De Volkskrant, 20-12-2012, van verslaggevers Bart Dirks en Charlotte Huisman 26 dec.2012

Interview | Amerikaanse politicoloog Benjamin Barber

'Stad wordt belangrijker dan staat'

Staten gaan de grote problemen niet oplossen, stelt politicoloog Benjamin Barber. Steden hebben de toekomst.


Landen hebben afgedaan, de toekomst is aan steden. Dat is geen idealistisch betoog, maar de praktijk, aldus de invloedrijke Amerikaanse politicoloog en auteur Benjamin Barber (73). 'Het zijn de steden en hun burgemeesters die de problemen van deze tijd het beste het hoofd kunnen bieden. Het antwoord op de vraag wat er gebeurt als burgemeesters de wereld zouden besturen, is simpel: ze doen het al. Neem New York: mijn stad heeft het roken en het overgewicht van kinderen doeltreffender aangepakt dan de staat. Niet voor niets zegt burgemeester Bloomberg geregeld: ik luister niet te veel naar Washington.'

De politieke denker is voor een bliksembezoek in Utrecht, op uitnodiging van het debatcentrum House of Commons. Volgend jaar verschijnt zijn nieuwe boek met de prikkelende titel If mayors ruled the world. Barber schreef eerder bestsellers als Jihad vs. McWorld (1996) en Consumed (2007) over hoe globalisering en ongelimiteerd consumentisme de wereld hebben veranderd. Nu breekt hij een lans voor de steden, 'de belangrijkste democratische pijlers in een globaliserende wereld'. De helft van de wereldbevolking en zelfs 78 procent van de westerse wereld woont in een stad.

Barber haalt vaak miljoenensteden aan als New York en Singapore, maar zijn ideeŽn zijn volgens hem wel degelijk ook van toepassing op Nederland, dat minder inwoners telt dan zijn woonplaats. Voor Barber telt een beetje stad zeker 500 duizend inwoners. Voor landen als Nederland wil de New Yorker zijn criteria best wat versoepelen. 'De helft kan ook.' Zelfs dan heeft Nederland slechts vier steden. 'Okť, okť. Waar het om gaat, is dat je stedelijke voorzieningen hebt, economisch en cultureel een centrum bent. Dat zijn de Nederlandse steden zonder meer. En jullie hebben niet eens suburbs.'

De politieke theoreticus verbaast zich over een eigenaardigheid in het Nederlandse politieke bestel: dat er weinig democratisch is aan de burgemeesters. 'Het is stom dat de Nederlandse bevolking haar burgemeesters niet mag kiezen.'

Maar het belangrijkst is dat burgemeesters, eenmaal gekozen of benoemd, zich pragmatisch opstellen en zich losmaken van hun politieke kleur. De New Yorkse burgmeester Bloomberg, eerst Republikein en Democraat, nu onafhankelijk, is daarvan een voorbeeld. Of de Londense burgemeester Boris Johnson, wars van conventies. 'Een burgemeester weet dat als hij niet handelt naar het lokale belang, hij dat meteen te horen krijgt van de inwoners van zijn stad.'

In steden draait het niet om abstracties als patriottisme. Het gaat er om dat het huisvuil wordt opgehaald en dat er geen mensen op straat leven. 'Politiek draait niet om ideologieŽn, maar om het oplossen van problemen. Neem bijvoorbeeld de illegalen. De staat kan zeggen: jullie mogen hier niet zijn. Maar de stad ziet: ze zijn er wel degelijk. Burgemeesters kunnen niet om de aanwezigheid van deze mensen heen en moeten iets met ze.'

Stadsvisum
De afgelopen weken speelde dat met de tentenkampen van uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam en Den Haag. Barber stelt voor dat steden aan illegalen een 'stadsvisum' aanbieden: door zich te registeren kunnen hun kinderen naar school en zijn ze te traceren als ze zich niet aan de wet houden. 'Zulke oplossingen werken natuurlijk alleen als alle steden gezamenlijk het experiment aangaan, anders komen alle illegalen naar die ene stad waar stadsvisa worden uitgereikt.'

Maar wat is er mis met de natiestaat? In de ruim vijftig jaar dat hij politieke processen bestudeert, ziet Barber de staten falen. 'Het lukt ze niet de grote problemen aan te pakken als armoede en klimaatverandering en nu de economische crisis.' Terrorisme, criminaliteit, milieuproblematiek en ziekten trekken zich steeds minder aan van de landsgrenzen. 'Belangrijke spelers als multinationals en banken opereren eveneens grensoverschrijdend. Maar landen, de Verenigde Naties of de EU kunnen dat amper het hoofd bieden. 'Dit is allemaal geen reden voor cynisme en pessimisme. De burgemeesters van grote steden komen namelijk wel met pragmatische oplossingen om bijvoorbeeld de luchtvervuiling te verminderen. Het zijn tenslotte vooral de stedelingen die de viezigheid inademen.'

Barber noemt Los Angeles, waar de haven een grote vervuiler bleek. 'Met maatregelen voor schonere motoren voor vrachtwagens en het bieden van mogelijkheden aan grote schepen om hun motoren uit te zetten als ze de haven naderen, wist de burgemeester de lucht van de stad spectaculair schoner te krijgen.'

Een ander voorbeeld: wereldwijd zijn er de laatste jaren honderdduizenden huurfietsen in steden gekomen. Chicago zag het in Spanje en was enthousiast. In Londen hebben ze de bijnaam Boris Bikes, naar de burgemeester. 'Er is geen wet die de steden verplicht tot huurfietsen. Ze doen het gewoon zelf.'

Barber pleit voor een parlement van steden: drie bijeenkomsten per jaar van telkens 300 steden, met als doel het uitwisselen van goede ideeŽn. 'Dat klinkt misschien utopisch, maar veel grote steden zijn al met elkaar verbonden. De netwerken wisselen ervaringen uit en werken samen. Het is toch opmerkelijk dat steden wel de vervuiling weten terug te brengen, terwijl de grote internationale klimaatconferenties zijn verzand in louter symbolische afspraken.'


If mayors ruled the world - why cities can and should govern globally and how they already do verschijnt voorjaar 2013.


Naar Kosmopolitisme , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .

[an error occurred while processing this directive]