De Volkskrant, 01-08-2015, door Kevin Toma .2010

Rotzooien in relaties

Een nieuwe film en een omvangrijk retrospectief: in Nederland is dit de zomer van Woody Allen. In V Zomer Magazine duiden professionals zijn genialiteit. Renť Diekstra over Allen de neuroot.


'Tussen 1976 en 1982 bracht ik mijn tijd deels door in Manhattan, als psychotherapeut in opleiding. Mijn patiŽnten worstelden niet zelden met vragen als: neem ik mijn vrouw mee naar mijn buitenhuis op Long Island, of toch mijn minnares?

'Ik kende de films van Woody Allen toen nog niet, maar ik was dus al wel blootgesteld aan de problemen waarmee zijn filmpersonages worstelen. Toen ik Manhattan (1979) zag, was het vertrouwde kost, die consumistische omgang met relaties, seksualiteit en erotiek. De 42-jarige comedy-schrijver Isaac (Allen) heeft een relatie met de 17-jarige Tracy (Mariel Hemingway), die hij inruilt voor een romance met de intellectuele Mary (Diane Keaton), die de minnares was van beste vriend Yale (Michael Murphy). Wanneer Yale Mary terugwil, dumpt ze Isaac, die vertwijfeld weer op zoek gaat.

'Zo creŽren de Manhattaners voortdurend hun eigen neurotische obstakels, zegt Isaac al aan het begin van de film, om zich niet om belangrijkere existentiŽle kwesties te hoeven bekommeren.

'De film is alleen maar universeler en actueler geworden. Als je bedenkt dat van de 100 Nederlandse huwelijken er nu 40 ŗ 50 in een echtscheiding eindigen, blijkt dat relationele gekonkel allang niet meer aan Manhattaners voorbehouden. Manhattan dwingt je onder ogen te zien hoe mensen rotzooien in relaties. In de finale keert de afgedankte Isaac terug bij Tracy. In plaats van te bekennen dat hij zo gauw niemand anders heeft, zegt hij dat zij de ware is. Een leugenachtig antwoord, maar wel het antwoord dat zovelen in zijn plaats zouden geven.


'Nog even terug naar mijn tijd in Manhattan: destijds zag ik een frappante gelijkenis tussen Allen en mijn opleider Albert Ellis. Ellis kwam ook uit Brooklyn en had dezelfde bril en lichaamsbouw. Als grondlegger van de cognitieve gedragstherapie was hij beroemd in Manhattan en had hij veel patiŽnten uit de Joodse gemeenschap. Ik kan me niet anders voorstellen dan dat hij en Allen ooit contact hebben gehad. Ook al is Allen van het kamp van de psychoanalyse en had de rationale Ellis daar geen boodschap aan; Freud zou zijn idiote theorieŽn nooit hebben verzonnen als-ie wat meer had rondgeneukt, zei Ellis graag.

'Voor Allen was de psychoanalyse niettemin essentieel, naar eigen zeggen. Al jong ging hij in psychoanalyse; ik denk dat het hem een plek bood waar hij zijn persoonlijke neuroses kon uitspreken en dat hij zo ruimte kreeg voor het scheppen van zijn oeuvre. Zijn films laten zich eveneens opvatten als een vorm van zelftherapie. Neem Allens lastige verhouding tot zijn moeder. In Manhattan heeft Isaacs ex-echtgenote Jill (Meryl Streep) een lesbische relatie, en Isaac denkt dat dat slecht is voor zijn zoontje. 'Volgens mij zijn er maar weinigen die ťťn moeder overleven, laat staan twee.' Een van de vele oneliners die pas tegen de achtergrond van Allens levensgeschiedenis hun volle betekenis onthullen.


'Of kijk naar de relatie tussen Isaac en de 25 jaar jongere Tracy. Ben ik nou een pedofiel, vraagt Isaac zich af. Allen schijnt ermee te hebben aangehaakt bij zijn toenmalige romance met de 17-jarige Stacey Nelkin, maar in zekere zin verwijst het ook naar de toekomst, naar zijn latere, controversiŽle relatie met Soon-Yi Previn, de adoptief-dochter van ex Mia Farrow.

'Misschien dat hij daarom Manhattan liever niet wilde uitbrengen. Kunstenaars maken met hun werk een objectivering van hun gevoelswereld, zonder dat per se te beseffen. Wanneer het kunstwerk af is en ze zien dat er een gelijkenis bestaat met henzelf, en als ze niet kunnen uitsluiten dat een ander dat ůůk ziet, kan het kunstwerk bedreigend worden. Geen idee of dit bij Allen speelde, maar hij zou niet de eerste kunstenaar zijn met angst voor eigen creaties.

'Hoe dan ook zie je dat Woody Allen die Krankheit zum Waffe heeft gemaakt en daarin in zijn werk explicieter is geworden. Ik bewonder dat. Niet alleen vereist zo'n proces veel moed, Allen is met de jaren ook nog eens consistent te werk gegaan. In feite is hij een psychologische encyclopedie van zichzelf geworden.'


Tussenstuk:
Renť Diekstra

(1946, Sneek) is psycholoog, schrijver en columnist. Behalve non-fictie bestsellers zoals De kwestie van Geluk (2000) en Als leven pijn doet (2003) publiceert hij historisch werk zoals De macht van een maÓtresse (2011) en wetenschappelijk werk zoals Suicide in Adolescence (1987).


Web:
'Allen is een psychologische encyclopedie van zichzelf geworden'
TT:
Volgens mij zijn er maar weinigen die ťťn moeder overleven, laat staan twee - Isaac in Manhattan
Manhattan dwingt je onder ogen te zien hoe mensen rotzooien in relaties

die Krankheit zum Waffe   :   Hahahahha


IRP:   Tussentitel (moeder): zie Grunberg, Roth: typisch Joods



Naar Wetenschap en religie , Wetenschap lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]