De Volkskrant, 29-04-2017, rubriek Ombudsvrouw, door Annieke Kranenberg .2010

Waarom alweer vernieuwen

Met aparte bijlagen voor achtergrond en opinie maakt de krant (opnieuw) duidelijk waar tegels worden gelicht, en waar opinievorming plaatsvindt.

Tussentitels: De nieuwe indeling past bij deze nieuwe tijd, waarin kranten de strijd moeten aanbinden met 'alternatieve feiten' en nepnieuws

Vooropgesteld: de loftuitingen over de vernieuwde zaterdagkrant waren niet van de lucht. Veelgehoorde complimenten: de krant is leesbaarder, overzichtelijker, rustiger, de vormgeving dwingt tot focus. Vanzelfsprekend was er ook kritiek: te veel 'zinloos wit', 'afleidende plaatjes', een 'kakofonie aan lettertypes'.

Het grootste leed dat lezers ervoeren betreft de gedaanteverwisseling an sich. 'Het was fijn om met zo'n dikke krant vertrouwd te zijn met de plaatsen waar je columnisten en artikelen kon vinden en nu is het alleen maar zoeken', verzucht er een. Een ander - 'abonnee sedert 1956, en het zoveelste slachtoffer van vernieuwingsproleten' - foeterde: 'Ik ws tevreden met de zaterdagkrant, maar uw ontwerpafdeling wil weer eens wat veranderen.'

In meer mailtjes ligt de veronderstelling besloten dat de redactie vernieuwt omwille van het vernieuwen en eigenlijk maar wat aanrommelt. Een kritische lezer verbindt hier een aantal scherpe vragen aan: 'Wat wil de Volkskrant hier precies mee bereiken? Hoe bepaalt ze uiteindelijk of deze vernieuwing een succes is? Wat zijn de criteria, zijn die ook meetbaar?'

Ja, die zijn te peilen - zij het in beperkte mate - en de krant vernieuwt niet zomaar. De redactie is zich ervan bewust dat telkens wanneer zij de zaterdagkrant verandert, zij inbreuk maakt op een vertrouwd weekendritueel. Ze neemt willens en wetens het risico de lezer tegen de haren in te strijken, daar moeten dus gegronde redenen voor zijn.


Aan deze vernieuwingsoperatie ligt onder meer een lezersonderzoek uit 2016 ten grondslag. Daaruit blijkt dat de behoefte aan verdieping en achtergrond toeneemt. Bovendien blijven de zaterdagbijlagen op papier onverminderd belangrijk, omdat het aantal hybride abonnementen (doordeweeks digitaal, maar in het weekeinde papier) groeit.

Tegelijkertijd viel op dat lezers het katern Vonk, voor 'achtergrond en opinie', minder lazen en waardeerden dan de andere zaterdagse bijlagen. Ter vergelijking: Vonk kreeg gemiddeld een 7,4 als rapportcijfer, de nieuwskrant een 8,3, Sir Edmund een 7,7 en het magazine een 7,6. Die uitkomst stond haaks op de behoefte aan meer verdieping en achtergrond.

De vorige achtergrondbijlage, het Vervolg, werd beter gelezen en gewaardeerd. Maar die vergelijking is niet helemaal eerlijk, omdat andere delen van de krant tegenwoordig ook meer lange, verdiepende verhalen bieden waarmee Vonk moet concurreren.

Kennelijk appelleerde Vonk onvoldoende aan de behoefte aan verdieping en achtergrond, terwijl afzonderlijke artikelen daar heus aan voldeden. Lezers wisten onvoldoende wat ze konden verwachten, zulks commentaar gaven ze ook in het onderzoek ('onduidelijk profiel', 'navelstaarderige bijdrages'). Dat de vermenging van opinie en achtergrond niet altijd duidelijk was, bleek ook uit mailtjes die ik ontving.

Een heldere scheiding tussen verslaggeving en meningen in twee nieuwe bijlagen, Zaterdag voor 'de verhalen achter het nieuws' en Opinie voor 'ideen, beschouwing & debat', komt tegemoet aan de wens van lezers. Het roept ook de vraag op of die wens ooit anders is geweest en of de oprichting van Vonk berhaupt nodig was. Wie sec naar cijfers kijkt, concludeert misschien van niet. Vanuit journalistiek oogpunt heeft Vonk zich wel degelijk bewezen.

