De Volkskrant, 10-10-2015, column door Aleid Truijens 2010

Kennis zit niet meer in je hersenen

Tussentitel: Weet Schnabel niet dat kennis iets anders is dan informatie?

Kom je met z'n achten tot zinniger aanbevelingen over het onderwijs van de toekomst dan met zijn 16,8 miljoenen?

Ik ben er niet zo zeker van.

Vorig jaar werd heel Nederland uitgenodigd om ideeën over #onderwijs2032 in de Twitterbus te werpen. Begin 2015 kwam er een Platform #onderwijs2032 onder leiding van Paul Schnabel. Acht mensen dachten een klein jaar na over toekomstbestendig onderwijs. Drie bestuurders, twee wetenschappers, één trendwatcher en, jawel, twee leraren. Dat is bijzonder, want in onderwijsdenktankjes zitten zelden leraren.

Ze ontvingen, schrijven ze in hun eerste, vorige week uitgekomen rapport, 'meer dan 260 adviesdocumenten'. Daar zou je toch horendol van worden. Maar nee, nu wordt wéér heel Nederland uitgenodigd commentaar te geven op wat ze zelf bescheiden 'een voorstel' noemen.

Er staan enkele verheugende dingen in dit voorstel. Bijvoorbeeld de gedachte dat leraren, hun opleiding en hun professie centraal moeten staan. Want je kunt nog zoveel studiereizen naar onderwijswalhalla Finland organiseren, het doorslaggevende verschil met Nederland is dat het leraarschap daar serieus wordt genomen, dat leraren serieus worden opgeleid en vechten om gewilde onderwijsbanen. Uitstekende leraren maken een heel leger aan adviseurs overbodig.

Een ander goed idee is dat leraren best wat minder uren voor de klas mogen staan; er is geen verband tussen zware werkweken van de leraar en prestaties van de leerling. De VO-Raad neemt dit advies over - fijn - maar voorzitter Paul Rosenmöller heeft in Trouw meteen visioenen van het 'loslaten van het model van jaarlagen en roosters', zodat je alles 'thematisch en flexibel' kunt organiseren. Laten we daar nou mee wachten tot we wél weten of kinderen op die manier genoeg opsteken.

Daarover - wat gaan we kinderen bijbrengen en waarom - lees ik teleurstellend weinig in het voorstel van de denktank. Uitgangspunt was dat we moeten zorgen dat we in 2032 in kennis en kunde niet hopeloos achterlopen in de wereld, maar daarin heb ik als ik dit lees weinig vertrouwen.

Ik vind dit rapport niet inspirerend, om maar eens een woord te gebruiken waar het Platform dol op is. Het toont verbluffend weinig visie op onderwijs. Er worden stokoude vernieuwende ideeën ontvouwd, platgetreden paden uit vier decennia mislukte onderwijsvernieuwing. Stokoud is bijvoorbeeld het idee dat je op school moet leren 'sollicitatiebrieven te schrijven'. Natuurlijk moet dat. Alsof er één leraar Nederlands is die dat niet allang doet! Zo vaak dat voor belangrijker dingen als literatuur geen tijd overblijft.

Het bekendste is het cliché dat kennis 'in onze gedigitaliseerde tijd' minder ertoe doet en dat onderwijs er minder nadruk op moet leggen. Schnabel zegt daarover in Trouw: 'Vroeger zat je kennis in je hersenen en je boeken, nu is dat de computer.' Hij 'worstelde' eerst nog 'met de emotie om daarvan afscheid te nemen', nu is zijn visie hierop 'radicaal veranderd'.

Schnabel is dus om. Kennis zit niet meer in je hersenen. Goh. Welke profeten hebben hem zover gekregen? Zou deze wetenschapper, hoogleraar, oude baas van het Sociaal en Cultureel Planbureau echt niet weten dat kennis iets anders is dan informatie? Dat wie niks weet en snapt ook niet kan opzoeken? Dat het bij kennis gaat om een zinvol verband, niet om de feiten zelf maar om het begrijpen van hun samenhang? Dat zou treurig zijn.

Nog mismoediger word ik van het geklets over persoonlijkheidsvorming. School lijkt een instelling waar de persoonlijkheid van kinderen moet worden gekneed. De gewenste persoon van #2032 is ondernemend, flexibel en coöperatief. Waarom toch? Veel zaken die de wereld vooruit hebben geholpen zijn bedacht door eenzelvige, onbuigzame eenlingen.

Kennis is ongezellig. 'In Nederland hoor je weinig te weten. Als je dat toch doet, is het je geraden om het verborgen te houden', schreef de wijze Remco Campert.

Wat gaan we kinderen onderwijzen? Dat moet de vraag zijn, niet 'wat moeten ze leren'. Leren doe je overal en altijd, thuis en op straat; school brengt je dingen bij die je niet vanzelf leert - een onderscheid dat pedagoog Gert Biesta terecht maakt.

Niet kneden, maar helpen vormen. Toekomstige volwassen de werktuigen bieden om kritisch na te denken over de wereld, dat zou de taak van onderwijs moeten zijn. Daarover zwijgt het rapport. Misschien iets voor het volgende 'voorstel'.


Web:
Kennis zit niet meer in je hersenen

Wat gaan we kinderen onderwijzen? Dat moet de vraag zijn, niet 'wat moeten ze leren'.
TT:
Stokoud is bijvoorbeeld het idee dat je op school moet leren 'sollicitatiebrieven te schrijven'
School lijkt een instelling waar de persoonlijkheid van kinderen moet worden gekneed

IRP:  


Naar Cultuur, gelijkheid , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]