De Volkskrant, 11-03-2013, door Anne Applebaum, columnist van The Washington Post.. VERTALING: LEO REIJNEN .2011

Venezolanen zijn nog lang niet van Chávez af

Venezuela zal nog lange tijd geconditioneerd blijven door de 'onstuitbare visie' van Hugo Chávez .


Tussentitel: Venezuela moet snel onder ogen zien wat Chávez het land naliet

Vorige week zestig jaar geleden overleed Jozef Stalin. Zijn dochter Svetlana beschreef in haar memoires de laatste momenten van de Sovjetdictator. 'Het zuurstoftekort werd acuut [...] Zijn doodsstrijd was verschrikkelijk. Hij stikte letterlijk waar we bij stonden. Op wat zijn allerlaatste moment leek, deed hij zijn ogen open en gleed zijn blik over alle aanwezigen. Het was een vreselijke blik, een waanzinnige of misschien kwade blik, vervuld van angst voor de dood.'

Heel even moeten de mensen in die kamer gedacht hebben - niet alleen Svetlana, maar ook het hoofd van de geheime politie Lavrenti Beria, zijn uiteindelijke opvolger Nikita Chroesjtsjov en Stalins trawanten onder wie Malenkov, Molotov en Vorosjilov - dat de dictator een laatste vloek over hen uitsprak.

En toen stierf hij. Iedereen die erbij was, spoedde zich in de auto terug naar Moskou voor de bittere en uiteindelijk dodelijke strijd over hoe het nu verder moest. Grote volksmassa's verzamelden zich op het Rode Plein, en tijdens de chaotische begrafenis werden meerdere mensen vertrapt. In alle opwinding van het moment en door de gretigheid van Stalins potentiële opvolgers kwam niemand op het idee om te onderzoeken of te bediscussiëren wat van Stalins nalatenschap op langere termijn behouden zou moeten blijven.

Ik weet niet wat er in de kamer van Hugo Chávez is gebeurd toen hij op de kop af zestig jaar na Stalin overleed, maar ik denk niet dat het er net zo dramatisch aan toe is gegaan. Chávez was tenslotte geen massamoordenaar, al heeft hij nog zoveel schade aangericht aan de rechterlijke macht, de pers, het openbare leven en de steeds meer van olie afhankelijke economie van zijn land. Net als de Sovjetdictator beloofde hij de armen in zijn land dingen die hij niet kon waarmaken, en toch kwamen ze in groten getale opdagen voor zijn begrafenis, terwijl zijn trawanten begonnen aan hun strijd om de opvolging. Het lastiger gesprek over de nalatenschap van Chávez zal worden uitgesteld en veel zal nog vele jaren onduidelijk blijven.

In hun recente boek Why Nations Fail wijzen de economen Daron Acemoglu en James Robinson er op dat politiek en beleid van het verleden, zelfs van het verre verleden, soms nog heel lang kunnen doorwerken. Ze noemen als voorbeeld de enorme kloof tussen de etnisch en cultureel identieke samenlevingen van Noord- en Zuid-Korea en de diepgaande verschillen tussen de noord- en zuidkant van steden die half in de Verenigde Staten en half in Mexico liggen. Hetzelfde verschijnsel doet zich voor op minder voor de hand liggende plekken. Zo zijn de Polen politiek verdeeld langs geografische lijnen die een bijna exacte afspiegeling vormen van de manier waarop het land in de negentiende eeuw over verschillende grotere rijken verdeeld is geweest.

In die zin leven Stalin en het stalinisme ook nog voort, niet zozeer in het huidige Russische bewind, dat niet naar een totalitaire controle streeft, maar meer in de culturele gewoontes en houdingen die zijn regime hebben voortgebracht. Ook vandaag nog zijn de inwoners van de voormalige Sovjet-Unie geneigd om de staat als roofzuchtig te beschouwen en zien ze ambtsdragers als afstandelijk en onaantastbaar. Ze zijn ongewillig en zelfs bang om zich in het openbare leven te mengen en gaan er automatisch van uit dat degenen die dat wel doen alleen maar gedreven worden door hebzucht en cynisme. Ook de minachting die post-Sovjetleiders soms lijken te hebben voor hun landgenoten is een erfenis van Stalin. Die vond immers dat 'de massa' onder de duim moest worden gehouden met propaganda en terreur, dat hun maatschappelijke en economische kracht moest worden ingetoomd en hun gedachten moesten worden onderdrukt.

Zelfs in Midden-Europa, dat alleen de laatste jaren van Stalin heeft meegemaakt, wordt het politieke leven nog getekend door paranoïde trekjes. Een kleine maar hardnekkige minderheid is altijd van mening dat het land door verraders wordt geregeerd en gaat er altijd van uit dat de politieke leiders op de een of andere manier achter de schermen worden gemanipuleerd - zoals dat ooit natuurlijk wel degelijk het geval was.

Ik weet niet wat voor impact het langdurige bewind van Chávez op den duur zal hebben, en ik denk dat de Venezolanen dat ook niet weten. Een Venezolaanse dertiger schreef op ForeignPolicy.com dat hij 16 jaar was toen Chávez aan de macht kwam: 'In al die tijd kan ik geen enkele politieke mening, geen enkele stemming, geen enkele brede maatschappelijke opinie bedenken die niet beïnvloed, om niet te zeggen bepaald is door deze ene man en zijn onstuitbare visie.'

Voor degene die dit schreef, hield het leven onder Chávez in dat 'mijn familie over verre continenten verspreid is' en dat 'mijn vrienden en collega's zijn vervolgd en opgesloten'. Daarnaast kreeg hij te maken met onteigeningen en geweld. De impact van Chávez op hem, op zijn uiteengedreven familie, op zijn kinderen, op zijn buren, op ieders betrekkingen met de staat of met beambten, op ieders houding tegenover andere landen en tegenover elkaar, houdt niet op bij diens overlijden. Zowel individueel als collectief zullen de Venezolanen nog jaren bezig zijn met proberen te doorgronden hoe hij de politieke cultuur van hun land heeft gevormd. Hoe eerder ze daarmee beginnen, hoe beter.



Red.:   Eerste passage : joodse haat en goorheid





Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]