De Volkskrant, 07-10-2016, door Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus

.2010

Diversiteit leidt tot een bredere kijk op de zaak

Het tekort aan diversiteit verklaart onze hardnekkig roze blik op het eigen verleden.

Tussentitel: Katholieken, gereformeerden, arbeiders, vrouwen en homo's hebben zelf hun geschiedenis geschreven

Filosoof Sebastien Valkenberg keert zich tegen het streven van universiteiten om hun wetenschappelijke staf qua achtergrond diverser te laten zijn dan voorheen (O&D, 24 september). Alleen objectieve kwaliteitscriteria zouden een rol mogen spelen. Daartegen betoogt politiek antropoloog Martijn Dekker dat het rechtvaardigheidsbeginsel vereist dat wél op achtergrond wordt gelet, omdat anders het menselijke selectiebeginsel van soort zoekt soort blanke mannen zou bevoordelen (O&D, 29 september).

Maar hoe zit het met diversiteit als selectienorm vanuit het belang van de wetenschap? Voor Valkenberg is er een wezenlijk verschil tussen streven naar diversiteit qua opvattingen (positief) en een streven naar diversiteit qua achtergrond (negatief). Alleen zou hij moeten inzien dat er tussen beide verband bestaat. Het is daarbij essentieel onderscheid te maken tussen de exacte wetenschappen en de humaniora. In het eerste geval valt inderdaad nog vaak met harde criteria vast te stellen wie beter is. Voor de interpretatie van de resultaten van een onderzoek naar de zwaartekracht is het niet van belang of de onderzoeker blank, zwart, vrouw of homo is. De herhaalbaarheid van een experiment zorgt voor objectieve controleerbaarheid en staat borg voor de kwaliteit, waarop de persoonlijkheid van de onderzoeker amper van invloed is.

Maar bij de menswetenschappen bestudeert de mens zichzelf. Daarbij speelt altijd diens eigen wereldbeeld met bijbehorende blinde vlekken een essentiële rol. En dat het bewustzijn mede door het zijn wordt bepaald (en vice versa), zou de filosoof Valkenberg sinds Marx en Hegel moeten kunnen weten. Dat betekent dat in dat geval grotere diversiteit een wetenschappelijke kwaliteit op zich kan zijn, omdat zij de kans op meer diverse inzichten vergroot. Alleen door bewust diversiteit na te streven wordt de soort-zoekt-soortneiging doorbroken die tot bevestiging van het eigen wereldbeeld leidt dat, bij gebrek aan tegenspraak, voor vanzelfsprekend wordt versleten, terwijl het vaak op onuitgesproken, verre van vanzelfsprekende aannames berust.

De ervaring leert dat meer diversiteit qua achtergrond tot een bredere kijk op zaken en tot het ter discussie stellen van vanzelfsprekendheden leidt. Zo verklaart juist het door Dekker benadrukte tekort aan diversiteit onze hardnekkig roze blik op het eigen verleden, van VOC-mentaliteit tot slavenhandel en van Rawagede tot Srebrenica, alsmede de langdurige blindheid voor de dubieuze aspecten van de Zwarte Piet-traditie.

Op 17 september deed Anne-Lot Hoek in de NRC uit de doeken, hoe lang het oordeel van deskundigen over onze nog steeds als 'politionele acties' vergoelijkte neokoloniale heroveringsoorlog in Indonesië mede werd bepaald door de behoefte soortgenoten niet al te zeer tegen de schenen te schoppen - door de neiging van de blanke elite weg te kijken van zaken die voor haarzelf ongemakkelijk zijn. Ook bij wetenschappers laten persoonlijke loyaliteiten snel hun sporen na bij het bepalen van wat men gretig wél en liever niét onderzoekt. En die loyaliteiten liggen - met een veteranenlobby op de achtergrond die, dreigend met processen, het woord 'oorlogsmisdaden' lang uit de geschiedenisboekjes wist te houden - bij Nederlanders nu eenmaal wat sneller bij andere Nederlanders dan bij Javanen.

'Je moest van goede huize komen om dat te doorbreken', citeert Hoek de Leidse historicus Wim van den Doel. Daarvan kwam Van den Doel zélf niet: in zijn dissertatie uit 1994 over het Nederlandse koloniale bestuur bekeek hij vooral Nederlandse ambtelijke rapporten. Het koloniale bestuur slechts bezien door de Haagse bril, is als de Duitse bezetting enkel bestuderen door de ogen van Seyss Inquart. Het is evident dat deze herhaling van zetten niet snel tot correctie van de traditionele blik op Nederlands-Indië leidt. De gemiddelde Javaan zou een ander eindoordeel vellen. Door gebrek aan diversiteit is een bepaalde wetenschappelijke tunnelvisie te lang voor waarheid versleten.

Een van de nuttige kanten van de verzuiling was dat door de oprichting van confessionele universiteiten het 19de-eeuwse liberale zelf- en geschiedbeeld gecorrigeerd kon worden. Katholieken, gereformeerden, arbeiders, vrouwen en homo's hebben grotendeels zelf hun geschiedenis binnen algemeen gezichtsbereik gebracht. Van de liberale blanke heteroseksuele mannelijke bovenlaag, zich wentelend in haar eigen 'objectiviteit', kwam die verbreding van onze kennis zelden, en zonder die diversiteit zou de oudbakken eenzijdige kijk op zeg de Tachtigjarige Oorlog en de zegenrijkheid van de Oranjes nog steeds toonaangevend zijn.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus



Web:
TT:
Grotere diversiteit kan een wetenschappelijke kwaliteit op zich zijn, omdat zij de kans op meer diverse inzichten vergroot
Het door Dekker benadrukte tekort aan diversiteit verklaart onze hardnekkig roze blik op het eigen verleden
Katholieken, gereformeerden, arbeiders, vrouwen en homo's hebben zelf hun geschiedenis geschreven




Naar Politieke analyse , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]