De Volkskrant, 16-12-2013, column door Barry Meier .2010

Spion ruim zes jaar zoek en Iran weet van niets

Als oud-FBI'er Robert Levinson in 2007 verdwijnt in Iran, verzekeren Amerikaanse functionarissen dat hij een privťdetective is. In werkelijkheid blijkt hij een huurling van de CIA te zijn, op een niet goedgekeurde missie. .

Robert A. Levinson is een beer van een kerel. Een voormalige FBI-agent met overgewicht die wanhopig zijn spionnenleven terug wil, vol internationale intriges - het leven waarvan hij genoot als expert op het gebied van de Russische georganiseerde misdaad. Maar nu, in het voorjaar van 2007, zit hij in zijn hotelkamer in GenŤve en is hij bezorgd over een geheime missie die hem naar Iran zal brengen.

'Ik vraag mij af waarom ik mezelf, met mijn zeven kinderen en prachtige vrouw, vlak voor mijn 59ste verjaardag zo in gevaar breng', schrijft hij in een mail aan een vriend.

Levinson neemt het risico en reist af naar een eiland voor de Iraanse kust. Daar hoopt hij een Amerikaanse voortvluchtige te ontmoeten die zijn informant moet worden. Zijn grootste angst wordt daar werkelijkheid. Levinson verdwijnt van de aardbodem.

Sindsdien is hij alleen gezien in een video en op foto's waarop hij als een GuantŠnamo-gevangene is gekleed, in een oranje overall. Op een bord dat hij in zijn handen houdt, staat de tekst: 'Dit is het resultaat van 30 jaar werken voor de USA.' Amerikaanse functionarissen hebben daarop gereageerd met de mededeling dat Levinson naar Iran ging als privťdetective om een sigarettensmokkelzaak te onderzoeken. Het Witte Huis benadrukte vrijdag opnieuw dat Levinson geen overheidsmedewerker was toen hij in Iran verdween.

Maar Robert Levinson blijkt wel degelijk een inhuurkracht van de CIA te zijn. Het bekend worden van het echte doel van zijn missie leidt tot een schandaal binnen de inlichtingendienst. Drie CIA-medewerkers worden ontslagen omdat ze Levinson gebruikten voor een spionageoperatie die niet was goedgekeurd.

In Teheran is de officiŽle lezing dat men niet weet waar Levinson nu is. Hoge Amerikaanse functionarissen zeggen dat ze geloven dat de IraniŽrs hem beschouwen als een spion. De voormalige FBI'er zou gevangen worden gehouden door een groep die banden heeft met Iran's geestelijk leiders, mogelijk de Revolutionaire Garde.

Ongewone spion
Het beeld dat van Levinson opdoemt uit zijn archief en tientallen gesprekken, is dat van een ongewone spion. Het is ook het verhaal van medewerkers in een obscuur CIA-kantoor. Figuren die de grenzen willen oprekken tussen de analyserende kant van de spionagedienst en de geheime operaties. Een CIA-onderzoek heeft uitgewezen dat de betrokken medewerkers Levinson aanmoedigen om risico's te nemen. Maar als hij verdwijnt, verdraaien ze zijn activiteiten.

In de ogen van zijn familie en vrienden laat de overheid, die Levinson decennialang heeft gediend, hem in de steek. Aanvankelijk wordt er nauwelijks iets ondernomen om hem te vinden. De familie begint haar eigen speurtocht. Tal van ongewone figuren worden erbij gehaald, inclusief de beruchte wapenhandelaar Sarkis Soghanalian en ťťn van de machtigste Russische ondernemers, Oleg Deripaska.'Alsjeblieft, laat mij naar huis komen', zegt Levinson op de video uit 2010. 'DrieŽndertig jaar trouwe dienst aan de Verenigde Staten moet worden beloond.'

Levinson gaat in 1998 uit dienst bij de FBI omdat hij meer geld nodig heeft. Hij heeft zeven kinderen en de schoolrekeningen moeten worden betaald. Hij werkt voor diverse grote bedrijven en heeft zijn eigen kantoor aan huis, vanuit Coral Springs in Florida. Maar na enige tijd wil hij weer terug naar de overheid en een CIA-medewerkster, Anne Jablonski, helpt hem. Ze zijn beiden gespecialiseerd in de Russische georganiseerde misdaad en ze worden goede vrienden. 'Toots', noemt hij Jablonski.

Zij werkt in 2006 voor een CIA-afdeling die rapporten publiceert over onder meer witwaspraktijken en internationale corruptie. Na '9/11' breidt de CIA snel uit en worden honderden contractanten aangenomen. Zo ook Levinson, die verheugd is over zijn aanstelling. In de negen maanden voor zijn verdwijning produceert hij zo'n honderd memo's over de chaos en misdaad in tal van landen. Levinson weet goed zijn weg te vinden in sommige delen van de wereld. Maar hij weet niets van dat ene land waarin zijn bazen het meest geÔnteresseerd zijn: Iran.

