De Volkskrant, 25-05-2011, column door Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar actief burgerschap 2010

Lof der middelmatigheid

Tussentitel: In het universum van Arnon Grunberg is weinig goedheid, hoop of schoonheid

Prachtig schrijven over wanstaltige lelijkheid, dat kan Arnon Grunberg als geen ander. In zijn universum is weinig hoop, schoonheid of goedheid. Er is geen zinvol menselijk streven. Je kunt hoogstens je eigen streven opgeven en je leven in dienst van een ander stellen. Maar zelfs dat loopt op niets uit (De Asielzoeker) of eindigt in gruwelijk geweld (Tirza). Als mensen individueel onverbeterlijk zijn, kun je alleen hopen de soort te verbeteren zoals je een plantenras verbeteren kunt. Is dat waarom Grunberg onlangs Sarrazins voorstel omarmde dat 'de staat actief geboortepolitiek moet gaan voeren: hoe kweek je (...) intelligentere mensen' (Voetnoot, 17 mei)?
    De slimsten en dappersten hebben we nodig, weg met de middelmatigen. Geen watjes die wél graag een kippenpootje eten, maar geen kip durven doden. 'Het uitbesteden van het doden is natuurlijk een resultaat van een beschavingsproces, maar de vraag is of dit ook niet een verzwakking betekent. Zou een samenleving waarin middelmatigheid wordt verheerlijkt een lang leven beschoren zijn?', vraagt Grunberg (Voetnoot, 28 april).
    Mij lijkt een samenleving die middelmatigheid verheerlijkt, een heerlijke samenleving. Zo'n samenleving is zich ervan bewust gedragen te worden door middelmatige mensen. Types zonder kapsones, die elke dag weer de krant volschrijven, drukken of rondbrengen. Die er telkens maar weer staan, om 8 uur 's ochtends, voor een klas onuitgeslapen pubers. Die het plein schoonvegen nadat de kampioen is toegejuicht. Die rekeningen uitschrijven, zieken troosten en treinen op tijd laten vertrekken.
    Een samenleving waarin zulke dingen goed gebeuren - niet excellent of internationaal concurrerend, maar gewoon goed - en waarin mensen elkaar daarvoor vriendelijk bedanken: in zo'n samenleving vertoef ik graag.
    Nu ben ik zelf intens middelmatig, daar komt het misschien door. Maar ik ken ook verpletterend veel andere middelmatigen. De leukste en interessantste zijn degenen die zich daarvan bewust zijn. Die, zoals de Engelsen zo treffend zeggen, 'a decent sense of failure' hebben, een gepast besef van tekortschieten. In een beschaafde samenleving heerst dit besef.
    Over beschaving gaan Grunberg en ik in debat, vrijdag in De Balie in Amsterdam. 'Wat bedoelt Tonkens met het woord 'beschaving'? Zij stelt het tegenover geweld. Is beschaving radicaal pacifisme?' Op die vraag van Grunberg ben ik nog een antwoord schuldig. Beschaving en middelmatigheid hebben alles met elkaar te maken. Beschaving is: in het gepast besef van tekortschieten toch doorploeteren. Beschaving is geen radicaal pacifisme, maar wel permanente beteugeling van geweld. Want geweld heerst, tenzij we ons in de hand houden en ons schikken naar democratie en rechtsstaat. Niet alleen fysiek, maar ook verbaal geweld. (Zo is het erg onbeschaafd iemand voor domme oliebol uit te maken.) Doden is moeilijk, geweld gebruiken niet. Beschaving is: jezelf en elkaar bijschaven, zoals een beeldhouwer een homp vormeloze steen bijschaaft. Alleen is de steen niet gewelddadig; onbeschaafde mensen zijn dat wel.
    Waardering voor middelmatigheid helpt, want dat impliceert tolerantie van onvolmaaktheid en onbeholpenheid. In Grunbergs universum is middelmatigheid echter geen deugd. Perfectie is de maat, middelmatigheid is verachtelijk. Dus valt de realiteit voortdurend tegen. Voor middelmatigheid bestaat geen excuus. De enige die aan wanstaltige middelmatigheid kan ontsnappen, is de schrijver, die wanstaltige middelmatigheid prachtig kan beschrijven. Maar wat kunnen mensen doen die wel jouw levenshouding, maar niet jouw talent hebben, wil ik Grunberg vragen. Welke wegen staan voor hen open?
    Wie geen kunst kan maken, kan van kunst genieten, is misschien het antwoord. Als levensvervulling? Veel vertrouwen dat dit beschavend is, heeft Grunberg niet. Je kunt van Goethe genieten en toch een massamoordenaar zijn, daarover zijn we het eens. 'Dus kunst beschaaft niet altijd. Alleen soms? Is de dokter die kunst als medicijn voorschrijft een kwakzalver?', vraagt Grunberg. Nee, want een medicijn hoef je alleen te slikken, daarna werkt het vanzelf. Kunst beschaaft alleen als we daar ons best voor doen. Kunst is geen medicijn, het is slechts een hulpmiddel. Een boor maakt geen gaten in de muur, maar helpt ons slechts zelf gaten te maken. Kunst is in de strijd voor beschaving een hulpmiddel, geen medicijn.

 

De Volkskrant, 26-05-2011, ingezonden brief van Arnon Grunberg

Intelligentere mensen

Evelien Tonkens stelt dat ik Sarrazins geboortepolitiek omarm en dat ik van mening ben dat intelligentere mensen gekweekt moeten worden (Opinie & Debat, 25 mei).
    Dit is geenszins het geval. Ik heb weinig sympathie voor Thilo Sarrazin en zijn boek. Mij ging het erom dat sommige Nederlanders zich op Sarrazin beroepen zonder zijn boek gelezen te hebben.
    Als ik werkelijk geďnteresseerd was in het kweken van intelligentere mensen had ik al lang bij iedere vijfde vrouw in Nederland een kind verwekt.

 

De Volkskrant, 26-05-2011, ingezonden brief van Gerard Jager (Voorburg )

Intelligentie

Als intelligentietoename kan worden bereikt doordat Arnon Grunberg (Opinie&Debat, 26 mei) bij iedere vijfde vrouw in Nederland een kind verwekt, mij best, maar wie doet het tellen voor hem?


IRP:   Eén slag en KO.

Over excellentie en alledaagsheid, zie ook hier uitleg of detail
 


Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]