De Volkskrant, 19-09-2013, door Rolf Bos .2013

Postuum | Marcel Reich-Ranicki

Criticus haalde boek naar tv

Als literatuurpaus was Marcel Reich-Ranicki gevreesd, geliefd en gehaat. Dat laatste zozeer dat de 'krimi' Tod eines Kritikers op hem was gebaseerd.


Tussentitel: Terug naar het land van de daders uit liefde voor de Duitse literatuur

In oktober 1958 stapte een jonge schrijver op hem af en vroeg: 'Wat bent u nu eigenlijk - een Pool, een Duitser of wat?' De aangesprokene, later in zijn biografie: 'De woorden 'of wat' duidden kennelijk op nog een derde mogelijkheid. Ik antwoordde snel: 'Ik ben een halve Pool, een halve Duitser en een hele jood.'

De jonge schrijver heette Günter Grass, de later Nobelprijswinnaar. De man die Grass aansprak was Marcel Reich-Ranicki, die zich in de jaren daarna zou ontpoppen tot de belangrijkste literatuurcriticus van het Duitse taalgebied.

Gevreesd, geliefd en gehaat was hij om zijn scherpe tong. Ruzie had hij met grootheden als Joachim Fest en Heinrich Böll. De polemieken over en weer werden door heel Duitsland gevolgd. Een door hem flink aangepakte schrijver, Martin Walser, schreef zelfs een 'krimi' met een op Reich-Ranicki lijkende hoofdpersoon: Tod eines Kritikers.

Dat boek verscheen in 2002. Gisteren stierf Reich-Ranicki dan echt. De literatuurpaus werd 93 jaar oud.

Hij was als criticus in heel Duitsland bekend. Vanaf de jaren vijftig eerst bij de lezers van de deftige Frankfurter Allgemeine Zeitung, vanaf eind jaren tachtig in het hele land. Hij was de man achter Das literarische Quartett, het populaire boekenprogramma dat jarenlang door de ZDF werd uitgezonden. Een uur lang praten over een aantal boeken, met Reich-Ranicki in de hoofdrol. Hij vond het Quartett zelf 'oppervlakkig', maar oordeelde ook dat het programma veel belangrijker was dan al die lange stukken die hij voor de krant schreef.

'Wat ik over literatuur te zeggen had en heb, is nog steeds in mijn artikelen te vinden. Maar wat ik in mijn lange leven als criticus heb gewild en wat mij nooit helemaal is gelukt - een brede en openbare invloed op het grote publiek - dat is mij pas door de televisie mogelijk gemaakt.'

De bovenstaande tekst komt uit zijn autobiografie Mein Leben, die bijna twee miljoen keer over de toonbank ging. Het is een fascinerend levensverhaal. Geboren in een joodse familie in Polen, in de jaren dertig met zijn ouders in Berlijn, waar hij naar het gymnasium gaat en verliefd wordt op de Duitse literatuur: Goethe, Schiller, Kleist, en Heine als grootste idool. In 1939 door de nazi's weer teruggestuurd naar Polen. Hij overleeft het getto van Warschau, zijn ouders worden in Treblinka vermoord. Zijn oudere broer vergiftigt zichzelf.

En dan in de jaren vijftig toch weer terug naar het land van de daders, maar ook van die fantastische Duitse literatuur. De douaniers van zowel Polen als de DDR onderwerpen zijn bagage bij de semi-illegale terugreis aan een nauwgezet onderzoek. 'Ik was bang. Zouden ze me toch nog uit de trein halen? Ik had tegen hen kunnen zeggen wat Heine tegen de Pruisische douaniers had gezegd: Jullie dwazen die in koffers zoekt! Daar vangen jullie bot! De contrabande die met mij reist, die zit bij mij in mijn kop.'



Red.:  Was al meerdere maken opgevallen hoe ongezond gedweept werd met die kerel...



Terug naar Joods racisme , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]