De Volkskrant, 18-05-2013, door Arie Elshout .2011

Profiel | Michael Bloomberg

Het schurend leiderschap van Michael Bloomberg

Eind dit jaar stapt Michael Bloomberg op als burgemeester van de Big Apple. Hij laat een stad achter die er in vrijwel alle opzichten beter voorstaat dan ooit. Wat is het geheim van de mensentemmer van New York?


Tussentitel: Over vijf jaar zijn er overal camera's of je dit nu leuk vindt of niet - Michael Bloomberg - Burgemeester New York
Zijn geld maakt hem onafhankelijk, het schermt hem af van corruptie - Richard Haas- Bruger van New York


Michael Bloomberg heeft het hoofd van een Romeinse senator. Zijn ogen schieten rusteloos heen en weer. Het denken staat nooit stil, zijn lijf ook niet. Op het podium is hij de enige die te veel ongeduld in zich heeft om zich willoos over te geven aan de zwaartekracht. Hij wiebelt heen en weer, schrijft iets op, kijkt, maakt een snelle grap, checkt zijn kleine iPad, deelt een sneer uit. Een onophoudelijke stroom energie op zoek naar een bestemming.

Hij is een dynamo, zegt een vrouw in het zaaltje bewonderend.

Ook op deze ochtend ergens in april trekt Bloomberg, de New Yorkse burgemeester, veel bekijks bij de opening van een nieuw kantoor, waar wetenschappers en bedrijven New York gaan gebruiken als proefterrein voor het leven in steden, wat inmiddels de helft van de wereldbevolking doet.

Het is typisch Bloomberg. Hij denkt vooruit en hij denkt groot. Hij is niet de belangrijkste bestuurder in Amerika, maar zo langzamerhand wel de interessantste, kleurrijkste en spannendste. Obama de naam, Bloomberg de daad.

Beiden zijn mannen van het woord, maar waar de president een zedenprediker is, is de burgemeester een dompteur. Hij spreekt New Yorkers niet toe om ze te stichten, maar om ze af te richten. Hij is een mensentemmer. Zo staat hij ook achter het spreekgestoelte: omdat hij klein van stuk is, steekt hij er net iets boven uit, alsof hij het gebruikt als dekking. Verstandig, want wie probeert New Yorkers te dresseren, weet dat hij altijd bedacht moet zijn op een uithaal.

De stad telt 8,3 miljoen inwoners. Zij vertegenwoordigen alle kleuren en talen van de wereld, zijn puissant rijk of bedroevend arm, hebben succes of mislukken en zitten allemaal boven op elkaars lip. Zo'n metropool, met zoveel beweging, zoveel ongelijkheid en zo weinig ruimte, is alleen in de hand te houden door een krachtige burgemeester die niet bang is om de baas te zijn.

Bloomberg begon vlak na de aanslagen van 11 september 2001. In 2008 volgde de kredietcrisis. Klappen die normaal dodelijk zijn voor een stad, maar New York overleefde. Zelfs meer dan dat: het herstel gaat sneller dan voorspeld, de misdaad neemt spectaculair af, Times Square trekt meer toeristen dan de Eiffeltoren, filmsterren verruilen Hollywood voor Soho en de Village, de Tonight show keert terug, er vestigen zich voor het eerst in zestig jaar meer mensen dan er vertrekken en alle wijken in Brooklyn, Jersey City en Hoboken die een korte metro- of veerbootverbinding hebben met Manhattan, worden meegezogen omhoog.

Het zou bijna doen vergeten van hoever de stad komt. In de jaren zeventig was zij blut en stond zij in brand. Er waren raciale spanningen en corruptieschandalen. Velen leefden in angst vanwege de straatovervallen, moorden, crackverslaafden en de aids. In sommige buurten legden ouders hun kinderen 's avonds niet in bed, maar in de badkuip om ze te beschermen tegen verdwaalde kogels. Met de burgemeesters Ed Koch en Rudolph Giuliani begon het herstel. Bloomberg zette vervolgens de kroon op wat hij 'de ongelooflijke comeback' noemt.

