De Volkskrant, 16-09-2014, door Daniela Hooghiemstra .2010

Op het tweede gezicht Louise Fresco

Prima donna van de ratio

De old boys kijken tegen haar op: Louise Fresco is wetenschapper, romanschrijfster èn bestuurder. Een alleskunner, maar ook iemand die moeilijk functies kan weigeren. Sinds kort bestiert Louise Odilia Fresco de Wageningen Universiteit. Over haar familie praat ze liever niet.


Tussentitel: Ik heb geen familie - Louise Fresco - op de vraag of een naaste mocht worden geinterviewd

Louise O. Fresco wil niet dat dingen zomaar gebeuren. Of nog erger: uit stupiditeit voortkomen. Handelen zonder weten, is haar een gruwel. Toeval vertrouwt ze niet. Haar geloof is haar verstand en vice versa. Een optimist is ze ook. Als je verstandig bent, zijn de mogelijkheden grenzeloos. Met haar parelkettinkje, oorhangertjes en shawl oogt ze geraffineerd. Ook haar tengere postuur wekt de suggestie van beleid. Als ze spreekt, ietwat geaffecteerd, altijd precies, spant ze zuinig haar lippen.

Sommigen vragen zich af waarom ze het in Godsnaam wilde. Ze is 62 jaar oud en had als 'universiteitshoogleraar' een van de meest benijdenswaardige functies die de universitaire wereld kent. In haar riante kamer op het Maagdenhuis kon ze zich in alle rust toeleggen op het schrijven van columns en boeken, het samenstellen van de 'bètacanon' en het maken van haar zesdelige tv-serie, 'Fresco's paradijs'. Als kroonlid van de Sociaal-Economische Raad (SER), commissaris van de Rabobank, non-executive director van Unilever en lid van de Deltacommissie mocht ze zich bovendien op hoog niveau bemoeien met het (lands-)bestuur.

Als hoofd van de Landbouwuniversiteit Wageningen moet ze 6.500 medewerkers en 10.000 studenten aansturen. Geldstromen haar kant op krijgen. 'Eilandjes' veroveren. Veel vergaderen.

Het was ex-landbouwminister Cees Veerman, zelf ook ooit baas van 'Wageningen', die haar overhaalde, zegt hij. 'Wetenschappelijke senioriteit gekoppeld aan bestuurlijke wijsheid' maken haar volgens hem tot de ideale persoon. Fresco kan niet goed weigeren als het om functies gaat. Ze staat graag aan het roer.

Ze moet een heleboel oplossen. Wat krijgt voorrang: wetenschap of maatschappij? Techniek of ethiek? Nut of intellect? En wie betaalt? Begin deze maand was het meteen raak. Haar pleidooi voor een meer maatschappelijke oriëntatie van de universiteit wekte wrevel. De wetenschap is toch soeverein? Haar geloof dat het één het ander niet hoeft uit te sluiten, moet ze de komende jaren bewijzen. Hemel en aarde verbinden. Ze is er ambitieus genoeg voor.

Socioloog en goede vriend Abram de Swaan vergelijkt de Landbouwuniversiteit met een 'gigantisch kerkorgel'. 'Louise staat ervoor en weet precies hoe ze al die registers moet bespelen.'

Ze werd geboren in Meppel, 'in de toevalligheid van een nette, humanistische familie', zoals ze het zelf ooit formuleerde. Op dat toeval heeft ze het niet zo. Zo bevlogen als ze kan vertellen over de herkomst van de appel, zo afgemeten doet ze als haar eigen achtergrond ter sprake komt. Ook tegen vrienden is ze er niet mededeelzaam over. Haar vader, Marcel Fresco, was een filosoof uit een eenvoudig Portugees-Joods milieu. Hij en zijn ouders wisten de oorlog te overleven, zijn grootouders en andere familieleden niet. Hij doceerde korte tijd aan de Universiteit Leiden, maar van een carrière kwam het daar niet. Toen hij een baan kreeg op een middelbare school in Brussel, verhuisde het gezin mee. Omdat Louise vaak ziek was, is ze gaan lezen: iedere week een roman. Een 'onzeker onooglijk mormeltje' was ze naar eigen zeggen.

