De Volkskrant, 02-04-2016, door Wietse Pottjewijd .2010

De andere kant

In De andere kant wordt wekelijks een actuele kwestie ondersteboven gehouden of binnenstebuiten gekeerd


Slaven zijn tot slaaf gemaakten

De ene kant | Een Australische universiteit wil de koloniale geschiedenis herschrijven. 'Ontdekken' wordt 'binnenvallen'.

De andere kant | Welke termen uit de Nederlandse geschiedenis kunnen echt niet meer?


De University of New South Wales in AustraliŽ wil met een handleiding voor studenten de koloniale geschiedenis van het land herschrijven. Het nieuws leidde deze week tot veel discussie in de Australische media. In de gids staat niet dat het land is 'ontdekt' maar dat het is 'binnengevallen', 'bezet' en 'gekoloniseerd', en dat ligt gevoelig. De studenten krijgen richtlijnen voor de juiste terminologie voor de inheemse bewoners van AustraliŽ. Zij worden aangeduid als 'de oorspronkelijke bevolking van AustraliŽ'. Als we geschiedkundigen naar het Nederlandse koloniale verleden laten kijken, welke termen kunnen volgens hen dan echt niet meer?



Politionele acties

Het is de Nederlandse benaming voor twee grootschalige militaire acties die het Nederlandse leger uitvoerde in het dekolonisatieconflict met IndonesiŽ in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. 'De term is bedacht om het maar geen oorlog te noemen', zegt bijzonder hoogleraar koloniale en postkoloniale cultuurgeschiedenis Remco Raben. 'Zodra er sprake is van oorlog krijg je met internationale afspraken over oorlog te maken en dit was een manier om het voor de wereld klein te houden.'

Naar grove schatting zijn er zo'n honderdduizend IndonesiŽrs en bijna vijfduizend Nederlandse militairen omgekomen tijdens de onafhankelijkheidsoorlog. Want dat was het. De overheid heeft jarenlang gezegd dat de geweldsexcessen aan Nederlandse kant uitzonderingen waren. Daar is steeds meer kritiek op. Onderzoeker Remy Limpach van de universiteit van Bern noemde het toegepaste geweld in zijn proefschrift vorig jaar structureel. Het Leidse onderzoek van hoogleraar geschiedenis Gert Oostindie trok grotendeels dezelfde conclusies als Limpach.

'Politionele acties' is dan ook een misleidende term volgens Oostindie. 'Een eufemisme voor vier jaar lang hete dekolonisatieoorlog. Je ziet deze term nog steeds terugkomen in de media, zo ingesleten is die. De gedachte was: je kunt niet in oorlog zijn in je eigen kolonie, het is een binnenlands ordeprobleem. Politionele acties, het heeft iets geruststellends, alsof er helemaal geen legers aan te pas kwamen.'



Halfbloed

De Dikke Van Dale definieert een halfbloed als een 'afstammeling van een blanke en een niet-blanke', maar waar komt het benoemen van niet-blanken toch vandaan? Gert Oostindie vindt het een vreemde gewoonte. 'Alsof het niet helemaal goed is maar er ergens tussenin zit. De beeldspraak klopt niet en biologisch klopt het al helemaal niet. Indo is er ook zo'n eentje. De norm is geen kleur hebben en al het andere is een kleurling, er is kennelijk een behoefte om te benoemen dat mensen niet wit zijn. Dubbelbloed wordt weleens gebruikt als alternatief.'



Witte Westen

Okť, dat is niet echt een term. Maar dat zou het net zo goed kunnen zijn. Remco Raben vindt dat het beeld dat we hebben van de geschiedenis te veel gefocust is op het Westen, daarom moeten de geschiedenis en het onderwijs volgens hem worden herzien. 'Mijn kinderen leren traditionele geschiedenis vanuit westers perspectief alsof het Westen het beste is. Er wordt weinig nagedacht over hoe anderen naar ons kijken.

'Door migratie komen er steeds meer Nederlanders die hun oorsprong ergens anders hebben. We moeten onszelf dwingen heel goed te zien over wie de geschiedenis gaat en voor wie die is. Er moet meer aandacht zijn voor hoe koloniaal we denken. Ik denk dat veel migranten moeite hebben met het eenzijdige historische beeld van Nederland als vredelievend democratisch land.'



Neger

Marcel van Engelen schreef het boek Het kasteel van Elmina over slavenhandel en de Nederlandse geschiedenis in West-Afrika. Hij verbaast zich over het gemak en de regelmaat waarmee het woord neger nog wordt gebruikt. 'Ik vind dat niets verboden hoeft te worden maar het woord neger heeft connotaties met slavernij en het is een denigrerende term. De lelijke geschiedenis van de slavenhandel en slavernij zit vervat in neger, zoals de Tweede Wereldoorlog vervat zit in 'moffen'. Dat woord gebruik je ook niet als je tegenwoordig op een respectvolle manier over Duitsers praat.'



Slaaf

Barryl Biekman bezigt het woord 'slaaf' niet. De voorzitter van het Landelijk Platform Slavernijverleden gebruikt in plaats daarvan de woorden 'tot slaaf gemaakten'. 'Niemand is immers als slaaf geboren, ook niet als neger of creool. Deze benamingen zijn voortgekomen uit het Nederlandse slavernij- en koloniaal verleden.'

Biekman is teleurgesteld over de houding van de politiek. Ze vroeg Mark Rutte om het zijpaneel op de Gouden Koets te vervangen, omdat de afbeeldingen volgens haar slavernij en het kolonialisme verheerlijken. Rutte weigerde. 'Dit terwijl de Verenigde Naties in 2001 al hebben bepaald dat de trans-Atlantische slavernij een misdaad tegen de Afrikaanse mensheid is geweest.'

Stilstaan bij en goed nadenken over de gevoeligheid van woorden vindt Gert Oostindie een goed idee, maar daarmee verander je de geschiedenis niet, zegt hij. 'Aan ons taalgebruik kleeft kolonisatie. Maar door het gebruik van andere woorden en namen wordt het verleden niet anders. Denk bijvoorbeeld aan Jan Pieterszoon Coen. Mag de Coentunnel wel naar hem vernoemd blijven?' Coen was de grondlegger van Batavia, het hoofdkwartier van de VOC in Nederlands-IndiŽ, maar ook verantwoordelijk voor de volkerenmoord op duizenden bewoners van de Banda-eilanden. 'Als je die naam zou veranderen dan is er ook niks meer wat aan het verleden herinnert. Waar het om gaat is het bewustzijn scherper maken. Kijk naar de Transvaalbuurt in Amsterdam (Transvaal refereert aan het apartheidsregime van Zuid-Afrika). Midden in die buurt is een plein dat is vernoemd naar de vermoorde activist Steve Biko. Dat herinnert.'


Web:
TT:
We moeten onszelf dwingen heel goed te zien over wie de geschiedenis gaat en voor wie die is
ó Remco Raben, hoogleraar koloniale en postkoloniale cultuurgeschiedenis


Australische universiteit legt vinger op zere plek: het land is helemaal niet ontdekt

Australische ontbijtshows hebben het zelden over universitair onderwijs, maar deze week was het zo ver. Aanleiding: de gerenommeerde University of New South Wales zou met een politiek-correcte handleiding voor studenten de koloniale geschiedenis van AustraliŽ willen herschrijven. Lees hier meer.


Red.:  



Naar Alfa-denken, orde, bronnen , Alfa-denken, orde , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]