De Volkskrant, 14-12-2013, rubriek Medialogica, door Jean-Pierre Geelen .2012

Fout

Tussetitel: In iedereen huist een Gordon. Het schijnwerperlicht kan dat aanwakkeren

De lijst met 'foutegrappenmakers' wordt met de week langer. Na één ongelukkige opmerking kun je de klos zijn, zeker als de context wordt weggelaten. .

Schindler's List is een mooie, belangrijke film. 'Want kijk: de mensen praten altijd wel over, de Joden enzo, terwijl: die Duitsers waren ook geen lieverdjes, hoor.'

Mag je om deze grap van Hans Teeuwen nog lachen van Leon de Winter? Op de golven van de collectieve psychose rondom 'foute grappen' maakte hij zich in De Telegraaf druk om Volkskrant-columniste Sylvia Witteman. Die had nog geen grap gemaakt, of het was al mis. In Volkskrant Magazine had ze gezegd: 'Ik maak thuis graag harde grappen, veel harder dan ik in mijn stukjes zou zetten. Lekker heel gemene dingen over Anne Frank tegen elkaar zeggen'. Komen gesprekken met haar beste vriend per ongeluk op een maatschappelijke kwestie, dan 'gaan we heel snel flauw doen of concentratiekampgrappen maken'.

Mag niet, van De Winter. Het is een nieuwe tournure in het grappendebat: niet alleen de grap maken is fout, zelfs de gedachte eraan is al verwerpelijk.

Leuk of niet, daar gaat het in dat debat niet om. Het gaat om de interessante maar ook wel erg plotselinge graagte waarmee het ene na het andere vonnis wordt geveld in een land waar elke grapjas zich vrij achtte.

Een overzicht van het slagveld: Jack Spijkerman, Gordon, Daphne Bunskoek (en haar team): allemaal 'racisten'. Nico Dijkshoorn twitterde na de dood van Mandela: 'En nu maar wachten op de 300.000 mensen die precies dezelfde grap gaan maken: hoofdpiet is dood'. Die had hij naar eigen zeggen al zo'n dertig keer voorbij zien komen. Ironie dus. Maar ironie is uit. Het Twittergericht vonniste digitale steniging; de nar pleegde 'twarakiri'.

Inmiddels is Mart Smeets 'antisemiet', nadat hij in het neo-nazistische tv-programma Sterren op het Doek een portret had afgekraakt. 'Ik kan me indenken dat je me zo ziet. Het is een bestraffende, Amstelveens Joodse manier om zo naar iemand te kijken.'

Mag hij dat zeggen? Nee, dat mag hij niet zeggen.

De maker had zich - volgens Smeets, na afloop - nadrukkelijk zo voorgesteld. Die ontkent dat, maar: 'Sinds het begin van het programma ging het de hele tijd over Joden. Vanaf het moment dat hij binnenkwam was er laaiende ruzie, ook met presentatrice Hanneke Groenteman, die zelf Joods is.' Het was een onbegrijpelijke opmerking van Smeets. Daarom had omroep MAX de context moeten tonen. Of Smeets' opmerking eruit moeten knippen.

In NRC Handelsblad viel schrijver/columnist Maxim Februari ('Ik heb geen verstand van humor' - goede grap) over de dubbele moraal van 'de elite', die wel Gordon veroordeelt, maar lacht om Youp van 't Hek die hem een 'reetridder' had genoemd.

In iedereen huist een Gordon. Het schijnwerperlicht kan dat aanwakkeren. Door de broeierigheid wordt een tv-studio al snel een kweekbak voor het gevatheidsvirus. Wie dat heeft opgelopen, kan zomaar onderuitgaan. Eén ongelukkig geplaatste opmerking is fataal.

Een debat over humor en de volksaard kan zinvol zijn. Dat makers van 'foute' grappen rekening houden met de gevoelens van eventuele gekwetste toehoorders - niets op tegen om ze niet te maken. Maar de huidige verontwaardiging lijkt ergens langs te scheren. Grappen zijn pas te begrijpen wanneer de persoon van de maker, de context en de bedoeling (liefst vooraf) helder zijn. Wanneer duidelijk is dat het een grap is, en geen beginselverklaring.

Zo is Youp van 't Hek al jaren succesvol met zijn tirades in de sjieke zaterdagkrant: juist tussen de broekrokken en hockeytruitjes is het zo lekker foeteren op het burgervolk, dat onbeschaamd om zichzelf kan lachen. Omdat wij met z'n allen, hier in de zaal, hier achter deze krant, weten wie het zegt. Om met Jack Spijkerman te spreken: 'Ik mag dat zeggen'.

Bij Gordon (en het maatschappelijk non-descripte kamp van RTL) ontbreken kaders en onuitgesproken aannames. Het enige dat je weet is dat hij iederéén te kakken zet. Leg zijn belegen Chinezengrap geïsoleerd op de snijtafel, en hij is gefileerd als 'racistisch'. Die fout maakte Maxim Februari in de NRC: je kunt Youps 'reetridder' niet leuk vinden, maar zonder hem in de context (Youps koekje van eigen deeg) te plaatsen, heb je hem niet eens begrepen.

Nog 17 nachtjes slapen en Theo Maassen doet de oudejaarsconference. Als dat geen vuurwerk wordt.


Red.:   Tussentitel: al helemaal fout. Kritiek op Februari: ook fout.


Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 
[an error occurred while processing this directive]