De Volkskrant, 11-04-2013, column door Marcel van Dam, socioloog 16 jun.2012

Het grootste financiŽle schandaal

Tussentitel: Bijna alle economen zijn nu tegen bezuinigen; zo niet Rutte en Samsom

Vrijdag 5 april, in het gesprek met de minister-president, deed Rutte het weer. Inspelen op de volkswijsheid dat niemand meer kan uitgeven dan er binnenkomt. De overheid geeft nog steeds meer dan 20 miljard euro per jaar meer uit dan ze ontvangt, zegt Rutte, waardoor de staatsschuld waarvoor onze kinderen voor moeten opdraaien, oploopt. Daarom moeten we met de bezuinigingen koers houden, anders verliezen burgers hun vertrouwen en gaan ze nog minder besteden.

De mantra van Rutte is pure misleiding. De bezuinigingen en lastenverzwaringen van de overheid belopen, sinds het uitbreken van de crisis, in totaal een kleine 50 miljard euro. Dat is gemiddeld per Nederlander, alle baby's meegerekend, pakweg 3.000 euro per jaar. Dat pakket heeft honderdduizenden mensen werkloos of armer gemaakt. Het heeft verwoestingen aangericht in voorzieningen die we de afgelopen eeuw met veel offers tot stand hebben gebracht en waaraan miljoenen mensen een flink deel van hun welzijn ontlenen. Misschien nog wel erger is dat bijna iedereen het vertrouwen in de toekomst lijkt te hebben verloren. Bovendien is aan de economie, de verdienmachine voor burgers, overheid en bedrijfsleven, enorme schade berokkend. Het allerergste: het was volkomen onnodig.

Voor die lezers die denken dat het de zoveelste oprisping is van een oud-linkse hobbyist, heb ik een verrassing: u kunt aard en omvang van bovengenoemd wanbeleid uitgelegd zien in het Centraal Economisch Plan 2013 van het Centraal Planbureau (pagina 17 t/m 21). Ik vat die uitleg beknopt samen, mede aan de hand van een aantal letterlijke citaten van het CPB.

Kern van de zaak is dat bezuinigingen van de overheid, anders dan van particulieren, niet alleen het inkomen van de overheid aantasten, maar ook de productie en het verdienvermogen van de hele economie, zoals die tot uitdrukking komt in het bruto binnenlands product. 'Het effect van bezuinigingen op het bruto binnenlands product (bbp) wordt weergegeven met de 'multiplier'. Een multiplier van 1 betekent dat iedere euro bezuiniging op korte termijn 1 euro bbp kost.' Je kunt ook zeggen: bezuinigingen ter grootte van 1 procent van het bbp, ongeveer 6 miljard euro, kosten ongeveer 1 procent economische groei. 'De multiplier is hoger ten tijde van een recessie dan in normale tijden. Tijdens een recessie is de multiplier groter dan 1.' Dus 1 procent bbp bezuinigen tijdens een recessie leidt tot een afname van de economische groei met meer dan 1 procent bbp.

Maar hoe zit het dan met het overheidstekort? Als je niet bezuinigt, loopt dat toch verder op? Nee, want omdat bezuinigingen het bbp negatief beÔnvloeden, dalen ook de belastinginkomsten. 'Bezuinigingen hebben dan op korte termijn nauwelijks effect op het tekort, maar wel een negatief effect op het bbp, waardoor de (staats)schuld als percentage van het bbp toeneemt.' Met andere woorden: als we geen 50 miljard hadden bezuinigd, waren de jaarlijkse financieringstekorten nauwelijks hoger geweest en was volgens het IMF de staatsschuld in procenten bbp net zo hard gestegen als met de bezuinigingen het geval is. Anders dan in de jaren tachtig is dat geen ramp. Toen ging de crisis in de overheidsfinanciŽn gepaard met een forse stijging van de rente tot boven 10 procent. Bij ons is het tegendeel het geval. Sinds 2007 is de staatsschuld in procenten bbp met 20,5 procent gestegen. In dezelfde periode is de rente op tienjarige staatsobligaties gedaald van 4 naar 1,7 procent, minder dan het inflatiepercentage.

Moest er dan helemaal niets gebeuren? Zeker wel. In de gezondheidszorg kunnen miljarden worden bespaard door onnodige behandelingen te schrappen, door specialisten in loondienst te nemen en de bezem door de bureaucratie te halen. Een geleidelijke verhoging van de aow-leeftijd, gedifferentieerd naar de soort arbeid, had evengoed gekund, net als een hervorming van de hypotheekrenteaftrek. Koopkracht en consumentenvertrouwen waren op peil gebleven, en de economie sterker en socialer.

Intussen zijn praktisch alle economen die Nederland jarenlang met allerlei doemscenario's de put hebben ingepraat, ook de CPB-economen, bekeerd. Ze zijn nu tegen bezuinigingen. Zo niet Rutte en Samsom. Die willen onder het motto van Milton Friedman never waste a good crisis doorgaan met het kleiner maken van de overheid en de burgers voor zichzelf laten zorgen, ook als ze dat niet kunnen. Mensen als Spekman, Asscher en Klijnsma mogen de lading van die VVD-modderschuit bedekken met een sociaal-democratische vlag. Jammer voor de Wiardi Beckman Stichting: voor de PvdA blijkt alles 'Van Waarde' waardeloos.




red.: 

Naar Economen, CPB , Economie lijst , Economie overzicht , of site home .