Beelden van hongersnood in Afrika deden haar al jong besluiten: dit ga ik helpen oplossen. Als student Sociologie in Wageningen was ze een 'klasse apart', zegt haar toenmalige studiegenoot Edith van Walsum. Meer 'respect afdwingend dan populair'. De ontmoeting met een van haar onderwerpen: de vrouw in de onderontwikkelde rurale samenleving, werkte vervreemdend, zo bleek tijdens veldwerk in Afrika. 'Ik versta zo weinig van wat je voelt, waaraan je denkt', dichtte ze in die tijd. 'Het kind schreeuwend aan je borst, Vermoeid is je gebaar. Je ogen lijken leeg voor mij.'

Ze promoveerde uiteindelijk in de meer technische plantkunde. 'De wetenschappelijke geest is als een roofvogel', zei ze ooit. 'Dalend en stijgend op de thermiek.' Dat opstijgen en landen is kenmerkend voor haar. Ze verhuist vaak. En als ze weg is, is ze ook echt weg, zeggen vroegere vrienden. Dan staat alles alleen nog maar in teken van het nieuwe. Ze is nooit getrouwd en heeft geen kinderen.

Als onderzoeker in Wageningen was ze meer inspirator dan uitvoerder, vertelt fysisch geograaf en schrijver Salomon Kroonenberg die begin jaren negentig met haar in de 'werkgroep Costa Rica' zat. 'Ze liet iedereen nadenken. Maar als het aankwam op de grassroots, hing ze er altijd een beetje boven.'

Ze stuurt liever dan dat ze spit. Eenmaal hoogleraar, spande ze zich in om technische vakken te verbinden met de sociale wetenschappen. Harde kennis gebruiken om de mens te verheffen, dat is altijd haar missie gebleven. Bij de Food and Agriculture Organisation (FAO) van de VN in Rome kreeg ze in 1998 de kans om dat op wereldschaal te doen. Ze raakte verwikkeld in een machtsstrijd die beslecht werd met haar ontslagbrief die werd gepubliceerd in de Britse krant The Guardian. De FAO leed aan 'bureaucratische verlamming', schreef ze.

Met haar wereldse kijk op het inmiddels modieuze thema van voedselvoorziening, begon vanaf 2006 haar zegetocht door Nederland. Met haar eruditie, 'adembenemende werkkracht' en charme, veroverde ze bastion na bastion. Van het Concertgebouworkest tot Shell, van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen tot SER. De Universiteit van Amsterdam zag in haar een ideale ambassadeur. Een echte 'Verlichtingsvrouw' wordt ze genoemd.

Haar rationele benadering van emotioneel beladen thema's zoals de bio-industrie maakte haar tot lieveling van overheid en bedrijfsleven. Als kroonlid van de SER hielp ze de discussie over massale landbouwproductie vooruit, vertelt haar toenmalige SER-collega en advocaat Ferdinand Grapperhaus. 'Door niet op voorhand partij te kiezen, heeft ze een patstelling doorbroken.' Als Commissaris van de Rabobank heeft ze het onderwerp duurzaamheid 'hanteerbaar' gemaakt, zegt de Voorzitter van de Raad van Commissarissen, Wout Dekker. 'Ze benoemde de dilemma's, maar liet ook zien wat de kansen zijn.' Als lid van de Deltacommissie die Nederland voor nieuwe overstromingen moet behoeden, toonde ze zich volgens Veerman een ervaren onderzoeksleider. 'Gefoezel' met feiten accepteert ze niet.

Ze is wetenschapper, bestuurder én romanschrijver. 'De driehoek' noemt De Swaan dat bewonderend. 'Quite a lady', vindt hij haar. De intellectuele en bestuurlijke old boy networks zien haar graag. 'We kijken allemaal tegen haar op', zegt Veerman. Ze 'imponeert door haar kennis', zegt Grapperhaus. Een 'prachtige prima donna' vindt Dekker haar. Streng is ze ook. Wie zomaar wat beweert, wordt op zijn nummer gezet. 'Daar word je als kerel heel klein van', volgens Veerman. Bij haar 'uit de gratie' raken, kan de besten overkomen. Ze is wel eens 'not amused', zegt Grapperhaus, 'bijvoorbeeld toen ik wist wie de nieuwe SER-voorzitter werd, maar dat niet mocht zeggen.' Met 'de nodige charme' draait ze ook snel weer bij. 'Ongrijpbaar' is ze volgens sommigen ook. Haar vader was gefascineerd door het werk van de dichter Dèr Mouw, dat de harmonie tussen natuur en cultuur als thema heeft. Naar die harmonie is zij ook nieuwsgierig, maar ze heeft het zelden over hem. Hij was Joods, haar moeder niet. Het joodse speelt in haar leven een rol, zeggen vrienden, al weten zij niet precies hoe. Kroonenberg werd door haar ooit meegenomen naar bijeenkomsten waar over de joodse identiteit gediscussieerd werd, vertelt hij. 'Maar over haar eigen familie had ze het nooit.' Het is 'geen gespreksthema' volgens De Swaan. Veerman herkent 'het oude volk in haar genen', zegt hij. 'Het oog voor het eeuwige.' Maar ze hebben het er nooit over.

