De Volkskrant, 17-10-2016, door Mark Leibovich (The New York Times). Vertaald door: Theo Koelé

In gesprek met Hilary Clinton

Campagne op kousenvoeten

Ze doet haar best te communiceren met de kiezer, maar verwacht van Clinton geen amusement of emoties. Ze wil, op grote voorsprong in de peiligen, ook niets verpesten. Wel waarschuwt ze voor de gevolgen als zij niet wordt gekozen. 'Ik ben de laatste tussen jullie en de apocalyps.'

Tussentitel: Een verbindende leider moet een écht verhaal kunnen vertellen. Ik denk dat ik dat als president kan. Als kandidaat is het moeilijker.
Met een andere Republikeinse kandidaat, zou ik ook van mening verschillen. Maar ik zou niet gaan slapen met een knoop in mijn maag.
Controleer ons maar op doping. Er is iets met haar: bij het vorige debat begon ze hyper, aan het eind was ze uitgeteld - Donald Trump - op campagne in New Hampshire over Hilary Clinton


Dagen, zo niet weken of maanden heb je tijdens een presidentscampagne - misschien is het wel de hele periode - dat je jezelf verliest in tweeslachtige of wazige werkelijkheden. Je raakt makkelijk verstrikt in gebeurtenissen die op een gegeven moment domineren. Alles wordt groot en lawaaierig, en de kandidaten, om met hen te beginnen, houden zelfs op te bestaan als menselijke wezens.

Begin deze maand ging ik naar Toledo, in Ohio, om Hillary Clinton te ontmoeten, om een tijdje met haar te praten en naar haar te luisteren. Het was vijf weken voor de verkiezingsdag waarop er zo veel op het spel staat. Het gaat er niet zozeer om of Clinton een mijlpaal kan bereiken, door de eerste vrouwelijke president te worden. Het gaat om Donald J.Trump, de verbazingwekkendste persoon die ooit in de buurt van de hoogste macht is gekomen.

Clinton had een bijeenkomst georganiseerd in een verpauperd deel van Toledo, een stad in de topvijf van verkommerde steden. Hier wonen de witte arbeiders door wie Ohio zo'n lastig terrein is voor Clinton en die een verrassend vruchtbare voedingsbodem vormen voor haar tegenstander, de miljardair.

Na de bijeenkomst werd ik door een medewerker van Clinton begeleid naar een kantoor waar ze net een interview had gegeven. Ik had haar ruim een jaar niet ontmoet. Ze maakte een warme, geanimeerde indruk, maar oogde vermoeid - ongetwijfeld het gevolg van haar longontsteking. Presidenten lijken acht jaar ouder te worden in vier jaar Witte Huis, maar ook campagnes eisen hun tol. In dit geval waren daar een verrassend sterke uitdager, Bernie Sanders; het verhaal over haar gewiste e-mails en het FBI-onderzoek daarnaar; en de grenzeloze felheid van Trump.

Haar minachtig voor Trump was in ons gesprek van meet af aan duidelijk, intenser dan in speeches en debatten. Het gaat veel verder dan de manier waarop tegenstanders over elkaar plegen te spreken. 'Het voelt heel anders', zegt ze. 'Als ik zou strijden tegen een andere Republikeinse kandidaat, zouden er meningsverschillen zijn en ik zou zo sterk mogelijk mijn eigen opvattingen verdedigen. Maar ik zou niet gaan slapen met een knoop in mijn maag.'



Serieuze mensen

De positie van Donald Trump in het Electoral College, dat de president kiest, wordt hopeloos. Door zijn plotselinge val in de peilingen in Utah, een Republikeinse staat, zijn Trumps kansen op het presidentschap nog kleiner geworden. Met nog drie weken te gaan, komt Hillary Clinton nu in de meest betrouwbare berekeningen uit op maximaal 338 van de 270 benodigde kiesmannen. Trump blijft steken rond de 200 kiesmannen.

'Ik heb jarenlang veel presidenten kunnen ontmoeten', vervolgt ze, 'maar ik heb er geen nanoseconde aan getwijfeld dat ze elke dag uit bed stapten met het gevoel dat ze moesten gaan doen wat het beste was voor het land.' In elk geval waren het 'serieuze mensen'.

Haar morele drang is zichtbaar tijdens de hele campagne. Toen ik het hoofdkwartier van Clinton in Brooklyn bezocht, in de staat New York, waren het jeugdig enthousiasme en vertrouwen voelbaar. Hier zouden ze ofwel helpen de eerste vrouw tot president te kiezen, of ze zouden de geschiedenis in gaan als de mensen die van Trump verloren. Ik vroeg Clinton of ze bang is voor 8 november, de verkiezingsdag. 'Nee, niet echt', zei ze langzaam. Met een grijns: 'Ik ga niet verliezen.'

Dat is het standaardantwoord van politici op een vraag over een mogelijke nederlaag. Maar ze leek het te menen. Trump is een volstrekt ander mens - deels omdat hij veel verder is gekomen dan alom verwacht werd, deels om de manier waarop hij de media bespeelt.