Maar hij deed meer. Hij verwierf een reputatie als 'onverschrokken stadsvernieuwer die New York gebruikte als zijn laboratorium voor grensverleggende experimenten in de volksgezondheid en social engineering', schreef The New York Times in maart. Newsweek noemde hem een 'revolutionair'.

Het heeft iets ongerijmds. Begin 21ste eeuw wordt het vuurtje van de sociale vernieuwing niet meer brandend gehouden door linkse denkers en doeners, maar is het een steenrijke ondernemer die het geloof in de menselijke maakbaarheid heeft overgenomen en druk aan het kleien en knutselen is geslagen.

En alsof dat nog niet ironisch genoeg is, geeft hij als rechtgeaard kapitalist en aanhanger van de vrije markt leiding aan een krachtige overheid die schaamteloos ingrijpt in het persoonlijk leven van de burgers. Anders dan de vroegere social engineers doet hij dat niet omdat hij gelooft in een ideale mens of maatschappij, maar juist omdat hij meent dat de reŽel existerende mens in het gareel moet worden gehouden, zeker als iedereen bij elkaar kruipt in volle steden.

Het project-Bloomberg begon met hemzelf. Afkomstig uit een Russisch-joodse immigrantenfamilie werkte hij zich op. Hij studeerde aan topuniversiteiten (Johns Hopkins en Harvard), waarna hij een baan kreeg op Wall Street bij Salomon Brothers, een investeringsbank. Zijn carriŤre stokte toen hij werd afgevoerd naar de computerafdeling. Maar daar zag Bloomberg op de drempel van het internettijdperk iets wat anderen niet zagen: het belang van een snelle digitale verwerking van financiŽle data. Toen hij in 1981 na een fusie werd ontslagen, begon hij met de afkoopsom van tien miljoen dollar een bedrijf dat informatie leverde aan de financiŽle wereld. Bloomberg L.P. heeft nu overal ter wereld terminals staan. Wie de profielen leest die in de loop der tijd over hem zijn geschreven, ziet zijn rijkdom met het jaar stijgen. De Forbes-teller staat sinds maart op 27 miljard, waarmee hij behoort tot de dertien rijkste personen ter wereld.

Niet slecht voor een boekhouderszoon, die met niets begon en niets cadeau kreeg. Het leerde hem dat alles kan. 'Amerika is opgebouwd rond het idee dat je het kunt maken, en er zijn verschrikkelijk veel mensen voor wie het onwaarschijnlijk was dat ze het zouden maken, maar die het toch hebben gemaakt.' You can do it werd Bloombergs credo. Bovendien had hij bij Salomon Brothers nog iets anders gezien dat hem vormde: het bedrijf was 'simpelweg een zuivere dictatuur, maar wel een goedwillende'.

Het was met deze bagage - een neiging tot verlichte despotie, het geloof dat niets onmogelijk is en zijn fortuin - dat Michael Bloomberg in januari 2002 de baas werd in New York. 'De beste burgemeester in de geschiedenis', weet Mitchell Moss. Hij is een stedenprofessor van in de zestig die geliefd is op New York University omdat zijn colleges conferences zijn. The New Yorker noemt hem Bloombergs vriend.

Moss bevestigt noch ontkent dat. Het gaat om de stad ('mijn minnares'). Kijk, zegt hij, het eerste wat de meeste mannen doen als ze rijk worden, is hun vrouw inruilen, een nieuw huis bouwen, een sportteam kopen en een gooi doen naar een gekozen ambt. Ze willen worden wat ze niet zijn. Bloomberg niet. Hij werd burgemeester, maar behield het temperament van een ondernemer. Hij is geen politicus. Die proberen iedereen te plezieren, Bloomberg doet vooral wat hij denkt dat gedaan moet worden.

