De Volkskrant, 28-01-2017, door  Jenne Jan Holtland
.2009

Orbáns natuurlijke doelwit

De Hongaarse premier Orbán verzet zich tegen de invloed van filantroop Soros. Nu Trump heerst, heeft hij de wind mee.


Tussentitel: Zijn ideeën zijn utopisch. We hebben in de geschiedenis gezien waar utopieën toe kunnen leiden - Zoltan Kovács, woordvoerder Orbán over Soros
Orbán heeft vijanden nodig. Eerst was dat het IMF, toen de banken, de vluchtelingen en nu 'het leger van Soros' - Peter Magyari - Journalist onafhandelijke website 444  


Met een druk op de afstandsbediening zet de woordvoerder van de Hongaarse premier het geluid van zijn tv uit. Het is de ochtend van de inauguratie van Trump, op CNN gaat de voorbeschouwing stilletjes door. Zoltan Kovács (47), vandaag zonder stropdas gekleed, kijkt tijdens het gesprek met regelmaat naar het scherm in de hoek. Het is een blik van triomf. Een blik die zegt: met de man die daar beëdigd wordt, kunnen we zaken doen. Achteloos laat Kovács een zinnetje vallen dat bij die blik hoort. 'Het internationalisme van de afgelopen acht jaar is voorbij.'

Buiten in de januarikou van Boedapest drijft het ijs in grote, losse plakken door de Donau. De komst van Trump is voor Hongarije een stimulans om door te gaan op de koers die het sinds 2010 vaart - die van de 'niet-liberale democratie'. Inmenging van binnen- en buitenaf is ongewenst, de 'effectiviteit' van regeren staat voorop. Kritische stemmen zoals die van niet-gouvernementele organisaties (ngo's) zijn ongewenst, zeker wanneer ze betaald worden door een van Hongarijes beroemdste zonen: de Joodse multimiljardair en filantroop George Soros die in de hele regio met argwaan wordt bekeken.

'Komend jaar wordt het jaar van de verdrijving van George Soros en de krachten die hij symboliseert', zei premier Viktor Orbán tegen het regeringsvriendelijke platform 888. Partijgenoot Szilard Nemeth sprak van 'pseudo-maatschappelijke organisaties die betaald worden om zich in te zetten voor big business en de wereld van politieke correctheid, over de hoofden van nationale regeringen. Die organisaties moeten op alle mogelijke manieren het land uit worden geveegd.'

Orbán stelde al het Constitutioneel Hof buiten werking, liet kritische kranten overnemen door bevriende oligarchen, reorganiseerde de kiesdistricten zo dat zijn Fidesz-partij in de toekomst van een meerderheid verzekerd is. En zoals bij wel meer populisten drijft zijn beleid op het creëren van vijanden. Nu zijn dat de ngo's met buitenlandse financiers. Volgens Orbáns partij Fidesz gaat het om onder andere Transparency International, het Helsinki Comité en de Unie voor Burgerrechten (TASZ), stuk voor stuk organisaties die geld ontvangen van George Soros.

Soros, 86 jaar oud, groeide op in een welgestelde Joodse familie. Als tiener overleefde hij de nazibezetting door zijn identiteitspapieren te vervalsen. Onder die nieuwe identiteit assisteerde hij bij de onteigening van Hongaarse Joden - iets waarvan hij later zei geen spijt te hebben, omdat hij alleen 'een toeschouwer' was geweest.

Na de oorlog week hij uit naar Londen. In de jaren vijftig begon Soros als beleggingsanalist op Wall Street. Zonder scrupules wist hij met speculaties miljarden te verdienen. Berucht is de manier waarop hij in 1992 speculeerde tegen het Britse pond. Hij maakte meer dan een miljard dollar winst, de Britten moesten de munt devalueren. In 2016 steunde zijn Open Society Foundation de ja-campagne bij het Oekraďnereferendum met 200 duizend euro.

Soros is wat je noemt een magnaat. Alles aan hem is groot: zijn vermogen (ruim 23 miljard euro volgens zakenblad Forbes), zijn netwerk van filantropische instellingen en zijn invloed wereldwijd. Hij steunde de Clinton-campagne met een geschatte 11,5 miljoen euro. De door Soros opgerichte Open Society Foundations (OSF) hebben kantoren in 41 landen met een gecombineerde jaarbegroting van 870 miljoen euro.

Die invloed wordt vooral gevoeld in Centraal- en Oost-Europa, waar Soros begin jaren tachtig zijn idealen in de praktijk begon te brengen. Hij verspreidde kopieerapparaten onder dissidenten en gaf hen studiebeurzen. Onder de ontvangers was ook de twintiger Viktor Orbán, die met geld van Soros een zomersemester doorbracht in Oxford.

