De Volkskrant, 13-02-2014, column door Marcel van Dam, socioloog .2011

Eerlijk en eerzaam

Tussentitel: Er is bij Ronald Plasterk sprake van een zekere escalatie van leugens

Ik kende Ronald Plasterk als een eerlijk en eerzaam man. Dat wil zeggen: als iemand die niet vaker loog dan in het normale leven gebruikelijk is. Want wie eerlijk is, weet dat er vaak gelogen wordt. Leugentjes om bestwil zijn aan de orde van de dag ('Nee, mijn baas is in bespreking. Kan ik de boodschap aannemen?' 'Nee, ik kan niet, ik moet morgen naar de tandarts.'). Tussen leugen en waarheid zit een groot grijs gebied met halve leugens en halve waarheden. In dat gebied wordt in de politiek onderhandeld over de waarheid.

In een democratie is het alleen mogelijk tot besluitvorming te komen als mensen bereid zijn een beetje te liegen. Ik ben in de Tweede Kamer vaak opgestaan om 'voor' te roepen, terwijl ik er eigenlijk tegen was. Die vorm van liegen is nodig omdat daarzonder niet te regeren is. Het is als het ware ritueel liegen. Tenzij het echt over gewetenskwesties gaat, doe je daarmee het eigen geweten geen geweld aan. Ik maakte mezelf wijs dat ik in dat soort gevallen niet 'voor' was, maar 'voor' stemde.

Een andere veel voorkomende manier van liegen is ernstiger. Dat is het interne liegen, het liegen tegen jezelf. De democratie bestaat bij de gratie van het verschil van mening en het debat daarover. Als er mensen zijn die al tevoren een opvatting liegen, wordt de functie van het debat ondermijnd. Politici die dat doen, zijn herkenbaar als ze in het interne debat met een beroep op hun geweten het standpunt verdedigen waarvan zij verwachten dat de meerderheid er ook zo over denkt en als dat niet zo blijkt te zijn hun geweten er ook weer bijhalen om het tegendeel te beweren. Als politici 'met de hand op hun hart' iets beweren, pas dan op. Politici die het voor hun geloofwaardigheid niet nodig hebben hun geweten van stal te halen, zeggen in zo'n geval: 'Er waren argumenten voor en tegen en in dit geval hebben de tegenargumenten gewonnen', of zoiets.

Glasharde leugens zijn in de politiek zeldzamer dan in het normale leven omdat ze meestal uitkomen. Als ze liegen, zijn er altijd wel mensen die dat weten en die dat graag bekendmaken. Politici zijn dus geen betere mensen dan niet-politici, maar ze willen uit eigen belang niet op leugens betrapt worden. Politici die wel glashard liegen en wel betrapt worden, zijn behalve leugenaars dus ook slechte politici. Dat zijn twee goede redenen om een ander vak te kiezen.

Heeft Ronald Plasterk pertinente leugens verkocht en is hij daarop betrapt? Alles wijst erop dat beide het geval is. Er is sprake van een zekere escalatie van leugens. Eerst zegt hij in oktober dat de Nederlandse inlichtingendiensten niet de gegevens hebben verzameld waarvan volgens de pers sprake was en dat de Amerikanen dat hadden gedaan, hoewel hij een briefje uit zijn binnenzak haalde waarin de Amerikanen dat ontkenden. Pas op 22 november, (weet hij eigenlijk wel wat die diensten uitspoken?) komt hij achter de waarheid. Hij en zijn collega van Defensie besluiten die kennis niet met de Tweede Kamer te delen. Dat gebeurt pas begin februari in een heel kort briefje met een by the way-karakter. Als daar commotie over ontstaat, wordt als reden opgegeven dat eerdere publicatie 'niet in het belang van de staat' was omdat over 'modus operandi' van geheime diensten niet wordt gecommuniceerd.

Veel mensen in Den Haag proberen hun voordeel te doen met kennis van zogenaamde 'geheimen'. Mijn vader was politieman en moest eens voor een zaak naar de toenmalige BVD. Toen hij bij zijn gesprekspartner binnenkwam, draaide die gauw het papier om dat voor hem lag. Via de telefoon werd die ambtenaar even weggeroepen. Nieuwsgierig als de Van Dammen zijn keek mijn vader even op dat papier. Er stond niets op.

In openbare jaarverslagen van AIVD, MIVD en de rapporten van de Commissie van Toezicht op de veiligheidsdiensten is een vloed van informatie te vinden over het op grote schaal ongericht aftappen van elektronische informatie (zie rapport Commissie van toezicht CTIVD 28). Om dan toch, om je hachje te redden, het feit dat er op grote schaal elektronische informatie wordt afgetapt geheim te verklaren, is een vorm van liegen die het belang van de staat schaadt. Het staat immers op papier van de staat gedrukt dat het niet waar is!

.

Red:  


Naar Cultuur, gelijkheid , Albanese cultuur , Sociologie lijst , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]