De Volkskrant, 26-05-2014, door Roger Cohen, columnist van The New York Times
.2009

Weet boze Europeaan nog wat 'Europa' is?

Europa is de belofte van vrijheid, hoor je in Kiev. In EU-landen regeren desillusie en verongelijktheid.


Tussentitel: Wat heeft Europa ooit voor mij gedaan, luidt het refrein

Terwijl Europa de oorlog herdacht die het continent honderd jaar geleden vernietigde, ging het ook naar de stembus in verkiezingen van een Europees Parlement die weer de boosheid, desillusie en luiheid weerspiegelden van mensen die ertoe geneigd zijn hun stem te geven aan een keur aan protestpartijen, waaronder veel xenofobisch-rechtse partijen en een aantal buigen-voor-Poetin-partijen uit linkse hoek.

Het politieke gevoel lijkt overal in het continent te zijn geconvergeerd in een kankerend, kleingeestig dieptepunt. Er is kwaadheid over werkloosheid. Er is pessimisme over de toekomst. Er is irritatie over immigratie. Er is vervreemding van de Europese Unie. Wat, zo luidt het refrein, heeft Brussel ooit voor mij gedaan? Het antwoord is natuurlijk dat het vrede heeft gebracht, grenzen heeft doen vervagen en een onvoorstelbare welvaart heeft verspreid. Maar dit is niet langer genoeg of wordt niet langer relevant geacht.

In zekere zin lijkt Europa's humeur op dat van Amerika. De aandacht heeft zich vernauwd en de solidariteit is weggeteerd. Europa wil, net zo min als Amerika, sterven voor iemand anders. Het is naar binnen gekeerd en wil zijn eigen problemen opgelost zien. LibiŰrs, SyriŰrs, Oekra´eners en om het even wie verder nog vanwege hun situatie een beroep op ons doen, kunnen naar de hel lopen.

Eenieder die gelooft in de verspreiding van vrijheid, democratie en de rechtsstaat is een 'oorlogshitser'. De deel-economie is in de mode, omdat het een goedkopere variant verschaft voor een ritje naar huis of een kamer. Deel-politiek is niet in de mode, omdat het een offer kan vergen voor mensen met gekke namen uit verre gebieden.

En dus lijken het Front National in Frankrijk, de Ukip in Groot-BrittanniŰ, Jobbik in Hongarije en Die Linke in Duitsland - partijen ter linker- en rechterzijde van het politieke midden die in meer of mindere mate hun bewondering voor president Vladimir Poetin en zijn homofobe irredentisme hebben geuit (Russisch sprekende homo's hoeven zich niet te melden voor toegang tot het Rijk) - alle te profiteren van deze diffuse boosheid waarin anti-Amerikanisme is vermengd met een algeheel spleen.

Nooit eerder waren de idee en het ideaal van de 28 lidstaten tellende Europese Unie zo verzwakt als nu, althans binnen de eigen grenzen, met verschillende marginale partijen die Poetins Euraziatische Unie - met zijn belofte van goede tijden in Wit-Rusland - serieus nemen. Net buiten de EU is het een ander verhaal. Europa is nog altijd een magneet. De dissonantie tussen de Unie zoals zij wordt gezien door veel van zijn meer dan vijfhonderd miljoen burgers, en de Unie zoals zij wordt ge´dealiseerd door miljoenen die aan haar randen of verder weg wonen, is compleet.

De verkiezingen voor het Europees Parlement vallen samen met de cruciale verkiezingen in Oekra´ne, waar Poetin onrust heeft gesticht door de Krim te annexeren, boeven naar het oostelijke deel van het land te sturen, en een 'fascistische' dreiging te verzinnen die zijn eigen groeiende affiniteit moet verhullen met zo'n politiek (de aantrekkingskracht van fascisme is niets nieuws in Moskou: Poetins geliefde, beweende Sovjet-Unie allieerde zich natuurlijk met Hitler in 1939 voordat Hitler dat pact verscheurde in 1941).

Op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, dat bekend staat als Majdan, en waar Oekra´eners bij bosjes stierven om te ontsnappen aan het bewind van een incompetente, door Poetin gesteunde kleptomaan, wappert op verschillende plekken de vlag van de Europese Unie. In omliggende straten ook. En de vlag hangt aan de fašade van het Oekra´ense ministerie van Buitenlandse Zaken. Het vertegenwoordigt iets belangrijks in Kiev, iets dat voor Europeanen praktisch onvoorstelbaar is in de verwarring van hun korzeligheid: de gloedvolle kans op vrijheid, waardigheid en pluralisme, de kans op een normaal leven.

'Europa is de belofte van vrijheid', zei Natalja Popovytsj, een activiste van de Majdan-beweging. 'Voor wat betreft Poetins Euraziatische Unie - in zo'n kooi hebben we al eens opgesloten gezeten. Waarom zouden we terug moeten? Door Majdan hebben de Oekra´eners afgerekend met de Homo Sovieticus in zichzelf. In Rusland en delen van oostelijk Oekra´ne, leeft Homo Sovieticus nog.'

In West-Europa ook.

Zoals mijn collega Andrew Higgins heeft opgemerkt, haastte Aymeric Chauprade, de topkandidaat van het Front National voor de Parijse regio, zich vorig jaar naar Moskou om te verklaren dat 'Rusland de hoop van de wereld vertegenwoordigt tegen het nieuwe totalitarisme'. We leven in een tijd waarin je zinnen op zijn kop moet zetten. Het 'nieuwe totalitarisme' komt natuurlijk uit Moskou.

Maar Europa is plots vol met wat Duitsers nu 'Putinversteher' noemen - letterlijk iemand die Poetin begrijpt, meer in het algemeen een Poetin-apologeet. Verschillende groepen Europeanen zien hem als de man die tegen Amerika opstaat, de man die 'familiewaarden' in ere herstelt, de man die een verachte EU tegenwerkt, of gewoon als een sterke man. Een verrassend aantal Duitsers komt erachter dat ze een innerlijke sympathie voor Rusland koesteren, een complexe emotie waarin anti-Amerikanisme, romanticisme, schuld en dankbaarheid voor Moskou's acceptatie van de Duitse hereniging allemaal een rol spelen. De oude verlokking in Duitsland om naar het oosten te kijken is blijkbaar nog niet helemaal overwonnen.

Europeanen zouden er goed aan doen hun blik op te richten van de kleine wereld van hun huidige boosheid en te richten op die blauwe en gouden vlaggen rondom Majdan om zich beter te kunnen herinneren wat vrijheid betekent en welke offers zijn gebracht om deze te verwerven.



IRP:  wekelijks Friedman, eens in de twee weken Cohen


Naar PVV  , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]