De Volkskrant, 28-01-2014, column door Bert Wagendorp .20xx

Gavrilo

Tussentitel: Zonder Princip had er geen EU bestaan - waarschijnlijk

Op 28 juni krijgt Gavrilo Princip een standbeeld in Belgrado, en ook eentje in Oost-Sarajevo. Dan is het precies honderd jaar geleden dat hij in de Franz Jozefstraat in Sarajevo aartshertog Franz Ferdinand en diens echtgenote Sophie doodschoot. Overigens is het die dag ook exact 95 jaar geleden dat in Versailles het verdrag werd getekend waarmee formeel een einde kwam aan WO I.

Princip krijgt geen standbeeld omdat hij zo succesvol het startschot verrichtte voor de Eerste Wereldoorlog, maar omdat hij wordt gezien als een Servische nationale held.

Op een foto die de Volkskrant gisteren afdrukte zien we hoe Princip na de aanslag wordt afgevoerd. Overigens is het niet zeker of de man op de foto van amateurfotograaf Milos Oberajger werkelijk Princip is. Mogelijk is het een onterecht aangehouden toevallige getuige, Ferdinand Behr.

Dit jaar herdenkt de wereld het begin van de Eerste Wereldoorlog. Voor de landen die erbij waren betrokken is WO I nog altijd de Great War. Daar zal de herinnering aan de absurde gebeurtenissen tussen 1914 en 1918 krachtig tot leven worden gewekt.

Misschien komt het door het onbevattelijke van de oorlog, dat we de aanleiding tot de catastrofe hebben versimpeld tot een helder verhaaltje. De werkelijkheid is zeker gecompliceerder, maar het verhaal van Gavrilo Princip is tenminste te bevatten. En het is een goed verhaal, waarin het toeval een grote rol speelt. Alsof we de verantwoordelijkheid voor de miljoenen doden liever bij het domme noodlot leggen dan bij door de mens gecreŽerde omstandigheden.

De eerste aanslag op Franz Ferdinand is die ochtend mislukt. Gavrilo Princip, een van de samenzweerders, gaat er al van uit dat het moordplan van de baan is. Franz geeft opdracht naar het ziekenhuis te rijden voor een bezoek aan de gewonden. Zijn auto rijdt langs de Appelkade, als chauffeur Lojka een verkeerde afslag neemt, de Franz Jozefstraat in.

Wanneer hij van gouverneur Oskar Pitiorek te horen krijgt dat hij fout zit, remt hij en komt tot stilstand voor cafť Moritz Schiller. Daar staat toevallig ook Gavrilo Princip. Die pakt zijn pistool, Lojka's voet glijdt van het gaspedaal en de rest is geschiedenis. Want dit pikken de Oostenrijkers niet.

Het verhaal wil dat de vegetariŽr Princip in Schiller een sandwich kaas, tomaat, sla en mosterd zat te eten. Vermoedelijk was dat niet het geval, maar het past wel mooi bij de mythe van het toevallige begin van de grootste ramp uit de geschiedenis van de mensheid: had Princip nou maar geen trek had gekregen in een broodje gezond en was hij maar gewoon naar huis gegaan, dan was alles anders geweest.

Uit WO I kwam de Tweede voort en uit de Tweede de wereld waarin wij leven. Ergens in de noodlottige ketting van gebeurtenissen die het Europa van 1900 verbindt met dat van 2014 staan Princip en zijn pistool. Zo bezien is een standbeeld zo gek nog niet, mits er op de sokkel duidelijk wordt uitgelegd wat er gebeurde nadat hij de trekker overhaalde en hoeveel miljoenen doden op de schoten volgden.

Een week geleden begonnen de onderhandelingen tussen de EU en ServiŽ over toelating van dat land tot de Unie, die voor 2020 op de agenda staat. De standbeelden van Princip zou je kunnen zien als een Servische nationalistische opgestoken middelvinger naar Brussel. Maar de ServiŽrs zouden er ook op kunnen wijzen dat er zonder Princip geen EU had bestaan en dat een EU-bijdrage in de kosten welkom zou zijn.

De geschiedenis is cynisch. Helaas is zij geen reproduceerbaar experiment, en dat is wel eens spijtig.



 

IRP:  

 

[an error occurred while processing this directive]