Een goede vriend, de gepensioneerde NBC-onderzoeksjournalist Ira Silverman, brengt Levinson in contact met een mogelijke bron in Iran, Dawud Salahuddin. Deze Amerikaan vlucht in 1980 naar Iran nadat hij een voormalige medewerker van de sjah in Maryland heeft vermoord. Salahuddin beschouwt veel Iraanse functionarissen als corrupt. Onder hen de oud-president Ali Akbar Rafsanjani. Deze zou volgens Salahuddin oliegeld hebben gestolen en hebben geÔnvesteerd in Canada. Levinson gaat op missie naar Toronto waar hij Rafsan-jani's geld probeert te achterhalen. Daar ontmoet hij Boris Birshtein, een in Litouwen geboren zakenman. Deze regelt een ontmoeting in een hotel in Istanbul met twee IraniŽrs die banden hebben met het Iraanse regime. In een rapport voor de CIA noemt Levinson de twee IraniŽrs eind 2006 'een hele grote vangst'.

In februari 2007 laat Levinson CIA-medewerkster Jablonski weten dat hij naar Dubai gaat voor wat niet-CIA gerelateerde zaken, onder meer een sigarettensmokkel. Hij hoopt op een eilandje vlakbij, Kish, een bron te ontmoeten die meer weet over de witwaspraktijken van IraniŽrs.

Zijn vriend Silverman helpt Levinson bij het regelen van de ontmoeting op Kish. De bron, Dawud Salahuddin, is in een hotellobby te herkennen aan zijn zwarte baret. 'Ik ga er vandaag naartoe', schrijft Levinson op 8 maart. In de dagen daarna hoort Silverman niets meer van zijn vriend. Telefonisch krijgt hij van Salahuddin diverse verklaringen. Eerst zegt die dat de politie Levinson heeft meegenomen voor ondervraging. Daarna zou de oud-FBI'er naar het vliegveld zijn vertrokken. Een paar dagen later zegt Salahuddin dat Levinson door de autoriteiten is overgebracht naar Teheran. Silverman vreest dat hij zich ernstig heeft vergist in de IraniŽr. Ook kan hij zich niet voorstellen dat Levinson naar Iran is vertrokken zonder toestemming van de CIA.

Prioriteit
Het wordt de familie en vrienden van Levinson daarna langzaam duidelijk dat zijn opsporing voor de FBI en de CIA geen prioriteit heeft. Als CIA-medewerkster Jablonski het nieuws hoort, gaat ze naar de toilet en geeft over. Jaren later vertelt ze dat ze onmiddellijk haar bazen heeft gemeld dat Levinson mogelijk naar Kish is gegaan voor de CIA. Een intern onderzoek trekt haar lezing in twijfel.

Ook de FBI doet weinig. Oud-collega's van Levinson die hun hulp aanbieden, worden genegeerd.

In maart 2008, een jaar na zijn verdwijning, erkennen CIA-functionarissen tegenover Levinsons vrouw Christine voor het eerst dat hij voor de inlichtingendienst heeft gewerkt. Na vragen van senator Bill Nelson uit Florida zeggen topfunctionarissen van de CIA dat ze nooit zijn gealarmeerd over de vermissing van een CIA-medewerker. Ze beloven een onderzoek.

Niet lang daarna bezoeken twee CIA-functionarissen Levinsons vrouw en haar advocaat David McGee. 'Ze wilden namens de CIA hun excuses aanbieden aan de hele familie', zegt McGee. Ze vertellen dat uit onderzoek is gebleken dat de CIA niet van tevoren wist van de reis van Levinson. Wel zouden Jablonski en haar baas de dienst hebben misleid over het werk van Levinson.

De CIA geeft Jablonski en nog twee andere functionarissen de keuze: ontslag nemen of ontslagen worden. Jablonski weigert en wordt ontslagen. De andere twee vertrekken vrijwillig. Om een rechtszaak te voorkomen, krijgt Christine Levinson in 2008 van de CIA 2,25 miljoen dollar uitgekeerd. Jablonski, die nu werkt voor een financieel adviesbedrijf, zegt dat ze Levinson had tegengehouden als ze had geweten dat hij naar Kish op missie zou gaan.

