De Volkskrant, 08-06-2013, column door Jonathan van het Reve, schrijver en ontleedt wekelijks een redenering in het nieuws. .2010

Logisch

'Alleen al het feit dat je daar bij die schoppartij aanwezig was, is voldoende om je te veroordelen.' Max Pam, De Volkskrant, 5 juni 2013

Tussentitel: Een kampbewaker wordt je niet in een flits

Niemand weet wie grensrechter Richard Nieuwenhuizen heeft gedood. Voor de verdachten zelf is het al onmogelijk om te weten wie nu precies de fatale schop gaf, maar de combinatie van tegenstrijdige verklaringen en het ontbreken van videobeelden garandeert dat ook de rechter in deze zaak vrijwel niets zeker weet. Wat moet hij doen?

Max Pam, columnist van de Volkskrant, schreef deze week over Iwan Demjanjuk. Diens aanwezigheid in een concentratiekamp bleek al genoeg om hem te veroordelen: wie daar werkte, vond men, had per definitie bloed aan zijn handen.

Dan trekt Pam een parallel: 'Als de individuele schuld van de schoppers niet kan worden vastgesteld, lijkt het een uitweg om de argumentatie van de rechters in de zaak-Demjanjuk te volgen. Wat je precies hebt uitgespookt, is niet meer na te gaan, maar alleen al het feit dat je daar bij die schoppartij aanwezig was, is voldoende om je te veroordelen. Niet voor moord of doodslag, maar zeker wel voor medeplichtigheid aan moord of doodslag.'

Nu is het vonnis in de zaak-Demjanjuk al omstreden, maar de vergelijking van Pam gaat sowieso mank. Nee, hij beweert niet dat een voetbalveld hetzelfde is als een concentratiekamp, maar hij miskent wel degelijk een fundamenteel verschil tussen de twee situaties. Kampbewaker word je namelijk niet in een flits, en zelfs als je solliciteert in een naďeve opwelling heb je ruimschoots de tijd om na te denken over je rol en je aanwezigheid.

De vechtpartij op het voetbalveld daarentegen duurde maar heel kort: als iemand op de grensrechter was afgerend maar zich op het laatste moment had bedacht, zou hij wel degelijk op de foto's staan - aanwezig, maar onschuldig. In Sobibór zou je zelfs de kok iets kunnen verwijten, maar tijdens een vechtpartij zijn er soms ook mensen die de boel proberen te sussen - aanwezig, maar onschuldig. Weten we zeker dat dat hier niet zo was?

Er is best kans dat iedereen in het groepje keihard heeft geschopt en dus ook een keiharde straf verdient. Maar wat als één iemand niet meeschopte? Moet die dat nu gaan bewijzen? Dat kan nooit. Zodra we 'aanwezigheid' als voldoende bewijs accepteren, nemen we bewust het risico dat we onschuldigen opsluiten. Dat bevredigt een begrijpelijk gevoel van machteloosheid en woede, maar het is strijdig met het grondbeginsel van het strafrecht, namelijk dat iedereen als onschuldig wordt beschouwd tot het tegendeel is bewezen.

Zo lijkt het idee van Pam heel radicaal, maar vijf dagen voordat zijn column in de krant stond, gebruikte het OM in de daadwerkelijke strafeis al een vergelijkbare redenering: wie precies wat deed, kan niet worden vastgesteld, maar zeven verdachten die waarschijnlijk hebben geschopt is 'medeplegen doodslag' ten laste gelegd.

De rechter is weer eens niet te benijden.


 


Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]