Dat heeft New York nodig, volgens Moss. Het is een zeer kapitalistische, ondernemende stad. Zij wil geen Beatrix, die bruggen opent en wat heilig water rondsprenkelt. New York wil een burgemeester die 'agressief' is. Anders dan op het platteland, waar je in een uur ťťn iemand ziet, ben je in de stad constant in contact met anderen. Je kunt je er niet functioneren zonder op het trottoir te komen, waar je in een uur duizenden mensen tegenkomt. De metro vervoert vijf miljoen reizigers per dag. Dan moet je erop kunnen vertrouwen dat de persoon naast je geen terrorist is, geen tbc heeft, geen verkrachter is. Dan moet je kunnen vertrouwen op het stadsbestuur. Dan heb je een 'invasive government' nodig, zegt Moss.

Haar eerste taak is veiligheid, veiligheid, veiligheid. Daar vloeit al het andere uit voort. Pas als een stad veilig is, willen mensen er wonen, studeren, winkelen of uitgaan. Daarna maak je haar attractief door te investeren in cultuur en parken. Bloomberg deed het allemaal, maar hij wilde meer. Hij besloot de macht van de overheid ook te gebruiken om te gaan sleutelen aan de levensstijl van de bevolking. Human engineering. Hij verbood roken in bars, restaurants en zelfs parken, verplichtte fastfoodketens tot het vermelden van calorieŽn, zette een streep door transgene vetten en voerde keurmerken in voor de hygiŽne in restaurantkeukens.

Volgens Moss gelooft de burgemeester heilig in de noodzaak van het aanpakken van gezondheidsproblemen, zoals obesitas. Voor de mensen zelf, maar ook voor de maatschappij, die voor de kosten opdraait. Iedereen weet dat de invoering van schoon water een sprong vooruit was in de volksgezondheid. Nu is het voedsel aan de beurt. De volgende stap, zegt Moss, in verbetering van het stadsleven.

Een rechter werd het echter te gortig en haalde in maart een streep door Bloombergs verbod op grote bekers zoete frisdrank. Een uitbater van een deli in de South Bronx, de JordaniŽr Asem Almomeny, was blij. Hij woonde een tijdje in de vroegere Sovjet-Unie, maar 'dit had ik niet kunnen verzinnen. Dat iemand je zou vertellen wat je wel en niet mag drinken.'

Maar Bloomberg twijfelt niet. Bij tegenwind verschuilt hij zich niet onder het camouflagenet van het politiek eufemisme, maar spreekt hij recht voor zijn raap. Na de uitspraak van de rechter zei hij: 'Ik moet mijn kinderen verdedigen, en die van u, en doen wat nodig is om levens te redden. Obesitas doodt. Geen twijfel mogelijk: zij doodt.'

Het is van een directheid die kan afstoten, maar ook verfrissend is in vergelijking met politici die hebben geleerd zo te spreken dat ze niets zeggen. Over staatssenatoren die protesteerden tegen de installatie van snelheidscamera's bij scholen zei Bloomberg: 'Misschien wil je hun telefoonnummers geven aan de ouders van een kind wanneer dat is doodgereden. Het is goed als de ouders precies weten wie de schuldigen zijn.'

Soms gaat hij te ver in zijn no-nonsenseretoriek, maar normaal waarderen veel New Yorkers het. Een steens des aanstoots is het 'stop and frisk'-beleid, dat inhoudt dat de politie iedereen die zich verdacht gedraagt pro-actief mag aanhouden en fouilleren. Racisme, roepen sommige politici, omdat vooral zwarten en Spaanstaligen worden ondervraagd. Bloomberg: jullie klagen als een 17-jarige wordt aangehouden, maar zwijgen als een 17-jarige wordt doodgeschoten. Volgens hem is de aanpak juist populair in wijken met minderheden, omdat 90 procent van alle moordslachtoffers zwart of Spaanstalig is en het aantal moorden daar aanzienlijk is afgenomen.

Bloomberg geeft ook geen krimp als geklaagd wordt dat de politie moslims extra in de gaten houdt in het kader van de terreurbestrijding. 'De politie gaat daarnaartoe waar verdenkingen bestaan. Ze onderzoekt of die terecht zijn. Dat verwacht je van ze. Dat wil je van ze. Denk daaraan wanneer je 's nachts het licht uitdoet.'

