De Volkskrant, 23-10-2010, door Peter de Waard

.2010

Postuum | Historicus en diplomaat Max Kohnstamm (1914 - 2010)

Kinderen waren Europa-gedoe weleens zat

Alleen verregaande Europese samenwerking kon volgens Kohnstamm oorlogen voorkomen.

Hij raakte zijn geloof in God kwijt in het concentratiekamp Amersfoort. Hij kreeg er een ander geloof voor terug: dat in het Europese ideaal. Het zou een geloof zijn dat hij tot aan zijn dood bleef aanhangen.

Historicus, diplomaat en intellectueel Max Kohnstamm is woensdag op 96-jarige leeftijd overleden in zijn woning aan de Amsterdamse Prinsengracht. Kohnstamm werd bekend als de secretaris van koningin Wilhelmina in de drie eerste naoorlogse jaren en als groot pleitbezorger van Europese samenwerking. Hij was zelfs voorstander van een Verenigde Staten van Europa. Kohnstamm was nauw betrokken bij de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in 1952, de voorloper van de EU. Ruim 25 jaar lang was hij vriend van Jean Monnet, oprichter van de EGKS. Kohnstamms pleidooi voor samenwerking was gebaseerd op de overtuiging dat in het competitieve element van ieder mens de oorzaak van elk conflict was gelegd. ‘Kaďn was niet slechter dan Abel, maar als twee mensen de wereld willen verdelen, gaan ze allebei hun ondergang tegemoet.’

Kohnstamm werd in 1914 geboren. Hij was de zoon van Philip Kohnstamm, een natuurkundige, filosoof en grondlegger van de wetenschappelijke pedagogiek en didactiek in Nederland, en An Kessler – telg uit een geslacht van de oprichters van de Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij – de latere Shell.

Hoewel de familie van Duits-joodse afkomst was, werd aan het geloof nauwelijks iets gedaan. Kohnstamm werd protestants opgevoed in een woning in Ermelo die voor de oorlog een verzamelplek was van intellectuelen. Hij studeerde moderne geschiedenis. In 1942 zat hij enkele maanden gevangen in Kamp Amersfoort. De gevangenschap en het schuldgevoel dat te hebben overleefd, hadden een enorme invloed op hem. Hij schreef later een brievenboek over het kampleven. ‘In Amersfoort, waar ik met een groepje medegevangenen, in die koude winter van ’42-43, sneeuw van de ene naar de andere kant van een vlakte moest sjouwen, heb ik mij voor ’t laatst, heel sterk, in Gods hand gevoeld.’

Ter gelegenheid van de verjaardag van Adolf Hitler werd hij op 20 april 1943 vrijgelaten, maar in juni van dat jaar werd hij opnieuw gevangengenomen en als gijzelaar in de kampen Haaren en Sint-Michielsgestel opgesloten. In laatstgenoemde kamp behoorde hij tot de Heeren Zeventien, een groep gevangen bestuurders die discussieerden over partijpolitieke vernieuwing na de oorlog. Na WO II was hij drie jaar particulier secretaris van koningin Wilhelmina. De band met de Oranjes bleef altijd warm. Zo was hij de peetvader van prins Constantijn op wiens huwelijk hij ook een speech hield.

Namens het ministerie van Economische Zaken was hij betrokken bij de uitvoering van het Marshall Plan in Nederland. Ook werd hij secretaris van de Hoge Autoriteit van de EGKS te Luxemburg. ‘De historie bewijst dat daar waar geen gemeenschapsvormen tot stand zijn gekomen – waar dus alleen het competitieve element speelt – het conflict geboren is.’

Zijn inzet voor het ideaal maakte mensen soms bijna gek. Zelfs zijn kinderen waren het ‘Europa-gedoe’ wel eens zat. De PvdA polste hem een keer om burgemeester van Amsterdam te worden. Maar Kohnstamm zag ervan af en verliet de PvdA zelfs toen partijvoorzitter Ien van den Heuvel in 1975 begrip kon opbrengen voor de bouw van de Berlijnse muur.

Van 1976 tot 1981 was hij de eerste president van het Europees Universitair Instituut te Florence. Later werd hij erevoorzitter van het European Policy Centre in Brussel. In 1977 kreeg Max Kohnstamm de Wateler Vredesprijs, in 1987 de Jean Monnetprijs en in 2004 een Roosevelt Freedom Award.

Kohnstamm was ervan overtuigd dat alleen verregaande Europese samenwerking een herhaling van de rampzalige oorlogen kon voorkomen. Hij bleef een Europese idealist, ook toen tegenstanders – Bolkestein zei ooit ‘allergisch te zijn voor zijn eurogezwemel’ – hem gebrek aan realiteitszin verweten.
 


Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]