Wapenhandelaar
Of Levinson (65) nog leeft, blijft een mysterie. Zijn familie, vrienden en de Amerikaanse regering zoeken jarenlang naar hem. McGee, Silverman en een gepensioneerde FBI-agent schakelen allerlei duistere figuren in, onder wie de oud-wapenhandelaar Sarkis Soghanalian die ook wel 'De Handelaar des Doods' wordt genoemd. Ooit leefde hij in weelde in Parijs en Beiroet. Maar in 2007 zit de 78-jarige Soghanalian financieel in de problemen en gekluisterd aan zijn bed en rolstoel in een huis in Miami.

Hij claimt contacten in het Midden-Oosten te hebben die kunnen helpen Levinson vrij te krijgen. De familie vertelt hij hoopvolle verhalen: dat Levinson is gezien in een vluchtelingenkamp van Hezbollah en zelfs dat zijn vrijlating nabij is. Op verzoek van Soghanalian vertrekken McGee en Silverman naar Cyprus om een tussenpersoon te ontmoeten die contact zou hebben met Hezbollah. Na diverse gesprekken blijkt dat de man van niets weet.

Eind 2007 bezoekt Christine het eiland Kish om de laatste stappen van haar man in kaart te brengen. Op 57-jarige leeftijd maakt ze haar eerste reis buiten de VS. Samen met haar zoon en zus deelt ze er flyers uit met een foto van haar man. In een hotel in Teheran ontmoeten ze Salahuddin. Hij is zenuwachtig. Hij zegt dat het stom van hem was om te denken dat het veilig was om Levinson te ontmoeten op Kish. Hij vertelt de familie dat hij gelooft dat Levinson goed wordt behandeld.

Medio 2008 is de FBI volop betrokken bij de zoektocht. Twee FBI-agenten ontmoeten in een hotel in Parijs de steenrijke Russische zakenman Oleg Deripaska. Hij leidt een internationaal mijnbouwbedrijf en doet zaken met Iran. Zijn geheime medewerking heeft wel een prijs. Deripaska is een visum voor de VS geweigerd omdat hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de georganiseerde misdaad. De Canadese zakenman Birshtein bedenkt een plan. Hij zal Deripaska overtuigen mee te werken in ruil waarvoor ze allebei een visum voor de VS krijgen. Deripaska zal miljoenen in deze poging steken.

Het plan lekt uit naar Teheran. Plotseling claimt een man die familiebanden heeft met Iran's geestelijk leider ayatollah Khamenei dat hij Levinson vrij kan krijgen voor een flink bedrag. De FBI hecht zoveel geloof aan dit verhaal dat ze Christine vragen bij de telefoon te wachten. Er gebeurt niks.

Deripaska eist zijn visum op, maar het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken weigert. Na tussenkomst van de FBI, die de relatie met hem warm wil houden, mag hij toch twee keer de VS binnenkomen. Een jaar later, in 2010, wordt president Ahmadinejad tijdens een bezoek aan New York gevraagd naar Levinson. Hij zegt dat Teheran niets weet maar biedt aan te helpen bij de opsporing. Een paar maanden later duikt de video van Levinson op. Weer een paar maanden later volgt de foto waarop Levinson te zien is als gevangene. Geheime gesprekken van de FBI met Iraanse collega's volgen.

Het loopt op niets uit. De IraniŽrs zeggen dat een radicale splintergroep Levinson heeft opgepakt en dat ze naar hem op zoek zijn. De FBI gelooft deze lezing niet.

De familie hoopt dat de gematigde nieuwe president Hassan Rohani iets kan doen. President Barack Obama noemt Levinson tijdens zijn telefoongesprek met Rohani. Deze zegt dat hij van niets weet, maar belooft te helpen.

De familie roept Washington op 'zorg te dragen voor een van haar burgers'. 'Na bijna zeven jaar zou onze familie niet iedere dag moeten vechten om de dag door te komen zonder deze prachtige, zorgzame man, van wie we zo veel houden.'

©The New York Times

Iran pakt 'Britse spion'

Iran zegt een man te hebben gearresteerd die verdacht wordt van spionage voor Groot-BrittanniŽ. De arrestatie vond plaats in het zuidoostelijke stadje Kerman. De man zou informatie hebben doorgespeeld aan vier leden van de Britse geheime dienst MI6. Hij zou in de afgelopen maanden zeker elf keer contact hebben gemaakt met Britse agenten. Zijn identiteit is niet vrijgegeven, maar het Iraanse persbureau ISNA meldde zaterdag dat hij berecht wordt en al schuld heeft bekend. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken weigerde commentaar. De slechte relatie tussen Iran en Groot-BrittanniŽ leek de laatste maanden juist weer wat te verbeteren. Groot-BrittanniŽ sloot zijn ambassade in Teheran eind 2011.




 

Naar Cultuur, gelijkheid , Westerse organisatie , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]