Volkskrant.nl, 15-08-2013, door Hans Luyten, onderwijsonderzoeker en universitair hoofddocent aan de Universiteit Twente 2010

'Zittenblijven betekent in feite je neerleggen bij het gebrek aan inzet van pubers'

Door leerlingen te laten zitten of af te laten stromen wordt het gebrek aan inzet in feite beloond, schrijft Hans Luyten. En dat zou niet moeten.


In de Volkskrant van 12 augustus verscheen een column van Aleid Truijens over 'De nuttige dreiging van het zittenblijven'. Haar conclusie: zittenblijven, waar maken we ons druk over? Het gaat dan over zittenblijven in het voortgezet onderwijs ('Gun die pubers dat extra jaartje'). Ze draagt de volgende argumenten aan. Ten eerste zou zittenblijven helemaal niet zo'n probleem zijn omdat veel zittenblijvers 'achteraf blij zijn met een jaartje doubleren'. Ten tweede is in het Nederlandse onderwijssysteem het enige alternatief voor zittenblijven afglijden naar een lager schooltype. Ten derde: 'De akelige mogelijkheid om te blijven zitten geeft sommigen net het laatste duwtje om te werken voor de proefwerkweek'.

Dit laatste punt is moeilijk te rijmen met de constatering dat de meeste zittenblijvers achteraf blij zijn dat een jaartje hebben overgedaan. Hoe kan er nu een afschrikkende werking uitgaan van een straf waar de veroordeelden achteraf blij mee zijn? Ook gezien het hoge percentage zittenblijvers moeten we concluderen dat de afschrikkende werking van zittenblijven weinig voorstelt.

Truijens concludeert verder dat zittenblijven niet zo'n probleem is omdat de meeste zittenblijvers geloven dat ze er iets mee zijn opgeschoten. Dat is bepaald geen bewijs voor effectiviteit. Alleen als blijkt dat de zittenblijvers uiteindelijk slechter af waren geweest als ze wel waren overgegaan, kunnen we concluderen dat doubleren effect sorteert.

Serieus onderzoek
In serieus onderzoek naar de effecten van zittenblijven worden doubleurs vergeleken met normaal vorderende leerlingen die in zoveel mogelijk andere opzichten (leerprestaties, motivatie, geslacht, opleidingsniveau ouders, etniciteit etc.) nauwelijks verschillen van hun vertraagde collega's. Dergelijk onderzoek is wereldwijd veelvuldig uitgevoerd en laat ronduit negatieve effecten zien. Een jaar doubleren leidt niet tot meer succes in de verdere schoolloopbaan. Het tegendeel is waar. Ook wat betreft succes op de arbeidsmarkt leggen zittenblijvers het af tegen vergelijkbare individuen die niet zijn blijven zitten. Men kan zich ook afvragen of zittenblijvers nog steeds zo positief zouden zijn over hun 'extra jaar' als ze zelf de kosten (7000 euro) hadden moeten betalen.

Blijft over het argument dat er voor leerlingen die aan het einde van het schooljaar te weinig hebben geleerd nauwelijks alternatieven bestaan. Dat is nog geen reden om dan maar de schouders op te halen en die pubers dat extra jaartje te gunnen. Truijens stelt terecht dat gebrek aan inzet de voornaamste oorzaak is van zittenblijven in het voortgezet onderwijs. De puberende leerlingen 'kunnen het even niet opbrengen' en 'de toekomst is nog ver weg'.

Voorbereiden
Is een dergelijke instelling onvermijdelijk en moeten we ons daar maar bij neerleggen? Ik zie niet in waarom. Het onderwijs moet jonge mensen voorbereiden op een plek in de samenleving. Bij volwassen gedrag hoort ook dat je wel eens iets doet waar je niet echt veel zin in hebt. Waar zittenblijven feitelijk op neer komt is een jaartje 'sabbatical' voor leerlingen die het afgelopen jaar ook al niet vooruit te branden waren. Als men leerlingen wil voorbereiden op de arbeidsmarkt, wordt hiermee wel een heel fout signaal afgegeven. Er zijn weinig werkgevers die een werknemer na een jaar disfunctioneren door gebrek aan inzet belonen met nog een jaartje rust.

Zittenblijven in het voortgezet onderwijs komt er in feite op neer dat men zich neerlegt bij het gebrek aan inzet van puberende leerlingen. Aan het eind van het schooljaar blijkt steevast dat sommige leerlingen te weinig hebben geleerd om door te gaan naar het volgende leerjaar, meestal door gebrek aan inzet. Met de maatregelen die de school kan nemen (zittenblijven, afstromen) wordt deze oorzaak echter niet aangepakt en wordt gebrek aan inzet eerder beloond dan afgestraft. Als we zittenblijven in het voortgezet onderwijs accepteren, accepteren we ook het gebrek aan inzet van de zittenblijvers.


19-08-2013, ingezonden brief van Louise Elffers, docent en onderzoeker Onderwijskunde, Universiteit van Amsterdam

Zittenblijven

Hans Luyten stelt in reactie op de column van Aleid Truijens dat zittenblijven een beloning is voor een gebrek aan inzet (volkskrant.nl). Want: 'Hoe kan er nu een afschrikkende werking uitgaan van een straf waar de veroordeelden achteraf blij mee zijn?' Dit is een vreemde redenering.

Allereerst gaat Luyten voorbij aan het principe van blessing in disguise. Een maatregel (zittenblijven, een gevangenisstraf) kan op het moment zelf afschrik wekken, terwijl deze uiteindelijk positief kan uitwerken, bijvoorbeeld omdat de maatregel achteraf bezien het benodigde zetje gaf om het voortaan anders aan te pakken. Dat neemt niet weg dat zittenblijven op het moment zelf een onaantrekkelijk perspectief is (nog een jaar langer op school of niet meegaan op de vijfde klas-reis met je vrienden). Meer straf dan beloning dus.

Het komt mij nogal vreemd voor om in de context van zittenblijven over straffen en belonen te spreken. Zittenblijven is geen straf, maar een kans om het opnieuw te proberen. Niet alle zittenblijven is te wijten aan een gebrek aan inzet. Maar of een leerling nou ondanks zijn inzet te ver achterop is geraakt met de leerstof, hopeloos is weggezakt in algehele puberteits-lethargie: waarom zou je leerlingen die kans niet gunnen? Omdat andere leerlingen die extra kans niet nodig hadden?

Of het integraal overdoen van een leerjaar in zo'n geval de meest efficiŽnte interventie is, valt inderdaad te betwijfelen. Alternatieven voor het volledig doubleren van een leerjaar moeten daarom nader worden onderzocht. Maar daarover rept Luyten in zijn stuk vreemd genoeg niet. Hij beperkt zich tot de conclusie dat we een gebrek aan inzet niet moeten belonen, maar moeten afstraffen. Wat we daaronder moeten verstaan, blijft onduidelijk. Als Luyten zittenblijven en afstromen naar een lager niveau ziet als een beloning, dan ben ik toch wel benieuwd waar hij dan aan denkt bij afstraffen: een algeheel onderwijsverbod voor de leerling die een jaartje minder goed presteert?





Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]