De Volkskrant, 25-03-2014, door Pieter Steinz 2010

Ook Joodse cultuur komt ruim aan bod

'Ook Joodse cultuur was made in Europe' luidde de kop boven het stuk van Alfred Pijpers (O&D 21 maart) waarin hij reageert op mijn culturele reisgids Made in Europe. Daarin schets ik een beeld van de kunst die ons continent bindt door in totaal 208 kunstenaars, stromingen, kunstwerken en romanhelden in grote en kleine stukken te behandelen, van ABBA tot het Zwarte vierkant en van het Parthenon tot Prada. Pijpers noemt dat sprankelende essays, maar hij vindt dat ik de Joodse en Jiddische cultuur heb onderbedeeld.

Ik had wel kritiek op mijn keuze verwacht, maar eerlijk gezegd niet dát verwijt. Laat staan dat mijn essays over Leni Riefenstahl en Baedeker opgevat zouden worden als symbolen van de onderschoffeling van het Joodse cultuurgoed. Het feit dat Riefenstahl haar talent in dienst stelde van een abject regime, of dat Baedeker 'foute' reisgidsen uitgaf, betekent nog niet dat verworvenheden als de propagandacinema en de reisgids niet in het culturele dna van Europa vervlochten zijn.

Pijpers geeft toe dat kunstenaars van Joodse afkomst 'ruimschoots aan hun trekken' komen in Made in Europe. Hij noemt Kafka, Canetti, Weill en Mahler; hij had ook Serge Gainsbourg, Arnold Schönberg, Sergej Eisenstein en de Bauhaus-ontwerper Marcel Breuer kunnen noemen; of de Joodse invloeden op de flamenco, op het Frankensteinverhaal, op de modernistische klassieker Ulysses of op de tientallen andere gojse kunstuitingen die het mozaďek van de Europese cultuur vormen. Als Made in Europe iets wil laten zien dan is het dat Europese cultuur altijd mengcultuur is, een palimpsest van vele eeuwen.

Pijpers vindt dat 'uit consideratie met het bijna totaal verdwenen Joods-Jiddische cultuurgoed' sommige 'iconen' meer aandacht hadden moeten krijgen. Maar 'consideratie' is een onzinnig argument als het om het oordeel over kunst gaat, en de twee voorbeelden die hij noemt, Primo Levi en Anne Frank, zijn ongelukkig gekozen. Anne Frank was een veelbelovend schrijfster, maar is in de eerste plaats het symbool van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog - een van de fenomenen waarover ik in mijn inleiding zeg dat ze niet het onderwerp vormen van mijn boek. Made in Europe beperkt zich om tal van redenen tot de kunsten; Spinoza, Napoleon en Einstein komen er ook niet in voor.

Over Primo Levi zegt Pijpers dat die 'en passant wel wordt genoemd, maar niet als de auteur die als geen ander heeft verwoord wat de nazi's deden met het bindweefsel tussen mensen'. Waarschijnlijk heeft hij het hoofdstuk over Dante over het hoofd gezien. Daarin parafraseer ik de beroemde passage uit Is dit een mens? waarin Levi een moment van menselijkheid en verbondenheid in Auschwitz beleeft door met een kampgenoot een monoloog uit de Divina Commedia te reconstrueren.

Made in Europe is geen boek dat je van voor naar achter leest. De ideale lezer springt van het ene essay naar het andere, door de tijd en van land naar land, net als de artistieke verworvenheden van Europa zelf.




Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]