De Volkskrant, 30-09-2011, 1 okt.2011

Olaf Tempelman speurt naar boeken over eigentijdse fenomenen

Brein-ISME

Tussentitel: Swaab bekleedt in de hersenwetenschap enigszins de positie die Marx had in de 19de-eeuwse communistische beweging

Om de fans van Wij zijn ons brein van Dick Swaab (al 300 duizend verkochte exemplaren) niet voor het hoofd te stoten: ik wil niet betwisten dat de bevindingen uit dat boek wetenschappelijker zijn dan die uit een bestseller van vroeger die ook wetenschappelijke pretenties had, Het kapitaal. Maar wie de opkomst van de hersenwetenschap per ongeluk van een te grote afstand bekijkt, kan parallellen zien met die van het marxisme een ruime eeuw terug. Beide branches voorzien in een precieze uitleg van menselijk gedrag en hebben weinig met de vrije wil. Beide branches veroverden snel een groot publiek met een nieuwe zekerheid over hoe dingen in elkaar steken. Beide branches produceerden coryfeen die in principe voor dezelfde inzichten staan, maar toch op heel andere dingen de nadruk leggen.

Swaab bekleedt in de Nederlandse hersenwetenschap enigszins de positie die Marx had in de 19de-eeuwse communistische beweging. Wij zijn ons brein is leesbaarder dan Het kapitaal (zoals overigens 99 procent van alle ooit verschenen boeken), maar het bezit diezelfde rustige, wetenschappelijke toon. Victor Lamme, auteur van Devrije wil bestaat niet en Het brein van Beatrix, is wat dat betreft meer een Lenin. Bij hem is die neurowetenschap een stuk eenvoudiger en concreter, en worden allerlei praktische toepassingen kant en klaar geserveerd.

In Christian Keysers, auteur van Het empathische brein (Bert Bakker; 17,95), meende ik de Rosa Luxemburg van dit vakgebied te herkennnen. Dit is een hersenwetenschapper die de mensheid een warm hart - excuses - een empathisch brein toedicht. Bij Lenin ligt de nadruk erg op knokken, bij Rosa Luxemburg op de verbondenheid tussen revolutionairen. Bij Lamme leiden de biochemische processen in het brein tot slaapwandelende moordenaars, bij Keysers tot bruiloftsgasten die ontroerd raken bij het staren naar het bruidspaar. Keysers zag het gebeuren toen hij zelf het ja-woord gaf aan de Italiaanse hersenwetenschapster Valeria. Het empathische brein manifesteert zich dagelijks in de bioscoop, als een hele zaal aan het eind van de film geroerd is dat alles toch nog goedkomt. Meeleven, aanvoelen, sociaal zijn: we kunnen het dankzij hersencellen die Italiaanse vakgenoten 'spiegelneuronen' doopten. 'Spiegelneuronen spiegelen het gedrag en de emoties van mensen om ons heen, zodat die anderen als het ware deel van het ons gaan uitmaken.' Op de cover van Het empathische brein worden traantjes weggepinkt; daarboven prijkt een warme aanbeveling van Dick Swaab.



Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]