De Volkskrant, 25-03-2013, door Arnout Brouwers .2010

De Dr. Jekyll en Mr. Hyde van Rusland

Hij was de wegbereider van Poetin, en later diens aartsvijand. Boris Berezovski stierf als outcast, geteisterd door heimwee naar Rusland.


Tussentitel: De staatsmacht die Berezovski zo graag zag instorten, heeft zich alleen maar versterkt

Boris Berezovski (67) is dood. De charmeur, de boef, de intelligente intrigant die in luttele jaren een fortuin vergaarde en het gezicht werd van de 'wilde jaren negentig' onder president Jeltsin, is nabij Londen overleden als berooide vluchteling en politieke outcast. In Groot-BrittanniŽ viel hij na zijn vernietigende nederlaag in de rechtszaak tegen Roman Abramovitsj (waarin hij vijf miljard dollar eiste) ten prooi aan depressies, een geld eisende ex-vriendin en - hoe Russisch! - een diep verlangen om naar zijn vaderland terug te keren.

Het levensverhaal van Berezovski is rijk voer voor biografen: de joodse wiskundeprofessor die zijn eerste fortuin vergaarde met de export van Lada's en een politiek en zakenimperium opbouwde nadat hij was doorgedrongen tot de kleine kring vertrouwelingen rond president Jeltsin. De man die zich ontpopte als politieke intrigant, wat hem de bijnamen 'moderne Raspoetin' en 'peetvader van het Kremlin' opleverde.

Maar Berezovski's plaats in de geschiedenis zal vooral worden bepaald door de langdurige danse macabre die hij uitvoerde met Vladimir Poetin - eerst als wegbereider voor diens presidentschap, later als zijn aartsvijand. Het is de recente Russische geschiedenis in een notedop. Zoals een Russische commentator zondag opmerkte: 'Het is moeilijk om Dr. Jekyll van Mr. Hyde te onderscheiden.'

Berezovski is de laatste tien jaar gedemoniseerd in de Russische staatspers. Zijn slechtheid nam groteske vormen aan. Hij was schuldig aan alles - van de moorden op zijn goede vriend Litvinenko en de journaliste Anna Politkovskaja tot de opkomst van de Moskouse protestbeweging en zelfs het optreden van Pussy Riot. Er liepen dertien strafzaken tegen hem.

Maar zijn overlijden richt de aandacht weer op onwelgevallige feiten: zijn rol bij Poetins razendsnelle promotie tot het centrum van de macht en het feit dat Poetin de kneepjes van het vak afkeek van Berezovski.

Een daarvan is dat om verkiezingen te winnen en populair te blijven, je de televisie moet omvormen tot een botte propagandamachine die met al je vijanden afrekent. Berezovski won met zijn tv-zender in 1996 de verkiezingen voor Jeltsin. Maar de Russen verloren hun geloof in democratie en aanvaardden vier jaar later dankbaar de komst van Poetins 'gestuurde' variant - vooral omdat deze gepaard ging met de belofte van afrekening met gehate oligarchen als Berezovski.

De ironie wil dat voordat Poetin kon afrekenen met Berezovski eerst nog dankbaar gebruikmaakte van diens hulp bij zijn eerste presidentsverkiezingen. De twee andere kandidaten werden op televisie vakkundig met de grond gelijkgemaakt. Ook de consolidatie van politieke krachten in een sterke Kremlingezinde partij begon onder Berezovski.

Deze 'bloedband' tussen de huidige machthebbers en de intrigant uit de 'chaotische jaren negentig' verklaart wellicht de felheid van de latere kruistocht tegen Berezovski. Dat - en de persoonlijke wrok van Poetin, die snel met de oligarch afrekende toen diens tv-zender het waagde Poetin zelf te kritiseren. 'De huidige staatsmacht, aan de bouw waarvan Berezovski zoveel had bijgedragen en die hij zo graag zag instorten, heeft zich alleen maar versterkt', concludeert journalist Dmitri Olsjanski.

Pas nadat hij bij diezelfde Poetin in ongenade viel en moest vluchten, 'herontdekte' Berezovski zichzelf als overtuigd democraat. Aan het eind van zijn leven vroeg hij vergeving aan het Russische volk voor zijn aandeel in de machtsovername van Vladimir Poetin. 'Vergeef me, dat ik in hem niet de toekomstige tiran heb herkend.'

Maar daarmee was de kous niet af. Na de bekendmaking van Berezovski's overlijden, kwam Poetins woordvoerder met de primeur dat de gevluchte oligarch zich recentelijk in een brief aan de president had verontschuldigd voor 'al zijn fouten' en vroeg of hij mocht terugkeren. Het is met ongeloof ontvangen, maar soms overwint de Russische zucht naar het vaderland al het andere.



Red.:  



Naar Wetenschap en religie , Wetenschap lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]