Hij muntte een simpele, nostalgische slogan: Make America Great Again. Van het kaliber Yes We Can, waarmee Barack Obama president werd. Clinton koos voor Stronger Together, en is daar tevreden over. 'Het werkt. Ook omdat ik erin geloof.'

Clinton heeft samengewerkt met de begaafdste sprekers: Obama, vicepresident Joe Biden, Bill - die laatste is haar man. Alle drie zijn ze behendig in zowel het aankaarten van belangrijke onderwerpen als in het vertellen van 'kleinere verhalen'. Clinton op haar beurt is voorzichtig en werkt met draaiboeken, in de vaste overtuiging dat de echte zorgen van de kiezers en tastbare gevolgen van haar voorstellen het winnen van spektakel. 'Uiteindelijk gaan mensen stemmen. En of je het nu leuk vindt of niet: serieuze onderwerpen maken deel uit van het regeren.'

Haar optreden levert niet de fraaiste tv-beelden op, maar haar vele jaren in de openbaarheid hebben haar huiverig gemaakt voor te veel aandacht. Ze laat het aan Trump over om de media naar zijn hand te zetten. Ook al maakt het haar saai, en wordt ze zelfs genegeerd.

Trump beantwoordt aan de roep om vermaak. Eerder in de campagne, nog voordat hij de kandidatuur voor het presidentschap binnensleepte, zei hij vrijwel altijd ja als iemand hem voor de camera of in een blad wilde hebben. Het lijdt geen twijfel dat hij geestig kan zijn en tot op zekere hoogte een verleider.

Clinton is de anti-Trump. Ze is geen nieuweling in de politiek, noch een sprankelende tv-persoonlijkheid. Ze staat in Trumps slagschaduw en lijkt genoegen te nemen met een plaats op de achtergrond. Ze daagt kiezers uit haar opvattingen te bestuderen, naar haar antwoorden op hun vragen te luisteren en van haar geen amusement of emoties te verwachten. Anno 2016 is die strategie niet zonder risico.

'Ik zet mijn beleid uiteen en mensen maken daar grappen over: kijk, ze heeft weer wat. Ik probeer een campagne te voeren die een alternatief biedt', zegt ze. Het is veelzeggend, dat iemand met haar status, bekendheid en politieke bagage spreekt over een alternatief.

'Mijn man en ik lachen soms om het programma Antiques Roadshow, zei ze me eens (vergelijkbaar met Tussen Kunst en Kitsch, red.) 'Soms hebben we het gevoel dat we, politiek gezien, antiquiteiten zijn.'

Op een verkiezingsbijeenkomst vertelde Clinton onlangs dat de vele jaren in de politiek een prijs hebben. 'Ik stel me soms defensief op.' Topfuncties in het landsbestuur (ze was senator en minister van Buitenlandse Zaken) hebben haar veel doen nadenken over het bijbehorende isolement. Nieuwe technologieën, zoals smartphones, zijn veelal in de plaats gekomen van persoonlijke ontmoetingen.


Selfies

Staand naast haar vliegtuig na een speech in Tampa, Florida, liet ze zich fotograferen met meereizende fotografen. Clinton sprak met hen over het fenomeen selfies, dat haar ontmoetingen met kiezers heeft veranderd. Ze was altijd bedreven in contacten met mensen die zich verzamelden achter dranghekken en linten. Hoe kort de ontmoetingen ook waren, haar gesprekspartners luchtten vaak hun hart. Ze trad daarbij naar mijn mening effectief op, zij het niet zo uitbundig als haar man.

'Ik heb heel wat van die korte ontmoetingen meegemaakt, iemands hand vastgehouden, geluisterd naar hun verhalen over een verslaving of het verlies van een woning', vertelde Clinton me in Toledo. 'Ik zag het als een opvoedende ervaring.' Dat mist ze nu de selfie, als ultieme doel van een ontmoeting, opgang heeft gemaakt.

Ze begrijpt de makers van zulke foto's wel. 'Het bewijst dat een ontmoeting echt heeft plaatsgevonden. Ze zetten ze op Facebook, delen ze op Instagram - iedereen kan erbij.' Ze geeft nog altijd de voorkeur aan papiertjes die haar in de hand werden geduwd, of hele tekstenbundels, waarin landgenoten vertelden over hun leven. Ze mist het: 'Persoonlijke contacten, waardoor je leerde met mensen om te gaan.'

Clinton vertelde me een verhaal over haar dochter Chelsea, als kind van 5. Ze hoorde haar ouders praten over een omstreden bezoek van president Ronald Reagan in 1985 aan een militaire begraafplaats in het Duitse Bitburg, waar veel nazi's zij bijgezet. Chelsea, wier favoriete film The Sound of Music was, vroeg haar moeder om hulp bij het schrijven van een brief naar het Witte Huis. 'Beste president Reagan. Ik heb The Sound of Music gezien. De nazi's zijn geen aardige mensen. Ga niet naar hun begraafplaats.' Reagan ging, en Chelsea kreeg nooit antwoord.