Tegenwoordig zet Soros zich met OSF in voor vluchtelingen, homorechten en gediscrimineerde minderheden als de Roma - progressieve standpunten die hem tot lievelingsboeman maken in de overwegend nationalistische regio. De chique Central European University (CEU) in Boedapest, het vlaggeschip van Soros in Hongarije, bood vluchtelingen een plek om te studeren.

'Zijn ideeën zijn utopisch', zegt woordvoerder Kovács op zijn werkkamer, zelf een alumnus van CEU. 'We hebben in de geschiedenis gezien waar utopieën toe kunnen leiden.' Volgens hem hebben de 'paar dozijn' door Soros gesteunde mensenrechtenorganisaties een 'duidelijke politieke agenda' die botst met 'het mandaat' van de gekozen regering.

Als concreet voorbeeld noemt hij de vluchtelingencrisis van 2015. Kovács: 'Ik heb het over organisaties die vluchtelingen opruiden, hen aanmoedigden zich te beroepen op rechten die ze niet hadden en medicijnen uitdeelden bij het treinstation in Boedapest. Terwijl we ze gewaarschuwd hadden dat het illegaal is illegale migranten te helpen.'



Er zijn grenzen aan maatschappelijk activisme, vindt Kovács. 'Als je aan politiek wilt doen, moet je gekozen zijn. Er zijn dozijnen mensen met een dubbele pet. Ze zijn 's morgens activist en 's middags politicus. Ze gebruiken hun positie als expert om de regering te beďnvloeden, de Europese Commissie en andere buitenlandse actoren. Dat is een deels gecamoufleerde, deels verborgen manier om te interveniëren in staatsaangelegenheden, en gaat in tegen onze perceptie van democratie.'

Hier is meer aan de hand dan een simpel verschil van inzicht. Wie Kovács goed beluistert, ziet twee wereldbeelden als testauto's op elkaar botsen. Voor de Hongaarse regering staat soevereiniteit op één. Voor ongevraagde inmenging is geen plaats - noch van buitenaf, noch van het maatschappelijk middenveld, in de vorm van vrije pers of kritische ngo's. Het is ieder voor zich.

Dat was lange tijd een minderheidsstandpunt, maar wordt met de inauguratie van Trump ('America first') en de machtsbestendiging van Erdogan en Poetin in toenemende mate de norm. Hongarije voelt de wind in de rug.

Soros belijdt in zijn boeken en activisme juist een geloof in open grenzen, migratie, het Europese project en transnationale samenwerking. Vertaald naar een term uit de politieke wetenschap doet hij aan 'soft power': beleidsbeďnvloeding via langdurige culturele en politieke uitwisseling en diplomatie, zoals talloze landen dat doen. Het was ten dele de basis van Obama's buitenlandbeleid, bijvoorbeeld in aanloop naar de deal met Iran en het herstel van de betrekkingen met Cuba.

'Soft power is geen theorie maar een sluw plan', zei premier Orbán tegen 888. Trumps isolationisme noemde hij deze week een 'groot cadeau'. Nu de door Obama benoemde Amerikaanse ambassadeur uit Boedapest vertrokken is, zegt Kovács over diens ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington: 'Daar werd alleen naar maatschappelijke organisaties geluisterd, niet naar ons.'

Al in 2014 deden de Hongaarse politie en belastingautoriteit invallen bij 62 maatschappelijke organisaties die geld kregen van een fonds van de Noorse regering. Bewijzen voor 'buitenlandse inmenging' werden niet gevonden, maar toen was de schade al aangericht. De Noren trokken het geld na veel getouwtrek terug.

'Soft power' is uit, 'hard power' is in. Op 2 februari komt Poetin de goede betrekkingen bezegelen met een bezoek aan Orbán.

Helemaal uit de lucht gegrepen is de aanval op Soros niet. Al langer is er kritiek op zijn invloed in de schaduw van de macht, en niet alleen in Hongarije. Soros steunde democratiseringsbewegingen, en had via zijn stichting een stuwende rol bij omwentelingen in Servië (2000), Georgië (2003) en Oekraďne (2004). De Amerikaanse journalist Michael Lewis reisde begin jaren negentig mee in het privévliegtuig van Soros, en zag hoe makkelijk Soros regeringsleiders in Bulgarije of Moldavië te spreken kreeg. Citaat: 'I have one president for breakfast and another for dinner'.

Via WikiLeaks kwam een e-mail naar buiten uit 2011 van Soros aan - toen nog - minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton. Er waren doden gevallen bij antiregeringsdemonstraties in de Albanese hoofdstad Tirana. Soros schreef dat het goed zou zijn om een 'Europese functionaris' aan te stellen als bemiddelaar. Hij noemde drie mensen met 'sterke connecties op de Balkan', onder wie de Slowaak Miroslav Lajcak. Hoe het precies verder ging is onbekend, maar drie dagen later landde Lajcak inderdaad als EU-bemiddelaar in de Albanese hoofdstad Tirana.



