De Volkskrant, 07-01-2012, door rubriek Politiek, Martin Sommer .2011

Wilhelmina, gevallen heldin

Tussentitel: In het land van de PVV wonen nog slechts schurken

Geert Wilders twitterde dat excuses passend zouden zijn voor de 'slappe houding' van de regering in ballingschap tijdens de oorlog. Meteen ophef, omdat het Wilders was en om die reden wel niet zou deugen. Wat een onzin. Wilders deed niets anders dan zich aansluiten bij de ex-ministers Gerrit Zalm en vooral Els Borst. Zij zeiden in een recent boek dat koningin Wilhelmina zich in Londen te weinig had uitgesproken tegen de Jodenvervolging. Els Borst 'zou zonder aarzeling excuses hebben aangeboden'.

Nieuw is de kwestie allerminst. Tien jaar geleden was er ook kritiek op de houding van de vorstin, waarna de historicus Cees Fasseur in zijn boekje Wilhelmina - Sterker door strijd (2002) een hoofdstuk wijdde aan de koningin en de Jodenvervolging. Fasseur bepleitte als goed historicus afstand. Wilhelmina had tijdens de oorlog weinig woorden aan het lot van de Joden besteed, precies als de andere geallieerde leiders. Het winnen van de oorlog was prioriteit nummer n. Pas vijftig jaar na de bevrijding 'is de oorlog tot n woord verengd, en dat ene woord is Auschwitz'.

Het 'foute verleden' speelt al jaren op. Vanwaar nu weer gedoe over excuses? Afgezien van het toeval van zo'n nieuw boek, ziet het er naar uit dat de politiek bezig is de geschiedenis terug te veroveren op de historici. Nog maar kort geleden maakte de regering excuses voor de moordpartij in het Indonesische dorp Rawagede. Met Prinsjesdag vonden de SP en GroenLinks dat het paneeltje op de Gouden Koets dat 'hulde aan de kolonin' uitdrukte, moest worden overgekalkt omdat het iets met slavernij te maken had. Er ligt een wetsvoorstel van ChristenUnie-politicus Jol Voordewind dat genocideontkenning strafbaar wil stellen, inclusief het bagatelliseren, goedkeuren of rechtvaardigen van historische misdrijven tegen de menselijkheid.

Het lijkt wel alsof het verleden niet in de mist der tijden verdwijnt, maar juist steeds dichterbij komt. Excuses maken voor het gebrek aan verontwaardiging van Wilhelmina betekent dat met terugwerkende kracht kan worden vastgesteld wat zij had kunnen doen. Dat is zeventig jaar geleden en tot daar aan toe. Maar in Hoorn woedde afgelopen zomer een debat over het standbeeld van Jan Pietersz Coen. De man van de VOC-mentaliteit is weliswaar al vierhonderd jaar dood, maar raadsbreed werd besloten dat hij een schurk was en dat er een bordje van die strekking op zijn beeld moest worden geschroefd. Voor twijfelende toeristen zal deze proeve van lokale staatsmoraal ook in het Engels te lezen zijn.

Voorheen had je de geschiedenis voor de helden. Koningin Wilhelmina was een heldin. Helden kregen een standbeeld, als voorbeeld en richtsnoer voor de natie. Maar de natie raakte uit de gratie, en sinds de emancipatie dopt de burger zijn eigen boontjes wel. Helden zijn dus bepaald onmodieus. Wat resteert, zijn slachtoffers en schurken. Koningin Wilhelmina keek weg van de Jodenvervolging en Ronny Naftaniel van het CIDI kon je van de week op televisie horen zeggen dat wegkijken erger kan zijn dan de misdaad zelf. En zo vindt koningin Wilhelmina, voorheen heldin, zich anno 2012 terug in de beklaagdenbank.

Dat kan toch niet de bedoeling zijn. Negatieve moralisering van het verleden leidt alleen maar tot vingerwijzen naar wie er allemaal k niet deugen. Fasseur schrijft in zijn boekje nog over het uitzonderlijk hoge aantal Yad Vashem-onderscheidingen dat aan 'rechtvaardige' Nederlanders is uitgereikt voor hulp aan Joden tijdens de bezetting. Niets daarvan bij Selma Leydesdorff die in de krant van gisteren slechts herinnert aan 'de enorme bijdrage van het Nederlandse volk' en dan met name de 'vele Henken en dames met de naam Ingrid' aan de Jodendeportaties. In het land van de PVV zijn nog slechts schurken woonachtig.

Hoe de moralisering van het verleden uit de hand kan lopen, kun je sinds 21 december aan Frankrijk zien. Daar hebben ze een 'herinneringswet' aangenomen die genocideontkenning strafbaar stelt. De Franse historicus die het waagt om de massamoord op de Armenirs in 1915 te nuanceren, de omvang of de gang van zaken ter discussie stelt, kan beter geen uitgever maar een advocaat gaan zoeken. Je mag hopen dat ons de wet bespaard blijft van Jol Voordewind, die heeft beloofd dat ook het bagatelliseren van omvang en ernst van de slavernij strafbaar gaat worden. 'Slavernij hoorde erbij', kun je over een paar jaar niet meer ongestraft zeggen.

Nee, dan liever ex-premier Wim Kok. Die zei dat hij het als minister-president 'nogal makkelijk vond' tegenover zijn verre voorgangers om achteraf te zeggen: mijn excuses, want zij hebben het fout gedaan.
 

IRP: 

Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]