De Volkskrant,27-05-2017,  door Thomas von der Dunk .2010

De Amerikaanse journalist James Kirchik schetst zeer indringend maar ook eenzijdig beeld van Europa

De ernstigste omissie an het boek is de afwezigheid van de bankencrisi van 2008


De Amerikaanse journalist James Kirchik schetst een zeer indringend maar ook eenzijdig beeld van Europa. De ernstigste omissie van het boek is de afwezigheid van de bankencrisis van 2008.

Het is geen opwekkend verhaal dat de jonge Amerikaanse journalist James Kirchick heeft geschreven: de Europese Unie verkeert in zwaar weer en het is twijfelachtig of zij als lichtend baken van democratie en tolerantie overleeft. Een gestage desintegratie van Europa door groeiend nationalisme dreigt. Het is een zeer lezenswaardig boek, niet omdat het zo briljant is maar vanwege de aannames aangaande politieke en economische 'onvermijdelijkheden', die tot gefundeerde tegenspraak nopen.

In acht hoofdstukken behandelt Kirchick de bedreigingen waarmee de Unie, die ooit een antwoord op twee vernietigende wereldoorlogen moest vormen, kampt. De grootste is Rusland: een revanchistische autoritaire kleptocratie die de eigen antidemocratische waarden als kern van een antiwesterse ideologie vooropzet, de soevereiniteit van staten verabsoluteert en daarom de institutionele Europese samenwerking tracht te ondermijnen. Poetin denkt in invloedssferen; vanzelfsprekend beschikken grote landen over meer rechten dan kleine. Macht bepaalt voor hem wat recht is.

Vervolgens komen aan bod de Hongaarse antiliberale democratie, de Duitse pacifistische hang naar neutralisme tussen oost en west, de in de opkomst van een xenofoob populisme resulterende migrantencrisis, het vooral in Frankrijk welig tierende antisemitisme in de moslimgemeenschap, de Brexit als belichaming van groeiend nationaal ego´sme, Griekenland als symbool van de economische kloof en Oekra´ne als in de steek gelaten slachtoffer van Russische agressie.

Kirchick schetst een zeer indringend beeld dat echter, omdat hij het hem verontrustende meer registreert dan werkelijk verklaart, eenzijdig is. Historisch graaft hij niet diep. Hij valt op door russofobie en islamofobie - een oordeel dat hij overigens als bewijs van Europese na´viteit zal opvatten. De massa-aanranding in Keulen heet het gevolg van een exclusief Arabische machocultuur, en zij die daar het Oktoberfest tegeninbrengen, kijken weg.

Voor Russische, noch voor Duitse trauma's heeft hij veel oog. Zonder het hoogcriminele gehalte van het Poetinregime in twijfel te trekken, geldt opnieuw dat er, bij alle gerechtvaardigde wantrouwen van Balten en Polen jegens Rusland, omgekeerd ook historische redenen voor Russisch wantrouwen jegens het Westen bestaan: vier invasies in twee eeuwen tijd.

Hieruit spreekt een Amerikaans zwart-witdenken dat niet vermag in te zien dat ook schurkenstaten valide argumenten kunnen hebben - dat maakt de wereldpolitiek in moreel opzicht zo gecompliceerd. Al was het maar omdat het door Kirchick om zijn pro-Europese passie geprezen Oekra´ne tegelijk nog steeds extreem corrupt is. De Sovjet-Unie heeft veruit de zwaarste prijs voor het verslaan van Hitler betaald - 20 miljoen doden. Het aantal Amerikaanse: 400 duizend.

Het Amerikaanse gebrek aan allesvernietigende moderne oorlogservaring in eigen land - en dus het gemak waarmee Washington elders met bommen smijt - vertaalt zich vervolgens in de arrogante veroordeling van de Duitse hang naar vrede en Brandts op verzoening gerichte Ostpolitik.

De ernstigste omissie in het boek is de verbijsterende afwezigheid van de Europese moedercrisis, die de euroscepsis als geen ander heeft gevoed: de bankencrisis van 2008. Niets lezen wij over de ontsporing van de financiŰle sector, waarna de gewone burger voor de door speculerende bankiers veroorzaakte schade mocht opdraaien. Niets lezen wij over het misbruik van de EU door neoliberale ideologen, die met hun politiek van flexibilisering, deregulering en privatisering de door de meeste Europeanen gekoesterde welvaartsstaat afbreken en zo velen van Europa hebben vervreemd.

Kirchick is blind voor de sociale schade die de import van deze ideologie in Rusland in de jaren negentig aan de democratische gedachte heeft toegebracht, waardoor Poetins autocratie zo'n populariteit geniet, zoals hij ook badinerend schrijft over de gigantische inkomensachteruitgang van veel Grieken ten gevolge van de Trojka-dictaten als een gewoon eventjes noodzakelijk offer. De markt is heilig en voor de sociale tirannie van het hyperkapitalisme is hij ongevoelig. Hier wreekt zich dat voor Kirchick als Amerikaan de bestaande economische orde zˇ vanzelfsprekend is dat hij niet eens vermag in te zien dat zijn wereldbeeld op aannames berust die alleszins voor discussie vatbaar zijn.


James Kirchick
Het einde van Europa - Dictators, demagogen en de komst van donkere tijden
Non-fictie
Uit het Engels vertaald door Herman Meester.
Spectrum; 358 pagina's; euro 22,50.


Web:
James Kirchik schetst zeer indringend, maar ook eenzijdig beeld van Europa
TT:
Voor Russische, noch voor Duitse trauma's heeft Kirchick veel oog
Kirchick is blind voor de sociale schade die de import van de neoliberale ideologie in Rusland aan de democratische gedachte heeft toegebrachts


 

Naar Sociologische krachten , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site
home .
 

[an error occurred while processing this directive]