'Geen Hongaar heeft meer voor dit land gedaan dan Soros', zegt Michael Ignatieff, rector van de Central European University en oud-lijsttrekker van de Canadese liberalen. Anderen zijn kritischer. Toen Hongarije in 2004 bij de EU kwam, dacht Soros dat zijn werk in Hongarije erop zat - een dure vergissing. Hij verschoof de geldstromen oostwaarts naar de Balkan, Moldavië en Oekraďne. Pas later, toen Fidesz de instituties begon in te kapselen, kwam Soros met OSF terug op het oude nest - daarmee de kritiek aanwakkerend dat hij het specifiek op Orbán gemunt had.

De Hongaarse regering ontkent dat het Joods-zijn van Soros een rol speelt, maar wie de gretigheid ziet waarmee sommige media schrijven over een 'Joodse speculant' met 'tentakels' over de hele wereld, moet wel concluderen dat er een zweem van antisemitisme aan zit. Een strategie met potentie, want met name op het Hongaarse platteland is antisemitisme nog springlevend.

'Orbán is een politicus die vijanden nodig heeft', zegt Peter Magyari (39), journalist voor de onafhankelijke website 444 die deels door subsidie overeind wordt gehouden. 'Het liefst vijanden die voor gewone mensen onzichtbaar zijn. Eerst was dat het IMF, toen de Brusselse bureaucraten, daarna de internationale banken, toen de vluchtelingen en nu 'het leger van Soros'. Hongarije is in de geschiedenis altijd voorgesteld als een fort dat belegerd wordt.'

De wet die in april dit jaar verwacht wordt, zal 'meer transparantie' verlangen van ngo's met buitenlandse donoren. Hoe precies, is nog onduidelijk. Nu al vermelden hun websites geldstromen, kosten en donaties, maar volgens de regering komt daar mogelijk de verplichting bij om salarissen en vermogens te vermelden. Organisaties als het Helsinki Committee zien er een truc in om hen het werk te beletten. Het verwijt van een dubbele standaard ligt voor de hand. Századvég, de onofficiële denktank van Fidesz, is een groot ontvanger van regeringssubsidie, maar heeft notoir ondoorzichtige financiën.

Wat de ngo's stoort, is de nauwe opvatting van democratie die de regering-Orbán uitdraagt. 'Er zijn andere vormen van legitimiteit dan alleen de stembus', zegt Goran Buldioski, hoofd Europese programma's van Soros' stichting OSF in Boedapest. 'We dragen alternatieven aan voor beleid, dat klopt, maar daarmee bedrijven we nog geen politiek.'

Buldioski, zelf Macedoniër, vindt dat de retoriek van hypocrisie getuigt. 'Ik ken geen regering die zich zo actief bemoeit met andere landen. Bij verkiezingen in Roemenië steunt Hongarije openlijk pro-Hongaarse splinterpartijen. En vlak voor het Britse referendum plaatste Orbán een grote advertentie in de Daily Mail die Britten opriep in de EU te blijven. Hoezo geen buitenlandse inmenging?'



Op het bescheiden kantoortje van de wereldwijd grootste corruptiewaakhond Transparency International vertelt directeur József Péter Martin (46) hoe commentaren op Facebook hem afschilderen als een 'buitenlandse agent'. Kritische ngo's in Rusland werden met die redenering opgedoekt. Welgeteld 7 procent van de begroting komt van OSF. Door veel media-optredens te doen hoopt Martin misverstanden uit de wereld te helpen. Maar of het genoeg is? 'Als die wet ons straks het werk onmogelijk maakt, is de 'poetinisering' van Hongarije voltooid.'



Web:
George Soros: Hongarijes beroemdste zoon en Orbáns natuurlijke doelwit

Hongaarse premier verklaart oorlog aan Soros' ngo's
TT:
Zijn ideeën zijn utopisch. We hebben in de geschiedenis gezien waar utopieën toe kunnen leiden
— Zoltan Kovács, woordvoerder Orbán over Soros 
Er zijn dozijnen mensen met een dubbele pet. Ze zijn 's morgens activist en 's middags politicus
— Zoltan Kovács, woordvoerder Orbán 
I have one president for breakfast and another for dinner
— George Soros over zijn betrokkenheid bij politieke omwentelingen
Orbán heeft vijanden nodig. Eerst was dat het IMF, toen de banken, de vluchtelingen en nu 'het leger van Soros'
— Peter Magyari, journalist onafhandelijke website 444 
Ik ken geen regering die zich zo actief bemoeit met andere landen
— Goran Buldioski, hoofd Europese programma's stichting OSF


IRP:  wekelijks Friedman, eens in de twee weken Cohen


Naar PVV  , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]