behalve gym en drama
■  enig ander instrument spelen dan de piano of de viool
■  geen piano of viool spelen

Een 9 is een slecht cijfer

In tegenstelling tot de westerse voetbalmoeder, gelooft de Chinese moeder dat:

■  huiswerk altijd voor gaat
■  minder dan een tien een slecht cijfer is
■  jouw kinderen twee jaar voor moeten lopen op hun klasgenoten in wiskunde
■  je nooit je kinderen in het openbaar moet prijzen
■  je altijd de kant van de leraar of coach moet kiezen, mocht het ooit voorkomen dat je kind het niet eens is met de leraar of coach
■  de enige activiteiten die je kinderen mogen doen, alleen die activiteiten zijn waarin ze een medaille kunnen winnen
■  en die medaille moet goud zijn

Weekend-drill

De gebruikelijke weekend-drill voor Chua en dochter Lulu:

Zaterdag:
■  1 uur rijden (vertrek 8 uur 's ochtends) naar Norwalk
■  3 uur oefenen met het orkest
■  1 uur rijden terug naar huis in New Haven

Huiswerk
■  1-2 uur oefenen met de viool
■  1 uur voor plezier met het gezin (naar eigen keuze)

Zondag:
■  1-2 uur oefenen met de viool
■  2 uur rijden naar New York
■  1 uur vioolles met mevrouw Tanaka


Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]