Toen jaren later Bill Clinton president werd, besloot zijn vrouw dat elke brief die naar het Witte Huis werd gestuurd, moest worden beantwoord - zeker als die geschreven was door een kind. Ik heb geen idee in hoeverre dat ook gebeurd is, maar Hillary Clinton maakte het belang duidelijk van communicatie en contact in een politieke wereld die bol staat van momentopnamen, karikaturen, en vertekening van de werkelijkheid.



Winkel

Mensen gebruiken nu, weer veel later, woorden als 'vrienden' en 'volgers' om anderen te beschrijven die ze nooit ontmoet hebben. 'Je hebt zelfs emotionele en intellectuele ervaringen', zei Clinton, 'zoals we nog niet eerder in de menselijke geschiedenis gezien hebben'.

De huidige campagne is daar een reflectie van. Flitsende beelden, snedige commentaren. Persoonlijke verhalen gaan verloren. Trump is geen man die graag naar kiezers luistert. Hij komt zelden of nooit in een winkel en hij haat het schudden van handen. Hij stuurt dag en nacht tweets en kijkt naar tv-beelden van zijn eigen optredens. In veel opzichten is hij de anti-Hillary.

Tijdens ons gesprek in Toledo vroeg ik Clinton of ze dacht dat de wrok en de breuklijnen die zichtbaar zijn geworden tijdens de campagne het moeilijker zullen maken om de VS te regeren. 'Nee, maar we staan voor moeilijke keuzen' - een onmiskenbaar verwijzing naar haar memoires, Hard Choices, over haar jaren als minister van Buitenlandse Zaken.

'We zien ingewikkelde trends, die niet per se politiek zijn. Eerder cultureel, politiek. Daar moeten we mee leren omgaan.' Clinton had me eerder gewezen op het boek Amusing Ourselves To Death, uit 1985. Daarin beschreef Neil Postman hoe televisie politiek meer en meer veranderde in amusement. Clinton citeerde ook de historicus Christopher Lasch, auteur van The Culture Of Narcism. Beiden, zei Clinton, 'probeerden te begrijpen, nog voor de komst van internet, wat er gebeurt in onze samenleving, hoe we getuige zijn van vervreemding'. Ze vertelde me dat haar eerste doel als president het aanmoedigen van 'verbinding' zou zijn, van echte communicatie.

Haar devies is altijd geweest: bouw een verhaal langzaam op, te beginnen met details, en laat een boodschap doordringen tot de toehoorders. Ze heeft niets op met meeslepende retoriek, holle slogans en vlammende speeches. Het kan haar een ongemakkelijke positie bezorgen in een campagne die het daarvan moet hebben.



Uitleg

Een leider die mensen 'verbindt' moet volgens Clinton over de kwaliteiten beschikken om draagvlak te creëren, het gevoel van een gemeenschappelijk doel. 'Het betekent dat je een écht verhaal moet kunnen vertellen. Ik denk dat ik dat als president kan. Als kandidaat is het moeilijker.'

Vaak heb ik juist het tegenovergestelde gehoord. In Obama's eerste termijn als president klaagden zijn medewerkers dat het veel gemakkelijker is als kandidaat een boodschap over het voetlicht te brengen. Als president, zeiden ze, moet je steeds reageren op gebeurtenissen.

Clinton staat een ander model voor, dat meer op haar kunde en karakter is toegeschreven. Het kan leiden tot een andere stijl van het presidentschap - zonder de meeslepende betogen van Obama, de morele overtuigingen van George W. Bush, en de gewoonte van Bill Clinton om helderheid te bieden door uitleg.

Kan Hillary vanuit het Witte Huis de bevolking gemakkelijker inspireren dan tijdens de verkiezingscampagne? Is het eenvoudiger of juist moeilijker zonder Trump in de buurt, de man die staat voor alles waarvan ze gruwt?

'Verpest het niet', is wat Clinton dezer dagen van alle kanten te horen krijgt, in alle toonaarden. Clinton, die haar campagne begon om een barrière - het glazen plafond - te doorbreken, heeft zich ontpopt als een serieuze barrière voor een onmogelijk alternatief.

Na het interview in Toledo glimlachte ze, keek me aan, en wilde nog iets kwijt. 'Zoals ik de mensen verteld heb', zei ze, 'ben ik de laatste die tussen jullie en de apocalyps in staat.'




Web:
'Ik ben de laatste die tussen jullie en de apocalyps in staat'
TT:
Soms hebben we het gevoel dat ik en mijn man, politiek gezien, antiquiteiten zijn
— Hillary Clinton
Ik heb heel wat van die korte ontmoetingen meegemaakt, iemands hand vastgehouden, geluisterd naar hun verhalen over een verslaving of het verlies van een woning
— Hillary Clinton




Naar Westerse organisatie, noord-zuid , Westerse organisatie , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .