De Volkskrant, 11-01-2012, van correspondent Rolf Bos .2011

Interview | Manfred Gerstenfeld, auteur boek over compensatie na Jodenvervolging

'Niemand wil het hoofd stoten'

Hij blies de discussie over excuses aan Joden nieuw leven in. 'Wilhelmina heeft enorm gefaald.'

Tussentitel: Hele bureaucratie hielp mee met de deportatie

'Het poldermodel.' Manfred Gerstenfeld komt met een verrassend antwoord op de plots weer actuele vraag waarom Nederland nog steeds geen excuses heeft aangeboden voor de passieve houding van de Nederlandse regering tijdens de Jodenvervolging. Altijd maar polderen, niemand tegen het hoofd willen stoten, dat kenmerkt volgens Gerstenfeld de houding van de Nederland.

We hebben het dan wel over de keerzijde van het poldermodel. 'Vooral koningin Wilhelmina heeft vanuit Londen enorm gefaald', zegt de Nederlands-IsraŽlische wetenschapper in Jeruzalem. 'Ze had kunnen oproepen om Joden in huis te nemen. Ze had ambtenaren kunnen opdragen de boel te saboteren. Ze deed het niet.'

Gerstenfeld (1937) schreef recent Judging The Netherlands: The New Holocaust Restitution Proces 1997-2000, waarin hij beschrijft hoe de onderhandelingen tussen de Nederlandse overheid en Joods organisaties over financiŽle compensatie aan het eind van de vorige eeuw verliepen.

Zijdelings meldt hij in het boek dat Nederland, 'als enige West-Europese land', nog steeds geen excuses aan de Joden heeft aangeboden. In het boek komen Els Borst en Gerrit Zalm, die eind jaren negentig als ministers onderhandelden met Joodse organisaties over restituties voor geleden schade, aan het woord. Beiden zeggen dat het tijd is voor volmondige excuses. Borst, destijds vicepremier: 'We weten nu dat de Jodenvervolging koningin Wilhelmina weinig bezighield. Als ik premier was geweest, dan had ik zonder aarzeling mijn excuses uitgesproken.' Premier Kok, die ook in het boek aan het woord komt, wilde van geen excuses weten: 'Ik houd er niet van mijn verontschuldigingen aan te bieden voor iets dat ik niet gedaan heb.'

Het boek van Gerstenfeld verscheen een paar maanden geleden vrij geruisloos. Vorige week werd het actueel. PVV-leider Geert Wilders vroeg met het boek in de hand om een officiŽle verontschuldiging voor de 'slappe houding' van de Nederlandse regering in ballingschap.

'Plotseling was mijn boek wereldnieuws. Ik heb het bijgehouden. Van de Washington Post tot Fox News tot kranten in Taiwan, over de hele wereld werd bericht over het feit dat Nederland na al die jaren nog steeds geen excuses heeft aangeboden. Verbazing. Nederland, dat was toch het land van Anne Frank? Ja, maar laten we niet vergeten dat Anne Frank destijds door een of meerdere Nederlanders werd verraden.'

'De Belgische premier Verhofstadt bood zes jaar terug in Yad Vashem, tijdens de Auschwitz-herdenking, excuses aan. Maar Premier Balkenende beperkte zich tijdens diezelfde bijeenkomst tot wat vage verklaringen. De Franse president Chirac sprak in 1995 zelfs over een 'onvergeeflijke schuld' van de Fransen.'

De Nederlandse weigering tot excuses is extra wrang, meent Gerstenfeld. 'Van de circa 140 duizend Joden in Nederland werden er meer dan 100 duizend vermoord. Dat percentage is hoger dan in andere landen in West-Europa. De gehele bureaucratie, van politie tot spoorwegpersoneel, hielp mee met de deportatie.'

Volgende week is de IsraŽlische premier Netanyahu twee dagen in Nederland. Hij zal onder meer een ontmoeting hebben met koningin Beatrix, de kleindochter van koningin Wilhelmina die vanuit Londen zo weinig empathie toonde voor het lot van de Nederlandse Joden. Zal het onderwerp nog ter sprake komen? Gerstenfeld: 'Ik verwacht het niet.'

Premier Rutte kan twee dingen doen, zegt Gerstenfeld. 'Hij kan volmondig excuses aanbieden - en dan is de zaak klaar. Of hij doet het niet, en dat zal het imago van Nederland erg schaden.'
 

Tussenstuk:
'Joodse onderhandelaars geen partij voor Zalm'

In het Jerusalem Center for Public Affairs werd dinsdagochtend een bijeenkomst gehouden waar het boek van Gerstenfeld centraal stond. Voor een gehoor van voornamelijk oudere IsraŽliŽrs van Nederlandse afkomst deed de wetenschapper uit de doeken hoe de onderhandelingen over restitutie van door de Duitsers geroofde bezittingen in de jaren negentig van de vorige eeuw verliepen.

Dat overleg was een direct gevolg van de vondst van de kaarten van de Lirobank, de 'roofbank' die aan het begin van de oorlog werd opgericht om bezit van Joodse Nederlanders te registreren. In de praktijk ging het om pure roof. Overlevenden en nabestaanden waren daar na de oorlog nog nooit voor gecompenseerd.

In 1999 betaalde de Nederlandse regering 400 miljoen gulden. Het geld - banken, verzekeraars en beurs betaalden daarnaast ook nog eens 364 miljoen gulden - ging naar Joodse organisaties in IsraŽl en Nederland.

Volgens Gerstenfeld waren de onderhandelaars aan Joodse zijde destijds 'amateurs', die geen partij waren voor minister Zalm, die gewend was te onderhandelen met de topmannen van Shell of Philips. 'De overheid betaalde 400 miljoen gulden, maar het had een miljard moeten zijn.'
 

IRP: 

Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]