In tegenstelling tot de lezer was de redactie destijds niet meer tevreden over het Vervolg. De verhalen leken plichtmatig, de sjeu leek eruit. Er was behoefte aan nieuwe bezieling, aan sprankelende ideen. 'In Vonk staan achtergrond- en opinieartikelen en alles daartussenin', introduceerde de chef het nieuwe katern op 1 september 2012. 'We koesteren daarbij onafhankelijk denken. Stukken door auteurs, van binnen en buiten de Volkskrantredactie, die conclusies durven trekken en die schrijven over dingen die hun kunnen schelen.'

De experimentele vrijheid die Vonk bood en de vraag aan auteurs om richting aan hun stukken te geven, heeft vernieuwende journalistiek en spraakmakende verhalen opgeleverd. Denk aan de open brief van Yvonne Hofs aan 'verongelijkte ouderen' ('Beste 60-plussers, hoezo oud en zielig?'), het persoonlijke essay van Nadia Ezzeroili ('Nederland en ik, we gaan uit elkaar') en het ervaringsverhaal van Robert Giebels die zijn moeder in huis nam ('Ik ben nu het oudste kind van mijn zoon geworden'). Vonk heeft in de hele krant zijn sporen achtergelaten. Voor het typische Vonk-verhaal is in de nieuwe opzet ook zeker plaats. Als er een duidelijke mening in zit, zal het in Opinie staan.

De nieuwe indeling past mijns inziens ook goed bij deze tijd, waarin kranten de strijd moeten aanbinden met 'alternatieve feiten' en nepnieuws. The New York Times speelt daar - los van haar uitmuntende journalistiek - ook slim op in met reclameslogans als 'Just facts. No alternatives.' Met Zaterdag en Opinie communiceert de krant nu duidelijk waar tegels worden gelicht en duiding wordt geboden, en waar opinievorming plaatsvindt.


Is het allemaal vernieuwend? Nee, een scheiding van feiten en meningen is zo oud als de journalistiek zelf. De behoefte van lezers idem dito. De redactie lijkt alleen korter van geheugen te zijn. In 1999 werd het toenmalige achtergrondkatern, eveneens het Vervolg geheten, opgedoekt ten gunste van Reflex, een hybride bijlage met achtergrond, beschouwing en richtinggevende verhalen. In 2004 werd Reflex weer ten grave gedragen en kwamen er twee bijlagen voor in de plaats: een voor achtergrond (wederom het Vervolg) en een voor opinie (het Betoog).

Het blijkt een ingewikkeld spanningsveld, experimenteren en vernieuwen, maar de basis - een scheiding van feiten en meningen - behouden. Goed blijven luisteren naar de lezer helpt daarbij. Dat lijkt nu gelukt, de meesten lijken tevreden. Voor degenen die dat niet zijn, is er een schrale troost, een dooddoener van jewelste: het went. Toen Sir Edmund het licht zag, kwamen lezers massaal in opstand, met name omdat aparte katernen - boeken en wetenschap - opgingen in n ondeelbaar magazine. Nu blijkt Sir Edmund de best gewaardeerde zaterdagbijlage (alleen de titel wil maar niet wennen, getuige mailtjes over 'Sir Edmond' of 'de Sigmund').

Zo'n vernieuwingsoperatie is overigens niet in n keer klaar, het fijn slijpen gaat door. Vandaag zijn al wat wijzigingen zichtbaar. Rechts heb ik een nieuwe buurman, de hoofdredacteur. De logica erachter is simpel: beide rubrieken gaan over de krant. De rollen die ze vervullen, zijn wel volstrekt verschillend.

De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionelepagina's en journalistieke aanpak.


Web:
De Ombudsvrouw: waarom is de zaterdagkrant alweer vernieuwd?
TT:
Vanuit journalistiek oogpunt heeft Vonk zich wel degelijk bewezen.
Is het allemaal vernieuwend? Nee, een scheiding van feiten en meningen is zo oud als de journalistiek




Red.;  

 
Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]