Overal rukken de bewakingscamera's op, niet alleen aan muren en palen maar ook in de lucht in de vorm van drones. Bloomberg: 'Je kunt erop wachten. De technologie wordt beter. Over vijf jaar zijn er overal camera's of je dat nu leuk vindt of niet. Wen er maar aan! En wat is het verschil tussen een drone in lucht en een aan de muur?'

Bloomberg houdt niet van soebatten. Er wordt gemopperd over zijn 'imperiale bestuursstijl'. Waar het kan, passeert hij de gemeenteraad, bijvoorbeeld door bij decreet te besturen. Maar zijn leiderschap is effectief. Het aantal moorden daalde vorig jaar tot 414, tegen 2.245 in 1990. Er werden 16 terreurcomplotten verijdeld. Hij sloot Times Square voor auto's en in plaats van criminelen lopen er nu toeristen. Hij trok bestemmingsplannen naar zich toe, stimuleerde de ontwikkeling van woonbuurten aan de waterkant, met geweldige uitzichten, appartementen, restaurants, winkels en kleine bedrijven, wat leidde tot een enorme waardevermeerdering. Er gaan meer mensen naar cafťs en restaurants dan ooit , juist omdat ze andermans rook niet meer hoeven in te ademen. Iedereen wil alleen nog naar een eethuis dat geslaagd is voor het hygiŽne-examen, zegt Moss.

Velen hebben zich gewonnen gegeven. Al eind 2009 concludeerde Jacob Weisberg, van het webmagazine Slate: 'Hij mag zaniken over ons dieet, onze manieren en onze CO2-uitstoot. Maar na acht jaar lijken veel New Yorkers het erover eens dat het wel fijn is zo'n suikeroom te hebben die voor je zorgt.'

Bloomberg is natuurlijk een celebrity-burgemeester. Hij heeft een townhouse in Manhattan met Art Garfunkel en Tom Wolfe als buren, bezit buitenhuizen in Bermuda en Londen en beschikt over een eigen 'luchtvloot'. Hem wordt verweten dat zijn beleid beter is voor de rijken en projectontwikkelaars dan voor de middenklasse, waarvoor New York duur wordt en die niet wordt gesteund zoals de armen. Maar velen genieten van de stad, die veel veiliger is geworden en veel fun biedt. Dit dankzij een burgemeester die paternalistisch optreedt, inderdaad, maar die in dienst van het hogere doel ook heel gedecideerd is, niet wollig, niet politiek correct, lak heeft aan conventionele wijsheden en zich niet in een hokje laat stoppen. Hij was Democraat en Republikein en is nu onafhankelijk. Hij is voor bewakingscamera's maar ook voor het homohuwelijk, abortus, vuurwapenbeperkingen en actie tegen de klimaatverandering.

De vraag is in hoeverre zijn rijkdom hem die autonomie geeft. Moss relativeert dat. Bloombergs zakenachtergrond is belangrijker. Anderen zien dat anders. 'Zijn geld maakt hem onafhankelijk. Hij hoeft zich niks gelegen te laten aan de politieke partijen en het schermt hem af van corruptie.' Dat zegt Richard Haas, zomaar een New Yorker tijdens een plechtigheid in de tuin van Gracie Mansion, de burgemeesterswoning aan de East River, waar Bloomberg literaire prijzen uitreikt aan onder anderen Toni Morrison.

De Nobelprijswinnares vertelt hoe je in New York een raam kunt openen en dan voor uren gehypnotiseerd kan worden door de mensen beneden op het trottoir. Daarna poseert ze met Bloomberg die met ferme hand over die straat beneden haar heeft geregeerd. Zijn leiderschap schuurt, maar het is onmiskenbaar leiderschap.

Eind dit jaar zit zijn derde en laatste termijn erop. Hij is 71. Over wat hij daarna gaat doen, zei hij ooit: 'Ik ben succesvol geweest in het bedrijfsleven en ik hoop dat als dit erop zit ze zullen zeggen dat ik een goede of grote burgemeester was. Liefdadigheid wordt mogelijk mijn volgende grote ding. Ik heb gelukkig veel geld. Ik ben van plan het allemaal weg te geven. Ik denk dat je op die manier de wereld kunt veranderen.'
 


IRP:  
 


Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]