De Volkskrant, 2010

 
Potentieel van samenlevingen



WIM BOSSEMA − 09/07/11, 00:00

Cijfers over economische groei zeggen weinig over het welzijn van de bevolking. Filosoof Martha Nussbaum heeft een beter idee.

Grote organisaties als het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank verlaten zich geheel op het bruto binnenlands product (bbp) bij het meten van het economisch succes van landen. Veel te eenzijdig, stelt de Amerikaanse filosofe en juriste Martha Nussbaum in een nieuw boek, Creating Capabilities. Het leidt niet alleen tot verkeerde ranglijsten van landen, maar erger nog, tot verkeerde beleidsaanbevelingen.

Het bbp en economische groeicijfers zeggen weinig over de ongelijkheid binnen de bevolking, over de achtergebleven gebieden en bevolkingsgroepen en dus over de ingebakken zwakte van op het oog succesvolle groeilanden. Er is een veel beter alternatief voorhanden: De Human Development Reports van het VN-ontwikkelingsprogram (UNDP). Die rapporten verschijnen jaarlijks sinds 1990. In de ranglijsten worden sociale indicatoren (zoals kindersterfte, percentage schoolgaande kinderen, vrouwenemancipatie) naast economische meegewogen.

Voor de wetenschappelijke onderbouwing tekenen vooraanstaande academici, onder wie Nussbaum en de Indiase econoom en filosoof Amartya Sen. Zij zijn de oprichters van de Human Development and Capabilities Association, met 700 leden in 80 landen. Er is een hele wetenschappelijke bibliotheek van gevalsstudies en theoretische verhandelingen gegroeid ter onderbouwing van deze benadering. Nussbaum schreef Creating Capabilities - The Human Development Approach voor een breder lezerspubliek.

Zij legt de nadruk op het optimaal benutten van de mogelijkheden van landen en hun bevolking. Het verbeteren van de kwaliteit van leven van alle burgers zou het doel van overheden moeten zijn, uit ethisch oogpunt maar ook omdat op die manier de sterkste samenlevingen en economieŽn worden opgebouwd.

De twee pilaren van deze benadering zijn vrijheid voor de individuele burgers en een democratische en verantwoordelijke overheid die de ruimte schept waarin de burgers zich kunnen ontplooien en daarmee de economie en samenleving tot bloei brengen. Nussbaum legt helder uit welke vrijheden er nodig zijn voor het kunnen benutten van talenten en het potentieel van een samenleving.

Ze brengt ook in kaart waar zulke vrijheden kunnen botsen. Er is veel discussie over botsende belangen en de rol van de staat in de zeer uiteenlopende culturen in de wereld. Nussbaum vindt Sen bijvoorbeeld te soepel voor culturen met autoritaire tradities. Zij is zelf veel strenger: wetten en internationale regels moeten overal gelden en worden gehandhaafd voor alle wereldburgers. Hůe dat zou moeten, is een nog meer omstreden onderwerp.

Creating Capabilities is een uitstekende inleiding in het gedachtengoed en de debatten van de theoretici van deze benadering. Nussbaum besteedt alleen wel erg veel aandacht aan de filosofische en juridische kwesties. De vraag dringt zich op wat het allemaal betekent in het dagelijks leven. Nussbaum noemt bijvoorbeeld het benutten van het enorme potentieel van vrouwen via hun empowerment, zoals dat in het jargon heet, en het beschikbaar maken van kleine kredieten. Het IMF en meer nog de Wereldbank hebben een deel van deze benadering inmiddels ingepast in hun beleid, maar hun economen zullen meer willen weten over wat het in de praktijk oplevert.

Martha Nussbaum: Creating Capabilities - The Human Development Approach.

Harvard University Press; 237 pagina's; ca. Ä 22,-.

ISBN 978 0 6740 5054 9.


 

IRP:  

 


Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]