'Ik heb geen familie', antwoordde ze op de vraag of iemand uit haar naaste kring voor dit stuk benaderd kon worden. Met haar moeder en zuster, die in Duitsland wonen, heeft ze weinig contact. Fresco koestert haar eigen ruimte. Ze houdt er niet van als iemand bij haar thuis een boek uit de kast pakt en op de verkeerde plaats weer terugzet. Een 'grote behoefte aan stilte' heeft ze. Wat ze het liefst doet, is werken. Haar 'drang' noemt De Swaan dat. Veerman zag haar tijdens een vergadering ooit schetsjes maken. 'Ben je poppetjes aan het tekenen?' vroeg hij. Ze bleek zich te oefenen in het Arabisch, door in die taal te notuleren.

Sommigen vinden dat ze teveel doet. En dat ze niet álles kan. In een recensie van haar boek 'De Utopisten' vroeg Elsbeth Etty zich af of 'de roman-vorm wel het geëigende middel is om antwoord te geven op strategisch-politieke vragen.'

Ook het in 2012 verschenen populair-wetenschappelijke 'Hamburgers in het paradijs', door haar uitgever een 'magnum opus' genoemd, kreeg kritiek. Fresco hekelt de irrationaliteit, maar betovert intussen met onbewezen stellingen. Ze weet de dilemma's die aan voedsel kleven aanstekelijk te benoemen, maar geeft niet thuis als het op conclusies aankomt. Vindt ze pesticiden nu goed of slecht?

Haar beweringen zijn soms even verleidelijk als ondoorgrondelijk. Ze pleitte voor 'nieuwe spijswetten' die tot een 'duurzame, rechtvaardige wereldsamenleving' moeten leiden, om er vervolgens juist op te wijzen dat industriële broodfabrieken de wereld meer goed doen dan ecologische bakkertjes. Ze neemt televisiekijkers mee op een romantische zoektocht naar de oerbron van ons voedsel, om vervolgens juist te beweren dat het de romantische 'oerbehoefte' is, die de vooruitgang tegenhoudt. Het ene moment geeft ze af op de 'verwende middenklasse', het andere zegt ze dat de samenleving 'altijd gelijk' heeft.

Salomon Kroonenberg, die samen met haar ooit een wetenschappelijk stuk schreef over de diverse definities van duurzaamheid, is zich de laatste jaren een beetje gaan verbazen. 'Wat wil ze nu eigenlijk?'

Wie dat waarschijnlijk het beste begrijpt, is oud-minister van Landbouw Cees Veerman. Als 'boerenman die houdt van de wetenschap' weet hij hoe het voelt: neerkijken op de aarde en opzien naar de hemel. 'Zaken doen met de zon'. En vurig wensen dat het allemaal één geheel is. Louise Fresco is precies de vrouw die Wageningen nodig heeft, zegt hij. 'Ratio en gevoel in een prachtige combinatie'.

.

zie ook

http://www.human.nl/ep-46503-frescos-paradijs

.

Over Afrika

In je ogen het ritme

van de eindeloze regen

je voeten in de modder

je glimlach is traag

en verdwijnt in de wind

je hoofd draait van me weg

mijn groet blijft onbeantwoord

als we elkaar tegenkomen

op het smalle pad tussen het gras

voor jou ben ik geen zuster:

vrouw uit een andere wereld

fier onbeschaamd

zonder kinderen

mijn rug ongebogen

Uit 'Afrika in Spiegelbeeld', Haarlem 1987.

.

CV Louise Fresco

Functie

Voorzitter Raad van Bestuur van Wageningen UR

Nevenfuncties

Lid Raad van Commissarissen Rabobank Nederland

Voorzitter Corporate Responsibility Committee Unilever

Lid Dagelijks Bestuur van de Sociaal-Economische Raad (SER)

Bestuurslid Koninklijk Concertgebouworkest

Lid redactieraad Literair Tijdschrift De Gids

Voorzitter Compagnie Fonds van het Scheepvaartmuseum


IRP:   


Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]