De Volkskrant, 04-11-2015, column door Max Pam .2009

Een briljante geest met megalomane trekken

Tussentitel: Tas ondervond dat emoties misschien even belangrijk zijn als structuren

Beweringen & Bewijzen, de titel boven deze rubriek, is ontleend aan de gelijknamige essaybundel van Jacques de Kadt (1897-1988). Ik kreeg dit boek van mijn vader en ik las het eigenlijk voor hem. De vader-zoonrelatie was voldoende om het af te wijzen, te meer omdat De Kadt bekend stond als rechts, terwijl ik zelf nog erg links was.

Maar Beweringen en Bewijzen maakte een diepe indruk op mij, en dan vooral de hoofdstukken over Leon Trotsky. De Kadt heeft deze revolutionair, die voor Stalin op de vlucht was, verschillende malen ontmoet. Als lid van de Onafhankelijk Socialistische Partij (OSP) - een afsplitsing van de SDAP - heeft De Kadt met Trotsky gedebatteerd over wereldcommunisme. Dat moet zo hoog zijn opgelopen dat Trotsky zelfs nog een stuk tegen De Kadt heeft geschreven, wat mij destijds een enorme eer leek. In 1940, toen De Kadt ons land ontvluchtte - hij was joods -, hoorde hij op het schip dat hem naar IndiŽ moest brengen dat Trotsky in Mexico was vermoord.


Terug in Nederland werd De Kadt lid van de Tweede Kamer voor de PvdA. Zijn afkeer van dictaturen maakte hem tot een communistenvreter en toen Nieuw Links zaken wilde doen met de DDR stapte hij over naar DS'70, een splinter die even een flits is geweest in onze politieke geschiedenis. Verschillende generatiegenoten hebben De Kadt gevolgd in deze werdegang. Zo ook mijn vader, die redactiesecretaris was van het OSP-blad De Fakkel.

Dit stukje gaat niet over De Kadt maar over Sal Tas, een leerling van De Kadt die spoedig zijn medestander werd. Aan Tas heeft de historica Tity de Vries een dik proefschrift gewijd: Een onwrikbaar geloof in zijn eigen gelijk. Sal Tas (1905-1976): journalist van de wereld. Wat in deze biografie (uitgeverij Aspekt) wordt verteld, lijkt te gaan over tijden die voorgoed vervlogen zijn, maar die vaak verbazend actueel blijken.

Tas werd geboren als een Joodse bakkerszoon. Hij ontwikkelde zich tot een beroepsrevolutionair, maar het keerpunt kwam tijdens het Jordaanoproer van 1934, toen hij en De Kadt arrestatie vreesden en naar Antwerpen uitweken.

De Kadt en Tas kwamen daar tot de conclusie dat een gematigd midden de enige garantie is voor een goed functionerende democratie. In allerlei artikelen voorspelden zij dat Hitler oorlog wilde en uit was op de vernietiging van Joden. De Sovjet-Unie zou zich ontwikkelen tot de moorddadige dictatuur, die zij later ook is geworden. Weinigen in die tijd zagen dat zo scherp, zelfs Ter Braak en Du Perron niet, met wie zij overigens correspondeerden.

Zowel De Kadt als Tas overleefde de oorlog. Ook Tas trad toe tot de PvdA en in de Amsterdamse gemeenteraad zette hij de boel op stelten door te stemmen tegen de benoeming van linkse hoogleraren.

Spoedig daarna vertrok hij naar Parijs, waar hij de reizende correspondent werd voor Het Parool. Hij kwam direct onder mijn vader te staan, die chef buitenland was. Bij ons thuis werd over Tas gesproken als een briljante geest met megalomane trekken, die steeds grotesker werden. 'Als Tas naar Engeland gaat, denkt hij dat Churchill hem op de krijtrotsen staat op te wachten', zei mijn vader.

Het eeuwige gelijk van Tas kreeg een enorme opdoffer toen hij volkomen ten onrechte voorspelde dat de partij van Sjahrir de Indonesische verkiezingen zou winnen, wat extra pijnlijk was omdat Sjahrir al voor de oorlog ervandoor was gegaan met de vrouw van Tas en diens twee kinderen. Zo ondervond Tas dat emoties misschien even belangrijk zijn als maatschappelijke structuren.

Hoe ouder hij werd hoe meer zijn eeuwige gelijk veranderde in een onwrikbaar geloof, dat op den duur helemaal geen gelijk meer was. Maar als je zijn biografie leest, word je toch getroffen door de eruditie van Tas en de onverschrokkenheid waarmee hij de wereld rondreisde. Wij hebben het weleens over Cees Nooteboom die met zijn neus in elke historische gebeurtenis wist te vallen, maar dat geldt zeker ook voor Tas.

Hij was erbij in Parijs, Praag en Vietnam. Hij reisde door de Congo, China en Japan, nog voordat Cees er was geweest. Net als Nooteboom schreef hij voor de Avenue, maar daar werd hij uitgegooid toen hij zichzelf in praatjes voor de TROS uitriep tot de stem van de zwijgende meerderheid.

In Nederland wilde niemand zijn stukken nog hebben. Wel bleef hij tot zijn laatste snik doorschrijven voor bladen en organisaties die door de CIA werden betaald. Niet alleen voor het geld, maar vooral uit overtuiging.


Web:
Sal Tas: briljante geest met megalomane trekken
TT:
De Kadt en Tas kwamen tot de conclusie dat een gematigd midden de enige garantie is voor een goed functionerende democratie
Tas ondervond dat emoties misschien even belangrijk zijn als structuren
Tas bleef tot zijn laatste snik doorschrijven. Niet alleen voor het geld, maar vooral uit overtuiging



Red.:   



Naar Multiculturalisme, campagne , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]